తావత్ప్రత్యక్షరూపేణ బద్ధ్వా తస్య పితామహాన్ । పురతస్తస్య సంబ్రూతే నహి తే పుణ్యముత్తమమ్
అంతలోనే, అతని తాతలు ప్రత్యక్షంగా కనిపించి, బంధించబడి, అతని ముందుకొచ్చి ఇలా అన్నారు — 'నీకు ఇంకా ఉత్తమమైన పుణ్యం లభించలేదు.'
దివ్యరూపో మహాకాయః కృకలం వాక్యమబ్రవీత్ । తవ తీర్థఫలం నాస్తి శ్రమమేవ వృథా కృథాః
ఒక ప్రకాశవంతమైన, గొప్ప శరీరంతో ఉన్న అతని పితామహుడు కృకలుడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు — 'నీ తీర్థయాత్రకు ఫలితం రాలేదు; నీ శ్రమ అంతా వృథా అయింది.'
స్వయం సంతోషమాప్నోషి నహి తే పుణ్యముత్తమమ్ । ఏవం శ్రుత్వా తతో వైశ్యః కృకలో దుఃఖపీడితః
'నువ్వు నీకు తృప్తి పొందినప్పటికీ, నీకు పరమపుణ్యం లభించలేదు.' అని విని, కృకలుడు అనే వాణికుడు ఎంతో బాధతో నిండిపోయాడు.
భవాన్కః సంవదస్యేవం కస్మాద్బద్ధాః పితామహాః । కేన దోషప్రభావేణ తన్మేత్వం కారణం వద
అతడు ఇలా అడిగాడు — 'మీరు ఎవరు? ఇలా నాతో మాట్లాడుతున్నారు. నా తాతలు ఎందుకు బంధించబడ్డారు? ఏ దోషం వల్ల ఇలా జరిగింది? దయచేసి కారణం చెప్పండి.'
కస్మాత్తీర్థఫలం నాస్తి మమ యాత్రా కథం నహి । సర్వమేవ సమాచక్ష్వ యది జానాసి సంస్ఫుటమ్
'నాకు తీర్థయాత్ర ఫలితం ఎందుకు రాలేదు? నా ప్రయాణం ఎందుకు విఫలమైంది? మీకు తెలిసినట్లయితే, దయచేసి అన్నీ స్పష్టంగా చెప్పండి.'
ధర్మ ఉవాచ- పూతాం పుణ్యతమాం స్వీయాం భార్యాం త్యక్త్వా ప్రయాతి యః । తస్య పుణ్యఫలం సర్వం వృథా భవతి నాన్యథా
ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు — 'తన స్వంతంగా ఉన్న పవిత్రమైన, మంచి గుణాలున్న భార్యను వదిలిపెట్టి ఎవడు బయటకు వెళ్తాడో, అతని పుణ్యఫలం అంతా వృథా అవుతుంది; ఇది తప్పక జరుగుతుంది.'
ధర్మాచారపరాం పుణ్యాం సాధువ్రతపరాయణామ్ । పతివ్రతరతాం భార్యాం సుగుణాం పుణ్యవత్సలామ్
'ధర్మాచరణలో నిష్ణాతురాలైన, సద్గుణాలున్న, మంచి వ్రతాలు పాటించే, భర్తకు నిష్టతో ఉండే, మంచి లక్షణాలున్న, పుణ్యాన్ని ప్రేమించే భార్యను —'
తామేవాపి పరిత్యజ్య ధర్మకార్యం ప్రయాతి యః । వృథా తస్య కృతః సర్వో ధర్మో భవతి నాన్యథా
'అలాంటి భార్యను కూడా వదిలిపెట్టి ధార్మిక కార్యం కోసం బయలుదేరినా, అతని చేసిన ధర్మం అంతా వృథా అవుతుంది; ఇది తప్పక జరుగుతుంది.'
సర్వాచారపరా భవ్యా ధర్మసాధనతత్పరా । పతివ్రతరతా నిత్యం సర్వదా జ్ఞానవత్సలా
'అన్ని మంచి ఆచారాలను పాటించే, ఉత్తమమైన, ధర్మసాధనలో నిమగ్నమైన, భర్తకు ఎప్పుడూ నిష్టతో ఉండే, ఎల్లప్పుడూ జ్ఞానాన్ని ప్రేమించే భార్య —'
ఏవం గుణా భవేద్భార్యా యస్య పుణ్యా మహాసతీ । తస్య గేహే సదా దేవాస్తిష్ఠంతి చ మహౌజసః
'అలాంటి గొప్ప గుణాలున్న, మహాసతీ అయిన భార్య ఎవరికైనా ఉంటే, అతని ఇంట్లో ఎప్పుడూ మహాశక్తివంతమైన దేవతలు నివసిస్తారు.'
