తస్మాద్వేదానధీతే స పితుః శాస్త్రాణ్యనేకశః । సర్వాచారపరో దక్షో ధర్మజ్ఞో జ్ఞానవత్సలః
అందుచేత అతను తన తండ్రి దగ్గర వేదాలు, అనేక శాస్త్రాలు నేర్చుకున్నాడు. అన్ని ఆచారాల్లో నిపుణుడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, జ్ఞానాన్ని ప్రేమించేవాడు.
అంగసంవాహనం చక్రే గుర్వోశ్చ స్వయమేవ సః । పాదప్రక్షాలనం చైవ స్నానభోజనకీం క్రియామ్
అతనే తన గురువు అవయవాలను మర్దన చేసి, పాదాలు కడిగి, స్నానం చేయించటం, భోజనం పెట్టడం వంటి పనులను స్వయంగా చేసేవాడు.
భక్త్యా చైవ స్వభావేన తద్ధ్యానే తన్మయో భవేత్ । మాతాపిత్రోశ్చ రాజేంద్ర ఉపచర్యాం ప్రకారయేత్
తన సహజ స్వభావంతో, భక్తితో, ఆధ్యాత్మిక ధ్యానంలో లీనమై, రాజా! తల్లి తండ్రులను సేవించేవాడు.
సూత ఉవాచ- తద్వర్తమానకాలే తు బభూవ నృపసత్తమ । పిప్పలో నామ వై విప్రః కశ్యపస్య మహాత్మనః
సూతుడు చెప్పాడు — ఆ కాలంలో, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! కశ్యప మహాత్మునికి వంశజుడైన పిప్పలుడు అనే ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు.
తపస్తేపే నిరాహారో జితాత్మా జితమత్సరః । దయాదానదమోపేతః కామం క్రోధం విజిత్య సః
అతను ఉపవాసంతో తపస్సు చేసి, తనను తాను జయించుకున్నవాడు, అసూయ లేని వాడు, దయ, దానం, నియమం కలిగి, కోరిక, కోపాలను జయించినవాడు.
దశారణ్యగతో ధీమాఞ్జ్ఞానశాంతిపరాయణః । సర్వేంద్రియాణి సంయమ్య తపస్తేపే మహామనాః
దశారణ్య అటవికి వెళ్లి, జ్ఞానం, శాంతి మీద దృష్టి పెట్టి, అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, స్థిరమైన మనస్సుతో గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
తపఃప్రభావతస్తస్య జంతవో గతవిగ్రహాః । వసంతి సుయుగే తత్ర ఏకోదరగతా ఇవ
అతని తపస్సు ప్రభావంతో, అక్కడి జంతువులు కలహం లేకుండా, ఒకే గర్భంలో ఉన్నట్టు, కలిసిమెలిసి జీవించేవి.
తత్తపస్తస్య మునయో దృష్ట్వా విస్మయమాయయుః । నేదృశం కేనచిత్తప్తం యథాసౌ తప్యతే మునిః
ఆ మునివారి తపస్సును చూసి, ఇతర మునులు ఆశ్చర్యపోయారు. ఎవ్వరూ ఇంతటి తపస్సు ఎప్పుడూ చేయలేదు.
దేవాశ్చ ఇంద్రప్రముఖాః పరం విస్మయమాయయుః । అహో అస్య తపస్తీవ్రం శమశ్చేంద్రియసంయమః
ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు కూడా ఎంతో ఆశ్చర్యపడ్డారు — 'అయ్యో! ఇతని తపస్సు ఎంత ఘోరం, ఇతని శాంతి, ఇంద్రియ నియమం ఎంత గొప్పవి!' అని.
నిర్వికారో నిరుద్వేగః కామక్రోధవివర్జితః । శీతవాతాతపసహో ధరాధర ఇవస్థితః
అతను మార్పులేని వాడు, కలవరపడని వాడు, కోరిక, కోపాలు లేని వాడు, చలి, గాలి, ఎండను తట్టుకుని, పర్వతంలా నిలిచేవాడు.
