సుబలేనాపి తస్యైవ నాడికా జాలపంజరే । కామకండూర్భవేద్దూతి సర్వేషాం ప్రాణినాం కిల
ఎంత బలంగా ఉన్నా, ఆ నాడుల జాలంలోనే కోరిక అనే దురాశ అందరి జీవులలో దూతగా కలుగుతుంది.
పుంసశ్చ స్ఫురతే లింగం నార్యా యోనిశ్చ దూతికే । స్త్రీపుంసౌ సంప్రమత్తౌ తు వ్రజతః సంగమం తతః
పురుషునిలో లింగం చలించిపోతుంది, స్త్రీలో యోని దూతగా పని చేస్తుంది. అప్పుడు ఇద్దరూ మత్తులో కలిసిపోతారు.
కాయేన కాయసంఘృష్టిర్మైథునేన హి జాయతే । క్షణమాత్రం సుఖం కాయే పునః కండూశ్చ తాదృశీ
శరీరాలు తాకినప్పుడు సంయోగం జరుగుతుంది. క్షణకాలం శరీరంలో ఆనందం కలుగుతుంది, మళ్లీ అలాంటి దురాశ పుడుతుంది.
సర్వత్ర దృశ్యతే దూతి భావ ఏవంవిధః కిల । వ్రజ త్వమాత్మనః స్థానం నైవాస్త్యత్ర అపూర్వతా
ప్రతి చోటా ఇలాంటి దూతల స్వభావం కనిపిస్తుంది. నీవు నీ స్థలానికి వెళ్ళిపో, ఇక్కడ ఏదీ కొత్తది కాదు.
అపూర్వం నాస్తి మే కించిత్కరోమ్యేవ న సంశయః
నాకు ఏదీ కొత్తగా లేదు, నేను చేయాల్సింది చేస్తాను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విష్ణురువాచ- ఏవముక్తా గతా దూతీ తయా సుకలయా తదా । సమాసేన సుసంప్రోక్తమవధార్య పురందరః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— అలా చెప్పిన వెంటనే ఆ దూతి వెళ్లిపోయింది. ఆమె చెప్పిన మాటలను పూర్వందరుడు బాగా గ్రహించాడు.
తదర్థం భాషితం తస్యాః సత్యధర్మసమన్వితమ్ । ఆలోచ్య సాహసం ధైర్యం జ్ఞానమేవ పురందరః
ఆమె మాటలు సత్యంతో, ధర్మంతో నిండినవిగా పూర్వందరుడు ఆలోచించాడు. ఆమె ధైర్యం, స్థిరత్వం, జ్ఞానం గురించి కూడా విచారించాడు.
ఈదృశం హి వదేత్కా హి నారీ భూత్వా మహీతలే । యోగరూపం సుసంశిష్టం న్యాయోదైః క్షాలితం వచః
భూమిపై ఇలాంటి మాటలు చెప్పగల స్త్రీ ఎవరు? ఆమె మాటలు యోగవిధానంలో బాగా నేర్చుకున్నవి, న్యాయంతో పరిశుద్ధమైనవి.
పవిత్రేయం మహాభాగా సత్యరూపా న సంశయః । త్రైలోక్యస్య సమస్తస్య ధురం ధర్తుం భవేత్క్షమా
ఆమె పవిత్రురాలు, మహాభాగ్యవంతురాలు, సత్యస్వరూపురాలు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మూడు లోకాల భారాన్ని మోయగల శక్తి ఆమెకు ఉంది.
ఏతదర్థం విచార్యైవ జిష్ణుః కందర్పమబ్రవీత్ । త్వయా సహ గమిష్యామి ద్రష్టుం తాం కృకలప్రియామ్
ఈ విషయం ఆలోచించి, జిష్ణువు కామదేవునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు నాతో కలిసి ఆ కోయిలను ఇష్టపడే స్త్రీని చూడటానికి వెళ్దాం.'
ప్రత్యువాచ సహస్రాక్షం మన్మథో బలదర్పితః । గమ్యతాం తత్ర దేవేశ యత్రాస్తే సా పతివ్రతా
అప్పుడు బలంతో గర్వపడిన మన్మథుడు సహస్రాక్షునికి ఇలా అన్నాడు: 'దేవేంద్రా, ఆ పతివ్రత ఉన్న చోటికి మనం వెళ్దాం.'
మానం వీర్యం బలం ధైర్యం తస్యాః సత్యం పతివ్రతమ్ । గత్వాహం నాశయిష్యామి కియన్మాత్రా సురేశ్వర
'ఆమె గౌరవం, బలం, శక్తి, ధైర్యం, సత్యపతివ్రతత్వం — ఇవన్నీ నేను అక్కడికి వెళ్లి కొంతసేపులోనే నాశనం చేస్తాను, దేవేంద్రా.'