పితరో గేహమధ్యస్థాః శ్రేయో వాంఛంతి తస్య చ । గంగాద్యాః పుణ్యనద్యశ్చ సాగరాస్తత్ర నాన్యథా
'పితృదేవతలు ఇంటి మధ్యలో ఉండి, అతని శ్రేయస్సును కోరుతారు. గంగా మొదలైన పవిత్రనదులు, సముద్రాలు కూడా అక్కడే ఉంటాయి; ఇది తప్పక జరుగుతుంది.'
పుణ్యా సతీ యస్య గేహే వర్తతే సత్యతత్పరా । తత్ర యజ్ఞాశ్చ గావశ్చ ఋషయస్తత్ర నాన్యథా
'పవిత్రమైన, సత్యనిష్ఠతో ఉండే, ధర్మానికి అంకితమైన భార్య ఇంట్లో ఉంటే, అక్కడ యజ్ఞాలు, ఆవులు, ఋషులు కూడా ఉంటారు; ఇందులో సందేహం లేదు.'
తత్ర సర్వాణి తీర్థాని పుణ్యాని వివిధాని చ । భార్యాయోగేన తిష్ఠంతి సర్వాణ్యేతాని నాన్యథా
'భార్య సన్నిధి వల్ల అన్ని పవిత్రక్షేత్రాలు, వివిధ తీరాలు ఆ ఇంట్లోనే ఉంటాయి; ఇవన్నీ ఆమె వల్లే అక్కడ ఉంటాయి.'
పుణ్యభార్యాప్రయోగేణ గార్హస్థ్యం సంప్రజాయతే । గార్హస్థ్యాత్పరమో ధర్మో ద్వితీయో నాస్తి భూతలే
'పుణ్యమైన భార్యతో కలసి గృహస్థాశ్రమం ఏర్పడుతుంది. భూమిపై గృహస్థధర్మం కన్నా గొప్పది మరొకటి లేదు.'
గృహస్థస్య గృహః పుణ్యః సత్యపుణ్యసమన్వితః । సర్వతీర్థమయో వైశ్య సర్వదేవసమన్వితః
'గృహస్థుని ఇల్లు పవిత్రంగా, నిజమైన పుణ్యంతో నిండినది. వాణికుడు అన్ని తీర్థాల రూపంగా, అన్ని దేవతలతో కూడి ఉంటాడు.'
గార్హస్థ్యం చ సమాశ్రిత్య సర్వే జీవంతి జంతవః । తాదృశం నైవ పశ్యామి అన్యమాశ్రమముత్తమమ్
'ఈ గృహస్థాశ్రమాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని అన్ని జీవులు జీవిస్తాయి. దీని కన్నా శ్రేష్ఠమైన మరొక ఆశ్రమం నేను చూడలేదు.'
మంత్రాగ్నిహోత్రం దేవాశ్చ సర్వే ధర్మాః సనాతనాః । దానాచారాః ప్రవర్తంతే యస్య పుంసశ్చ వై గృహే
ఒక మనిషి ఇంట్లో దానం, సత్కార్యాలు జరుగుతుంటే, అక్కడ మంత్రాలు, హోమాలు, దేవతలు, అన్ని శాశ్వత ధర్మాలు కూడా సజీవంగా ఉంటాయి.
ఏవం యో భార్యయా హీనస్తస్యగేహం వనాయతే । యజ్ఞాశ్చ వై న సిధ్యంతి దానాని వివిధాని చ
భార్య లేని వాడి ఇంటి జీవితం అడవిలా వెలవెలబోతుంది; అక్కడ యజ్ఞాలు, ఎన్నో రకాల దానాలు ఫలించవు.
భార్యాహీనస్య పుంసోపి న సిధ్యతి మహావ్రతమ్ । ధర్మకర్మాణి సర్వాణి పుణ్యాని వివిధాని చ
భార్య లేని మనిషికి ఎంతటి మహావ్రతాలు చేసినా, అన్ని ధర్మకార్యాలు, పుణ్యమయమైన పనులు కూడా ఫలించవు.
