పితరో గేహమధ్యస్థాః శ్రేయో వాంఛంతి తస్య చ । గంగాద్యాః పుణ్యనద్యశ్చ సాగరాస్తత్ర నాన్యథా
'పితృదేవతలు ఇంటి మధ్యలో ఉండి, అతని శ్రేయస్సును కోరుతారు. గంగా మొదలైన పవిత్రనదులు, సముద్రాలు కూడా అక్కడే ఉంటాయి; ఇది తప్పక జరుగుతుంది.'
పుణ్యా సతీ యస్య గేహే వర్తతే సత్యతత్పరా । తత్ర యజ్ఞాశ్చ గావశ్చ ఋషయస్తత్ర నాన్యథా
'పవిత్రమైన, సత్యనిష్ఠతో ఉండే, ధర్మానికి అంకితమైన భార్య ఇంట్లో ఉంటే, అక్కడ యజ్ఞాలు, ఆవులు, ఋషులు కూడా ఉంటారు; ఇందులో సందేహం లేదు.'
తత్ర సర్వాణి తీర్థాని పుణ్యాని వివిధాని చ । భార్యాయోగేన తిష్ఠంతి సర్వాణ్యేతాని నాన్యథా
'భార్య సన్నిధి వల్ల అన్ని పవిత్రక్షేత్రాలు, వివిధ తీరాలు ఆ ఇంట్లోనే ఉంటాయి; ఇవన్నీ ఆమె వల్లే అక్కడ ఉంటాయి.'
పుణ్యభార్యాప్రయోగేణ గార్హస్థ్యం సంప్రజాయతే । గార్హస్థ్యాత్పరమో ధర్మో ద్వితీయో నాస్తి భూతలే
'పుణ్యమైన భార్యతో కలసి గృహస్థాశ్రమం ఏర్పడుతుంది. భూమిపై గృహస్థధర్మం కన్నా గొప్పది మరొకటి లేదు.'
గృహస్థస్య గృహః పుణ్యః సత్యపుణ్యసమన్వితః । సర్వతీర్థమయో వైశ్య సర్వదేవసమన్వితః
'గృహస్థుని ఇల్లు పవిత్రంగా, నిజమైన పుణ్యంతో నిండినది. వాణికుడు అన్ని తీర్థాల రూపంగా, అన్ని దేవతలతో కూడి ఉంటాడు.'
గార్హస్థ్యం చ సమాశ్రిత్య సర్వే జీవంతి జంతవః । తాదృశం నైవ పశ్యామి అన్యమాశ్రమముత్తమమ్
'ఈ గృహస్థాశ్రమాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని అన్ని జీవులు జీవిస్తాయి. దీని కన్నా శ్రేష్ఠమైన మరొక ఆశ్రమం నేను చూడలేదు.'
మంత్రాగ్నిహోత్రం దేవాశ్చ సర్వే ధర్మాః సనాతనాః । దానాచారాః ప్రవర్తంతే యస్య పుంసశ్చ వై గృహే
ఒక మనిషి ఇంట్లో దానం, సత్కార్యాలు జరుగుతుంటే, అక్కడ మంత్రాలు, హోమాలు, దేవతలు, అన్ని శాశ్వత ధర్మాలు కూడా సజీవంగా ఉంటాయి.
ఏవం యో భార్యయా హీనస్తస్యగేహం వనాయతే । యజ్ఞాశ్చ వై న సిధ్యంతి దానాని వివిధాని చ
భార్య లేని వాడి ఇంటి జీవితం అడవిలా వెలవెలబోతుంది; అక్కడ యజ్ఞాలు, ఎన్నో రకాల దానాలు ఫలించవు.
భార్యాహీనస్య పుంసోపి న సిధ్యతి మహావ్రతమ్ । ధర్మకర్మాణి సర్వాణి పుణ్యాని వివిధాని చ
భార్య లేని మనిషికి ఎంతటి మహావ్రతాలు చేసినా, అన్ని ధర్మకార్యాలు, పుణ్యమయమైన పనులు కూడా ఫలించవు.
నాస్తి భార్యాసమం తీర్థం ధర్మసాధనహేతవే । శృణుష్వ త్వం గృహస్థస్య నాన్యో ధర్మో జగత్త్రయే
ధర్మాన్ని సాధించడానికి భార్యకు సమానమైన తీర్థం లేదు; విను, గృహస్థునికి మూడు లోకాలలో ఇంకెక్కడా అంత గొప్ప ధర్మం లేదు.