సమాకర్ణ్య సహస్రాక్షో వచనం మన్మథస్య చ । భో భోనంగ శృణుష్వ త్వమధికం భాషితం ముధా
మన్మథుడు చెప్పిన మాటలు విని సహస్రాక్షుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ భోగిలా, వృథాగా చెప్పిన మాటలు ఇంకా విను.'
సుదృఢా సత్యవీర్యేణ సుస్థిరా ధర్మకర్మభిః । సుకలేయమజేయా వై తత్ర తే పౌరుషం నహి
'ఆమె సత్యవీర్యంలో దృఢంగా ఉంది, ధర్మకార్యాల్లో స్థిరంగా ఉంది. ఈ సుకలా ఎవరికీ జయపడదు — నీకు అక్కడ పురుషత్వం పనికిరాదు.'
ఇత్యాకర్ణ్య తతః క్రుద్ధో మన్మథస్త్విన్ద్రమబ్రవీత్ । ఋషీణాం దేవతానాం చ బలం మయా ప్రణాశితమ్
ఇలా విని మన్మథుడు కోపంతో ఇంద్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఋషులూ, దేవతలూ శక్తిని నేను నాశనం చేశాను.'
అస్యా బలం కియన్మాత్రం భవతా మమ కథ్యతే । పశ్యతస్తవ దేవేశ నాశయిష్యామి తాం స్త్రియమ్
'ఆమెకు ఎంత బలం ఉందని నువ్వు నాతో అంటున్నావు? దేవేంద్రా, నీ ముందే ఆ స్త్రీని నేను నాశనం చేస్తాను.'
నవనీతం యథా చాగ్నేస్తేజో దృష్ట్వా ద్రవం వ్రజేత్ । తథేమాం ద్రావయిష్యామి స్వేన రూపేణ తేజసా
వెన్నను అగ్ని తాకినప్పుడు అది వేడితో కరిగిపోతుందిగా, అలాగే నా స్వంత తేజంతో ఆమెను కూడా కరిగించిపోతాను.
గచ్ఛ తత్ర మహత్కార్యముపస్థం సాంప్రతం ధ్రువమ్ । కస్మాత్కుత్ససి మే తేజస్త్రైలోక్యస్య వినాశనమ్
నీవు అక్కడికి వెళ్ళు, ఇప్పుడు ఒక గొప్ప పని ఎదురుచూస్తోంది. నా తేజాన్ని, మూడు లోకాలను నాశనం చేయగల శక్తిని, ఎందుకు తక్కువగా చూస్తున్నావు?
విష్ణురువాచ- ఆకర్ణ్య వాక్యం తు మనోభవస్య ఏతామసాధ్యాం తవ కామజానే । ధైర్యం సముద్యమ్య చ పుణ్యదేహాం పుణ్యేన పుణ్యాం బహుపుణ్యచారామ్
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — మనోభవుని మాటలు విని, నీ కోరిక ఎంత కష్టమైనదో గ్రహించాను. ధైర్యంగా ఆ సతీను చూశాను; ఆమె శరీరం పుణ్యంతో పవిత్రమైంది, ఆమె ఆచరణలు మంచివి, మంచి పనులకే అంకితమై ఉంది.
పశ్యామి తే పౌరుషముగ్రవీర్యమితో హి గత్వా తు ధనుష్మతా వై । తేనాపి సార్ధం ప్రజగామ భూయో రత్యా చ దూత్యా చ పతివ్రతాం తామ్
నీ శక్తిని, గొప్ప ధైర్యాన్ని చూశాను. తరువాత, విలువేసే వాడితో కలిసి, రతిని దూతగా తీసుకొని, మళ్ళీ ఆ పతివ్రతను చేరడానికి బయలుదేరాను.
ఏకాం సుపుణ్యాం స్వగృహస్థితాం తాం ధ్యానేన పత్యుశ్చరణే నియుక్తామ్ । యథా సుయోగీ ప్రవిధాయ చిత్తం వికల్పహీనం న చ కల్పయేత
అక్కడ ఆమెను చూశాను — అత్యంత పుణ్యవంతురాలిగా, తన ఇంట్లో ఉండి, భర్త పాదాల ధ్యానంలో లీనమై, మనస్సు ఏ మాత్రం చలించకుండా, నిజమైన యోగి మనస్సును స్థిరంగా పెట్టుకున్నట్లు.