విషయే విముఖో ధీరో మనసోతీతసంగ్రహమ్ । న శృణోతి యథా శబ్దం కస్యచిద్ద్విజసత్తమః
విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, ధైర్యంగా, మనస్సు అందరికీ అందని విధంగా, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఎవరి శబ్దమూ వినేవాడు కాదు.
సంస్థానం తాదృశం గత్వా స్థిత్వా ఏకాగ్రమానసః । బ్రహ్మధ్యానమయో భూత్వా సానందముఖపంకజః
అలాంటి స్థితిని చేరుకుని, ఏకాగ్ర మనస్సుతో, బ్రహ్మధ్యానంలో లీనమై, ఆనందంతో ముఖం ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
అశ్మకాష్ఠమయో భూత్వా నిశ్చేష్టో గిరివత్స్థితః । స్థాణువద్దృశ్యతే చాసౌ సుస్థిరో ధర్మవత్సలః
రాయి లేదా చెక్కపెట్టులా, కదలకుండా, పర్వతంలా నిలబడి, స్థిరంగా, ధర్మాన్ని ప్రేమిస్తూ, స్తంభంలా కనిపించేవాడు.
తపఃక్లిష్టశరీరోతి శ్రద్ధావాననసూయకః । ఏవం వర్షసహస్రైకం సంజాతం తస్య ధీమతః
తపస్సుతో శరీరం క్షీణించి, విశ్వాసంతో, అసూయ లేకుండా, అలా ఆ ధీమంతుడు వెయ్యేళ్లు గడిపాడు.
పిపీలికాభిర్బహ్వీభిః కృతం మృద్భారసంచయమ్ । తస్యోపరి మహాకాయం వల్మీకం నిజమందిరమ్
చాలా చీమలు అతని మీద మట్టి పోసి, పెద్ద మట్టికొండను నిర్మించాయి. దానిపై పెద్ద వాల్మీకంగా అతని నివాసమైంది.
వల్మీకోదరమధ్యస్థో జడీభూత ఇవస్థితః । స ఏవం పిప్పలో విప్రస్తపతే సుమహత్తపః
వాల్మీక మధ్యలో ఉండి, కదలకుండా, జడంగా, ఆ పిప్పలుడు బ్రాహ్మణుడు గొప్ప తపస్సు చేసేవాడు.
కృష్ణసర్పైస్తు సర్వత్ర వేష్టితో ద్విజసత్తమః । తముగ్రతేజసం విప్రం ప్రదశంతి విషోల్బణాః
అన్ని వైపులా నల్ల పాములు చుట్టుముట్టి, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుని విషంతో కూడిన పాములు కాటు వేసాయి, అయినా అతని తేజస్సు తగ్గలేదు.
సంప్రాప్య గాత్రమర్మాణి విషం తస్య న భేదయేత్ । తేజసా తస్య విప్రస్య నాగాః శాంతిమథాగమన్
ఆ పాముల విషం అతని శరీరాన్ని, మర్మాలను తాకినా, అతనికి ఏమి కాలేదు. ఆ బ్రాహ్మణుని తేజస్సుతో ఆ పాములు శాంతించాయి, అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాయి.
తస్య కాయాత్సముద్భూతా అర్చిషో దీప్తతేజసః । నానారూపాః సుబహుశో దృశ్యంతే చ పృథక్పృథక్
అతని శరీరం నుంచి ప్రకాశవంతమైన అగ్ని జ్వాలలు ఎన్నో రూపాల్లో, వేర్వేరుగా, విరివిగా వెలిసాయి.
యథా వహ్నేః ఖరతరాస్తథావిధా నరోత్తమ । యథామేఘోదరే సూర్యః ప్రవిష్టో భాతి రశ్మిభిః
మాన్యులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ అగ్ని జ్వాలలు ఎంత ఘాటుగా ఉంటాయో, అవి కూడా అంతే ప్రబలంగా ఉన్నాయి. మేఘంలోకి ప్రవేశించిన సూర్యుడు తన కిరణాలతో ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, అలాగే.