యత్ర భార్యా గృహం తత్ర పురుషస్యాపి నాన్యథా । గ్రామే వాప్యథవారణ్యే సర్వధర్మస్య సాధనమ్
ఎక్కడ భార్య ఉంటే, అక్కడే మనిషికి గృహం ఉంటుంది; అది గ్రామంలో అయినా, అడవిలో అయినా, ఆమెతోనే అన్ని ధర్మాలు సాధ్యమవుతాయి.
నాస్తి భార్యాసమం తీర్థం నాస్తి భార్యాసమం సుఖమ్ । నాస్తి భార్యాసమం పుణ్యం తారణాయ హితాయ చ
భార్యకు సమానమైన తీర్థం లేదు, ఆమెలాంటి ఆనందం లేదు, ఆమెలాంటి పుణ్యం లేదు — మనకు మోక్షాన్ని, మేలును కలిగించేది ఆమె మాత్రమే.
ధర్మయుక్తాం సతీం భార్యాం త్యక్త్వా యాసి నరాధమ । గృహం ధర్మం పరిత్యజ్య క్వాస్తే ధర్మస్య తే ఫలమ్
ధర్మబద్ధమైన, నమ్మకమైన భార్యను వదిలేసి, ఓ నీచుడా, నీవు ఇంటిని, ధర్మాన్ని వదిలిపోతే, నీకు ధర్మఫలం ఎక్కడ దొరుకుతుంది?
తయా వినా యదా తీర్థే శ్రాద్ధదానం కృతం త్వయా । తేన దోషేణ వై బద్ధాస్తవ పూర్వపితామహాః
ఆమె లేకుండా నీవు తీర్థాల్లో శ్రాద్ధం, దానం చేస్తే, ఆ తప్పుతో నీ పూర్వీకులు బంధించబడతారు.
భవాంశ్చౌరో హ్యమీ చౌరా యైస్తు భుక్తం సులోలుపైః । త్వయా దత్తస్య శ్రాద్ధస్య అన్నమేవం తయా వినా
నీవు భార్య లేకుండా చేసిన శ్రాద్ధ భోజనాన్ని తినే వారు, అలాగే నీవు కూడా, దొంగలే అవుతారు.
సుపుత్రః శ్రద్ధయా యుక్తః శ్రాద్ధదానం దదాతి యః । భార్యా దత్తేన పిండేన తస్య పుణ్యం వదామ్యహమ్
శ్రద్ధతో కూడిన మంచి కుమారుడు, భార్య చేత అందించిన అన్నంతో శ్రాద్ధం చేస్తే, ఆ పుణ్యాన్ని నేను చెప్పగలను.
యథాఽమృతస్య పానేన నృణాం తృప్తిర్హి జాయతే । తథా పితౄణాం శ్రాద్ధేన సత్యంసత్యం వదామ్యహమ్
మనుషులు అమృతాన్ని తాగితే ఎలా తృప్తి పొందరో, అలాగే పితృదేవతలు శ్రాద్ధం వల్ల సంతృప్తి చెందుతారు — ఇది నిజం, నిజం.
గార్హస్థ్యస్య చ ధర్మస్య భార్యా భవతి స్వామినీ । త్వయైషా వంచితా మూఢ చౌరకర్మకృతం వృథా
గృహస్థ ధర్మంలో భార్యే అధిపతి; నీవు మూర్ఖుడివై ఆమెను మోసం చేస్తే, నీ పని దొంగ పనిలా వ్యర్థమవుతుంది.
అమీ పితామహాశ్చౌరా యైర్భుక్తం తు తయా వినా । భార్యా పచతి చేదన్నం స్వహస్తేనామృతోపమమ్
భార్య లేకుండా ఇచ్చిన అన్నాన్ని తినే పితృదేవతలు కూడా దొంగలే; కానీ భార్య స్వయంగా తన చేతితో అన్నం వండి ఇస్తే, అది అమృతంతో సమానం.