అత్యద్భుతం రూపమనంతతేజోయుతం చకారాథ సతీప్రమోహమ్ । నీలాంచితం భోగయుతం మహాత్మా ఝషధ్వజశ్చైవ పురందరశ్చ
అప్పుడు అతను అద్భుతమైన రూపంతో, అనంతమైన తేజంతో, ఆ సతీపై మాయచేశాడు. నీలం రంగు కలిగి, సుఖాలకు లోనై, మత్స్యధ్వజుడు, పురందరుడు కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
దృష్ట్వా సులీలం పురుషం మహాంతం చరంతమేవం పరికామభావమ్ । జాయా హి వైశ్యస్య మహాత్మనస్తు మేనే న సా రూపయుతం గుణజ్ఞమ్
అంత అందమైన, గొప్ప గుణాలున్న పురుషుడు కోరికతో తిరుగుతున్నాడని చూసినా, ఆ మహాత్ముడైన వైశ్యుని భార్య అతనిని పట్టించుకోలేదు.
అంభో యథా పద్మదలే గతం వై ప్రయాతి ముక్తాఫలకస్య కీర్తిమ్ । తద్వత్స్వభావః పరిసత్యయుక్తో జజ్ఞే చ తస్యాస్తు పతివ్రతాయాః
నీళ్ళు పద్మదళంపై పడితే ముత్యపు కీర్తిని పొందినట్టు త్వరగా జారిపోతాయి. అలాగే, ఆమె సహజ స్వభావం, నిజాయితీతో కలసి, ఆ పతివ్రతలో ప్రబలంగా వెలిసింది.
అనేన దూతీ పరిప్రేషితా పురా యామాం యువత్యా హ గుణజ్ఞమేనమ్ । లీలాస్వరూపం బహుధాత్మభావం మమైష సర్వం పరిదర్శయేచ్చ
మునుపు ఆమెకు ఒక దూతను పంపారు. ఆ యువతికి, గుణాలను తెలిసిన, లీలారూపుడైన, అనేక స్వభావాలున్న వాడిని చూపించడానికే ఇది జరిగింది.
మమైవ కాలం ప్రబలం విచింత్యాగతో హి మే కాంతగుణైశ్చ సత్ఖలః । రత్యాసమేతస్తు కథం చ జీవేత్సత్యాశ్మభారేణ ప్రమర్దితశ్చ
నా కాలశక్తిని మాత్రమే ఆలోచించి, ప్రియుడి గుణాల వల్ల మంచితనంతో కూడి, చెడ్డదనంతో కూడి వచ్చాను. కానీ రతితో కలిసిన వాడు, నిజాయితీ భారాన్ని భరించలేక ఎలా బతకగలడు?
మమాపి భావం పరిగృహ్య కాంతో జీవేత్కియాన్వాపి సుబుద్ధియుక్తః । శూన్యో హి కాయో మమ చాస్తి సద్యశ్చేష్టావిహీనో మృతకల్ప ఏవ
నా ప్రియుడు ఎంత తెలివిగలవాడైనా, నా భావాన్ని అంగీకరించినా, ఎంతకాలం బతకగలడు? ఎందుకంటే నా శరీరం ఇప్పుడు ఖాళీగా, క్షణంలోనే కదలిక లేకుండా, మృతదేహంలా మారింది.
కాయస్య గ్రామస్య ప్రజాః ప్రనష్టాః సువిక్రియాఖ్యం పరిగృహ్య కర్మ । మమాధికేనాపి సమం సుకాంతం స ఊర్ద్ధ్వశోభామనయచ్చ కామః
నా శరీర గ్రామంలో నివాసులు, పూర్తిగా మార్పు అనే చర్యతో, నశించారు. నాకు ఉన్న గొప్పదనం ఉన్నా, నా ప్రియుడు కూడా, నా సమానంగా, కామంతో పరమ శోభను పొందాడు.
యదామృతో బలవాన్హర్షయుక్తః స్వయందృశా వై పరినృత్యమానః । తథా అనేనాపి ప్రభాషయేద్భుతం యో మాం హి వాఞ్ఛత్యపి భోక్తుకామః
అమృతం బలంగా, ఆనందంతో తన రూపంలో నాట్యం చేసినప్పుడు, అలాగే ఎవరు నన్ను కోరినా, నన్ను అనుభవించాలనుకున్నా, అది ఒక అద్భుతంగా చెప్పవచ్చు.
ఏవం విచార్యైవ తదా మహాసతీ సత్యాఖ్యరజ్జ్వా దృఢబద్ధచేతనా । గృహం స్వకీయం ప్రవివేశ సా తదా తత్తస్యభావం నియమేన వేత్తుమ్
ఇలా ఆలోచించి, ఆ మహాసతీ, నిజం అనే దారంతో మనస్సు బలంగా కట్టుకొని, తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించింది. అప్పుడే అతని అసలు స్వభావాన్ని తెలుసుకోవాలని సంకల్పించింది.