వల్మీకస్థస్తథావిప్రః పిప్పలో భాతి తేజసా । సర్పా దశంతి విప్రం తం సక్రోధా దశనైరపి
అలాగే, వాల్మీకంలో నివసిస్తున్న పిప్పలుడు తన తేజంతో మెరిసిపోతున్నాడు. సర్పాలు కోపంతో అతన్ని తమ పన్నులతో కరిచినా, అతను అప్రభావితుడిగా ఉన్నాడు.
న భిందంతి చ దంష్ట్రాగ్రాచ్చర్మ భిత్త్వా నృపోత్తమ । ఏవం వర్షసహస్రైకం తప ఆచరతస్తతః
అయినా, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ పాముల పన్నులు అతని చర్మాన్ని చీల్చలేకపోయాయి. అలా, అతను వెయ్యేళ్ళ పాటు తపస్సు కొనసాగించాడు.
గతం తు రాజరాజేంద్ర మునేస్తస్య మహాత్మనః । త్రికాలం సాధ్యమానస్య శీతవర్షాతపాన్వితః
రాజాధిరాజా, ఆ మహాత్ముడైన మునికి కాలం గడిచిపోయింది. అతను మూడుసార్లు తపస్సు ఆచరిస్తూ, చలి, వర్షం, ఎండ అన్నీ భరించాడు.
గతః కాలో మహారాజ పిప్పలస్య మహాత్మనః । తద్వచ్చ వాయుభక్షం తు కృతం తేన మహాత్మనా
మహారాజా, ఆ మహాత్ముడైన పిప్పలునికి కాలం గడిచిపోయింది. అలాగే, అతను గాలి మాత్రమే తీసుకుంటూ తపస్సు చేశాడు.
త్రీణి వర్షసహస్రాణి గతాని తస్య తప్యతః । తస్య మూర్ధ్ని తతో దేవైః పుష్పవృష్టిః కృతా పురా
అతను తపస్సు చేస్తూ మూడు వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. అప్పట్లో దేవతలు అతని తలపై పుష్పవర్షం కురిపించారు.
బ్రహ్మజ్ఞోసి మహాభాగ ధర్మజ్ఞోసి న సంశయః । సర్వజ్ఞానమయోఽసి త్వం సంజాతః స్వేనకర్మణా
నీవు బ్రహ్మను తెలిసినవాడవు, మహాభాగుడవు. నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, ఇందులో సందేహం లేదు. నీ స్వకర్మఫలంతో నీవు సమస్త జ్ఞానంతో నిండిపోయావు.
యం యం త్వం వాంఛసే కామం తం తం ప్రాప్స్యసి నాన్యథా । సర్వకామప్రసిద్ధస్త్వం స్వత ఏవ భవిష్యసి
నువ్వు ఏ కోరిక కోరినా అది నెరవేరుతుంది. నీవు నీ స్వశక్తితో అన్ని కోరికలు తీరినవాడవుతావు.
సమాకర్ణ్య మహద్వాక్యం పిప్పలోపి మహామనాః । ప్రణమ్య దేవతాః సర్వా భక్త్యా నమితకంధరః
ఆ గొప్ప మాటలు విని, మహామనస్సున్న పిప్పలుడు, భక్తితో కంఠాన్ని వంచి, అన్ని దేవతలను నమస్కరించాడు.
హర్షేణ మహతావిష్టో వచనం ప్రత్యువాచ సః । ఇదం విశ్వం జగత్సర్వం మమవశ్యం యథా భవేత్
పిప్పలుడు అపార ఆనందంతో, 'ఈ జగత్తు మొత్తం, సృష్టి అంతా నా వశంలోకి రావాలి' అని సమాధానమిచ్చాడు.
తథా కురుధ్వం దేవేంద్రా విద్యాధరో భవామ్యహమ్ । ఏవముక్త్వా స మేధావీ విరరామ నృపోత్తమ
'అలా చేయండి దేవేంద్రులారా, నేను విద్యాధరుడిగా మారాలి' అని చెప్పి, ఆ మేధావి మౌనంగా నిలిచాడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.