తదన్నమేవభుంజంతి పితరో హృష్టమానసాః । తేనైవ తృప్తిమాయాంతి సంతుష్టాశ్చ భవంతి తే
ఆమె చేత వండిన ఆ అన్నాన్ని తిని, పితృదేవతలు ఆనందంగా, సంతృప్తిగా ఉంటారు.
తస్మాద్భార్యాం వినా ధర్మః పురుషస్య న సిధ్యతి । నాస్తి భార్యాసమం తీర్థం పుంసాం సుగతిదాయకమ్
కాబట్టి, భార్య లేకుండా పురుషుని ధర్మం ఫలించదు; పురుషులకు మంచి మార్గాన్ని ఇచ్చేది భార్యతో సమానమైన తీర్థం లేదు.
భార్యాం వినా చ యో ధర్మః స ఏవ విఫలో భవేత్
భార్య లేకుండా చేసే ఏ ధర్మమైనా ఫలించదు.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే భూమిఖండే వేనోపాఖ్యానే సుకలాచరిత్రే ఏకోనషష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలోని భూమిఖండంలో వేను కథలో సుకళా చరిత్రలో యాభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
కృకల ఉవాచ- కథం మే జాయతే సిద్ధిః కథం పితృవిమోచనమ్ । ఏతన్మే విస్తరేణాపి ధర్మరాజ వదాధునా
కృకలుడు ఇలా అడిగాడు — నాకు ఎలా సిద్ధి వస్తుంది? నా పితృదేవతలను ఎలా విమోచించగలను? ఓ ధర్మరాజా, దయచేసి దీనిని నాకు పూర్తిగా వివరించు.
ధర్మ ఉవాచ- గచ్ఛ గేహం మహాభాగ త్వాం వినా దుఃఖమాచరత్ । సంబోధయ త్వం సుకలాం స్వపత్నీం ధర్మచారిణీమ్
ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు — ఓ మహాభాగుడా! నీవు లేని ఈ ఇంట్లో నీ భార్యకు ఎంత బాధగా ఉందో తెలుసా. వెళ్ళి, నీ ధర్మపత్ని సుకళను మేల్కొలిపి, ఆమెను ఆనందంగా ఉంచు.
శ్రాద్ధదానం గృహం గత్వా తస్యా హస్తేన వై కురు । స్మృత్వా పుణ్యాని తీర్థాని యజస్వ త్వం సురోత్తమాన్
ఇంటికి వెళ్లి, ఆమె చేతితో శ్రాద్ధం చేయించు. పవిత్ర తీర్థాలను స్మరించుకుంటూ, ఉత్తమ దేవతలను పూజించు.
తీర్థయాత్రాకృతా సిద్ధిస్తవ చైవ భవిష్యతి । భార్యాం వినా తు యో లోకే ధర్మం సాధితుమిచ్ఛతి
తీర్థయాత్ర చేయడం వల్ల నీకు తప్పకుండా ఫలితం లభిస్తుంది. కానీ, భార్య లేకుండా ఈ లోకంలో ఎవడు ధర్మాన్ని ఆచరించదలచుకున్నా—
స గార్హస్థ్యం విలోప్యైవ ఏకాకీ విచరేద్వనమ్ । విఫలో జాయతే లోకే తం న మన్యంతి దేవతాః
అతడు గృహస్థాశ్రమాన్ని వదిలి, ఒంటరిగా అడవిలో తిరగాలి. అలాంటి వాడికి లోకంలో ఫలితం ఉండదు; దేవతలు కూడా అతనిని గౌరవించరు.
యజ్ఞాః సిద్ధిం తదాయాంతి యదా స్యాద్గృహిణీ గృహే । ఏకాకీ స సమర్థో న ధర్మార్థసాధనాయ చ
భార్య ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు యజ్ఞాలు ఫలిస్తాయి. ఒంటరిగా ఉన్నవాడు ధర్మార్ధాలను సాధించలేడు.
విష్ణురువాచ- ఏవముక్త్వా చ తం వైశ్యం గతో ధర్మో యథాగతమ్ । కృకలోపి స ధర్మాత్మా స్వగృహం ప్రతిప్రస్థితః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — ధర్ముడు ఆ వైశ్యుడితో ఇలా చెప్పి, వచ్చిన దారిలో తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు. ధర్మాన్ని పాటించే కృకలుడు తన ఇంటికి బయలుదేరాడు.