ఆకృష్టః స సమానేన నీతస్తేనాపి వాయునా । స్థానం న లభతే వీర్యం చంచలత్వేన వర్తతే
ఆ శక్తి సమాన వాయువు ద్వారా ఆకర్షించబడుతుంది, అదే వాయువుతో తిప్పబడుతుంది. దానికి స్థిరమైన స్థానం దొరకదు, అది చంచలంగా ఉంటుంది.
ప్రాణినాం హి కపాలేషు కృమయః సంతి పంచ వై । ద్వావేతౌ కర్ణమూలే తు నేత్రస్థానే తతః పునః
ప్రాణుల కపాలాల్లో ఐదు పురుగులు ఉంటాయి. వాటిలో రెండు చెవి మూలాల్లో, మళ్లీ రెండు కళ్ల ప్రాంతంలో ఉంటాయి.
కనిష్ఠాంగులిమానేన రక్తపుచ్ఛాశ్చ దూతికే । నవనీతస్య వర్ణేన కృష్ణపుచ్ఛా న సంశయః
అవి చిన్న వేలు పరిమాణంలో ఉంటాయి, కొన్ని ఎర్ర తోకలతో, కొన్ని వెన్నకట్టు రంగులో, మరికొన్ని నల్ల తోకలతో ఉంటాయి — ఇందులో సందేహం లేదు.
తేషాం నామాపి భద్రే త్వం మత్తో నిగదితం శృణు । పింగలీ శృంఖలీ నామ ద్వౌ కృమీ కర్ణమూలయోః
భాగ్యవంతురాలా! వాటి పేర్లు కూడా నేను చెబుతాను, విను. చెవి మూలాల్లో పింగళీ, శృంఖళీ అనే రెండు పురుగులు ఉంటాయి.
చపలః పిప్పలశ్చైవ ద్వావేతౌ నాసికాగ్రయోః । శృంగలీ జంగలీ చాన్యౌ నేత్రయోరంతరస్థితౌ
చపల, పిప్పల అనే రెండు పురుగులు ముక్కు తొండలో ఉంటాయి. శృంగళీ, జంగళీ అనే మరో రెండు కళ్ల మధ్యలో ఉంటాయి.
కృమీణాం శతపంచాశత్తాదృగ్భూతా న సంశయః । భాలాంతేవస్థితాః సర్వే రాజికాయాః ప్రమాణతః
అలాంటి పురుగులు నూరు యాభై ఉంటాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అవన్నీ నుదుటి చివర, ఆవుపప్పు పరిమాణంలో ఉంటాయి.
కపాలరోగిణః సర్వే వికుర్వంతి న సంశయః । కేశద్వయం ముఖే తస్య విద్యతే శృణు దూతికే
కపాల వ్యాధితో బాధపడేవారందరూ తప్పకుండా వికృతంగా మారిపోతారు. దూతా! విని, అతని నోటిలో రెండు రోమాలు ఉంటాయి.
ప్రాణినాం సంక్షయం విద్ధి తత్క్షణే హి న సంశయః । స్వస్థానే సంస్థితస్యాపి ప్రాజాపత్యస్య వై ముఖే
ప్రాణులకు ఆ క్షణంలోనే నాశనం సంభవిస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు. ప్రాజాపతిపుత్రుడైనా, తన స్థానంలో ఉన్నవాడైనా, అతని నోటిలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది.
తద్వీర్యం రసరూపేణ పతతే నాత్ర సంశయః । ముఖేన పిబతే వీర్యం తేన మత్తః ప్రజాయతే
ఆ వీర్యం రసరూపంలో జారిపడుతుంది, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఆ రసాన్ని నోటితో తాగుతారు, దానివల్ల మత్తు కలుగుతుంది.
తాలుమధ్యప్రదేశే చ చంచలత్వేన వర్తతే । ఇడా చ పింగలా నాడీ సుషుమ్ణాఖ్యా చ సంస్థితా
పాలుతో మధ్యభాగంలో అది చంచలంగా ఉంటుంది. అక్కడ ఇడా, పింగళ అనే నాడులు, సుషుమ్ణ అనే నాడి కూడా ఉన్నాయి.