నాస్తి భార్యాసమం తీర్థం ధర్మసాధనహేతవే । శృణుష్వ త్వం గృహస్థస్య నాన్యో ధర్మో జగత్త్రయే
ధర్మాన్ని సాధించడానికి భార్యకు సమానమైన తీర్థం లేదు; విను, గృహస్థునికి మూడు లోకాలలో ఇంకెక్కడా అంత గొప్ప ధర్మం లేదు.
యత్ర భార్యా గృహం తత్ర పురుషస్యాపి నాన్యథా । గ్రామే వాప్యథవారణ్యే సర్వధర్మస్య సాధనమ్
ఎక్కడ భార్య ఉంటే, అక్కడే మనిషికి గృహం ఉంటుంది; అది గ్రామంలో అయినా, అడవిలో అయినా, ఆమెతోనే అన్ని ధర్మాలు సాధ్యమవుతాయి.
నాస్తి భార్యాసమం తీర్థం నాస్తి భార్యాసమం సుఖమ్ । నాస్తి భార్యాసమం పుణ్యం తారణాయ హితాయ చ
భార్యకు సమానమైన తీర్థం లేదు, ఆమెలాంటి ఆనందం లేదు, ఆమెలాంటి పుణ్యం లేదు — మనకు మోక్షాన్ని, మేలును కలిగించేది ఆమె మాత్రమే.
ధర్మయుక్తాం సతీం భార్యాం త్యక్త్వా యాసి నరాధమ । గృహం ధర్మం పరిత్యజ్య క్వాస్తే ధర్మస్య తే ఫలమ్
ధర్మబద్ధమైన, నమ్మకమైన భార్యను వదిలేసి, ఓ నీచుడా, నీవు ఇంటిని, ధర్మాన్ని వదిలిపోతే, నీకు ధర్మఫలం ఎక్కడ దొరుకుతుంది?
తయా వినా యదా తీర్థే శ్రాద్ధదానం కృతం త్వయా । తేన దోషేణ వై బద్ధాస్తవ పూర్వపితామహాః
ఆమె లేకుండా నీవు తీర్థాల్లో శ్రాద్ధం, దానం చేస్తే, ఆ తప్పుతో నీ పూర్వీకులు బంధించబడతారు.
భవాంశ్చౌరో హ్యమీ చౌరా యైస్తు భుక్తం సులోలుపైః । త్వయా దత్తస్య శ్రాద్ధస్య అన్నమేవం తయా వినా
నీవు భార్య లేకుండా చేసిన శ్రాద్ధ భోజనాన్ని తినే వారు, అలాగే నీవు కూడా, దొంగలే అవుతారు.
సుపుత్రః శ్రద్ధయా యుక్తః శ్రాద్ధదానం దదాతి యః । భార్యా దత్తేన పిండేన తస్య పుణ్యం వదామ్యహమ్
శ్రద్ధతో కూడిన మంచి కుమారుడు, భార్య చేత అందించిన అన్నంతో శ్రాద్ధం చేస్తే, ఆ పుణ్యాన్ని నేను చెప్పగలను.
యథాఽమృతస్య పానేన నృణాం తృప్తిర్హి జాయతే । తథా పితౄణాం శ్రాద్ధేన సత్యంసత్యం వదామ్యహమ్
మనుషులు అమృతాన్ని తాగితే ఎలా తృప్తి పొందరో, అలాగే పితృదేవతలు శ్రాద్ధం వల్ల సంతృప్తి చెందుతారు — ఇది నిజం, నిజం.
గార్హస్థ్యస్య చ ధర్మస్య భార్యా భవతి స్వామినీ । త్వయైషా వంచితా మూఢ చౌరకర్మకృతం వృథా
గృహస్థ ధర్మంలో భార్యే అధిపతి; నీవు మూర్ఖుడివై ఆమెను మోసం చేస్తే, నీ పని దొంగ పనిలా వ్యర్థమవుతుంది.
అమీ పితామహాశ్చౌరా యైర్భుక్తం తు తయా వినా । భార్యా పచతి చేదన్నం స్వహస్తేనామృతోపమమ్
భార్య లేకుండా ఇచ్చిన అన్నాన్ని తినే పితృదేవతలు కూడా దొంగలే; కానీ భార్య స్వయంగా తన చేతితో అన్నం వండి ఇస్తే, అది అమృతంతో సమానం.
తదన్నమేవభుంజంతి పితరో హృష్టమానసాః । తేనైవ తృప్తిమాయాంతి సంతుష్టాశ్చ భవంతి తే
ఆమె చేత వండిన ఆ అన్నాన్ని తిని, పితృదేవతలు ఆనందంగా, సంతృప్తిగా ఉంటారు.