సుబలేనాపి తస్యైవ నాడికా జాలపంజరే । కామకండూర్భవేద్దూతి సర్వేషాం ప్రాణినాం కిల
ఎంత బలంగా ఉన్నా, ఆ నాడుల జాలంలోనే కోరిక అనే దురాశ అందరి జీవులలో దూతగా కలుగుతుంది.
పుంసశ్చ స్ఫురతే లింగం నార్యా యోనిశ్చ దూతికే । స్త్రీపుంసౌ సంప్రమత్తౌ తు వ్రజతః సంగమం తతః
పురుషునిలో లింగం చలించిపోతుంది, స్త్రీలో యోని దూతగా పని చేస్తుంది. అప్పుడు ఇద్దరూ మత్తులో కలిసిపోతారు.
కాయేన కాయసంఘృష్టిర్మైథునేన హి జాయతే । క్షణమాత్రం సుఖం కాయే పునః కండూశ్చ తాదృశీ
శరీరాలు తాకినప్పుడు సంయోగం జరుగుతుంది. క్షణకాలం శరీరంలో ఆనందం కలుగుతుంది, మళ్లీ అలాంటి దురాశ పుడుతుంది.
సర్వత్ర దృశ్యతే దూతి భావ ఏవంవిధః కిల । వ్రజ త్వమాత్మనః స్థానం నైవాస్త్యత్ర అపూర్వతా
ప్రతి చోటా ఇలాంటి దూతల స్వభావం కనిపిస్తుంది. నీవు నీ స్థలానికి వెళ్ళిపో, ఇక్కడ ఏదీ కొత్తది కాదు.
అపూర్వం నాస్తి మే కించిత్కరోమ్యేవ న సంశయః
నాకు ఏదీ కొత్తగా లేదు, నేను చేయాల్సింది చేస్తాను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విష్ణురువాచ- ఏవముక్తా గతా దూతీ తయా సుకలయా తదా । సమాసేన సుసంప్రోక్తమవధార్య పురందరః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— అలా చెప్పిన వెంటనే ఆ దూతి వెళ్లిపోయింది. ఆమె చెప్పిన మాటలను పూర్వందరుడు బాగా గ్రహించాడు.
తదర్థం భాషితం తస్యాః సత్యధర్మసమన్వితమ్ । ఆలోచ్య సాహసం ధైర్యం జ్ఞానమేవ పురందరః
ఆమె మాటలు సత్యంతో, ధర్మంతో నిండినవిగా పూర్వందరుడు ఆలోచించాడు. ఆమె ధైర్యం, స్థిరత్వం, జ్ఞానం గురించి కూడా విచారించాడు.
ఈదృశం హి వదేత్కా హి నారీ భూత్వా మహీతలే । యోగరూపం సుసంశిష్టం న్యాయోదైః క్షాలితం వచః
భూమిపై ఇలాంటి మాటలు చెప్పగల స్త్రీ ఎవరు? ఆమె మాటలు యోగవిధానంలో బాగా నేర్చుకున్నవి, న్యాయంతో పరిశుద్ధమైనవి.
పవిత్రేయం మహాభాగా సత్యరూపా న సంశయః । త్రైలోక్యస్య సమస్తస్య ధురం ధర్తుం భవేత్క్షమా
ఆమె పవిత్రురాలు, మహాభాగ్యవంతురాలు, సత్యస్వరూపురాలు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మూడు లోకాల భారాన్ని మోయగల శక్తి ఆమెకు ఉంది.
ఏతదర్థం విచార్యైవ జిష్ణుః కందర్పమబ్రవీత్ । త్వయా సహ గమిష్యామి ద్రష్టుం తాం కృకలప్రియామ్
ఈ విషయం ఆలోచించి, జిష్ణువు కామదేవునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు నాతో కలిసి ఆ కోయిలను ఇష్టపడే స్త్రీని చూడటానికి వెళ్దాం.'
ప్రత్యువాచ సహస్రాక్షం మన్మథో బలదర్పితః । గమ్యతాం తత్ర దేవేశ యత్రాస్తే సా పతివ్రతా
అప్పుడు బలంతో గర్వపడిన మన్మథుడు సహస్రాక్షునికి ఇలా అన్నాడు: 'దేవేంద్రా, ఆ పతివ్రత ఉన్న చోటికి మనం వెళ్దాం.'
మానం వీర్యం బలం ధైర్యం తస్యాః సత్యం పతివ్రతమ్ । గత్వాహం నాశయిష్యామి కియన్మాత్రా సురేశ్వర
'ఆమె గౌరవం, బలం, శక్తి, ధైర్యం, సత్యపతివ్రతత్వం — ఇవన్నీ నేను అక్కడికి వెళ్లి కొంతసేపులోనే నాశనం చేస్తాను, దేవేంద్రా.'
సమాకర్ణ్య సహస్రాక్షో వచనం మన్మథస్య చ । భో భోనంగ శృణుష్వ త్వమధికం భాషితం ముధా
మన్మథుడు చెప్పిన మాటలు విని సహస్రాక్షుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ భోగిలా, వృథాగా చెప్పిన మాటలు ఇంకా విను.'
సుదృఢా సత్యవీర్యేణ సుస్థిరా ధర్మకర్మభిః । సుకలేయమజేయా వై తత్ర తే పౌరుషం నహి
'ఆమె సత్యవీర్యంలో దృఢంగా ఉంది, ధర్మకార్యాల్లో స్థిరంగా ఉంది. ఈ సుకలా ఎవరికీ జయపడదు — నీకు అక్కడ పురుషత్వం పనికిరాదు.'
ఇత్యాకర్ణ్య తతః క్రుద్ధో మన్మథస్త్విన్ద్రమబ్రవీత్ । ఋషీణాం దేవతానాం చ బలం మయా ప్రణాశితమ్
ఇలా విని మన్మథుడు కోపంతో ఇంద్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఋషులూ, దేవతలూ శక్తిని నేను నాశనం చేశాను.'
అస్యా బలం కియన్మాత్రం భవతా మమ కథ్యతే । పశ్యతస్తవ దేవేశ నాశయిష్యామి తాం స్త్రియమ్
'ఆమెకు ఎంత బలం ఉందని నువ్వు నాతో అంటున్నావు? దేవేంద్రా, నీ ముందే ఆ స్త్రీని నేను నాశనం చేస్తాను.'
నవనీతం యథా చాగ్నేస్తేజో దృష్ట్వా ద్రవం వ్రజేత్ । తథేమాం ద్రావయిష్యామి స్వేన రూపేణ తేజసా
వెన్నను అగ్ని తాకినప్పుడు అది వేడితో కరిగిపోతుందిగా, అలాగే నా స్వంత తేజంతో ఆమెను కూడా కరిగించిపోతాను.
గచ్ఛ తత్ర మహత్కార్యముపస్థం సాంప్రతం ధ్రువమ్ । కస్మాత్కుత్ససి మే తేజస్త్రైలోక్యస్య వినాశనమ్
నీవు అక్కడికి వెళ్ళు, ఇప్పుడు ఒక గొప్ప పని ఎదురుచూస్తోంది. నా తేజాన్ని, మూడు లోకాలను నాశనం చేయగల శక్తిని, ఎందుకు తక్కువగా చూస్తున్నావు?
విష్ణురువాచ- ఆకర్ణ్య వాక్యం తు మనోభవస్య ఏతామసాధ్యాం తవ కామజానే । ధైర్యం సముద్యమ్య చ పుణ్యదేహాం పుణ్యేన పుణ్యాం బహుపుణ్యచారామ్
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — మనోభవుని మాటలు విని, నీ కోరిక ఎంత కష్టమైనదో గ్రహించాను. ధైర్యంగా ఆ సతీను చూశాను; ఆమె శరీరం పుణ్యంతో పవిత్రమైంది, ఆమె ఆచరణలు మంచివి, మంచి పనులకే అంకితమై ఉంది.
పశ్యామి తే పౌరుషముగ్రవీర్యమితో హి గత్వా తు ధనుష్మతా వై । తేనాపి సార్ధం ప్రజగామ భూయో రత్యా చ దూత్యా చ పతివ్రతాం తామ్
నీ శక్తిని, గొప్ప ధైర్యాన్ని చూశాను. తరువాత, విలువేసే వాడితో కలిసి, రతిని దూతగా తీసుకొని, మళ్ళీ ఆ పతివ్రతను చేరడానికి బయలుదేరాను.