బాహ్యాభ్యంతరమేవాపి రసైః సర్వైః ప్రపోషయేత్ । తేన పోషణభావేన పరిపుష్టః ప్రజాయతే
బయట, లోపల అన్ని రకాల రసాలతో పోషణ చేస్తాడు; ఆ పోషణ వల్ల పూర్తిగా పెరుగుతాడు.
జాయతే మాంసవృద్ధిస్తు రసైశ్చాపి నవోత్తమా । యాంతి విస్తరతాం రాజన్నంగాన్యాప్యాయితాన్యపి
మాంసం పెరుగుతుంది, కొత్త మంచి రసాలు ఏర్పడతాయి; రాజా, అవయవాలన్నీ విస్తరించి, బాగా పోషించబడతాయి.
ప్రత్యంగాని రసైశ్చైవ స్వంస్వం రూపం ప్రయాంతి వై । దంతాధరౌ స్తనౌ బాహూ కటిపృష్ఠమురూ ఉభే
ప్రతి అవయవం తనకు తగిన రసంతో, తన రూపాన్ని పొందుతుంది. పళ్ళు, పెదాలు, వక్షోజాలు, చేతులు, నడుము, వెన్నెముక, రెండు తొడలు — ఇవన్నీ కూడా అలా ఏర్పడతాయి.
హస్తపాదతలౌ తద్వద్వృద్ధిత్వం ప్రతిపేదిరే । ఉభాభ్యామపి తాన్యేవ వృద్ధిమాయాంతి తాని వై
అలాగే, చేతి పాదాల తళ్లు కూడా పెరుగుతాయి. ఇవి రెండూ కాలక్రమంలో పెద్దవైపోతాయి.
అంగాని రసమాంసాభ్యాం సురూపాణి భవంతి తే । తైః స్వరూపైర్భవేన్మర్త్యో రసబద్ధశ్చ దూతికే
అవయవాలు రసం, మాంసంతో అందంగా మారతాయి. అలాంటి రూపాలతోనే మానవుడు జీవిస్తాడు, రసానికి బంధించబడి ఉంటాడు, ఓ దూతా!
సురూపః కథ్యతే మర్త్యో లోకే కేన ప్రియో భవేత్ । విష్ఠామూత్రస్య వై కోశః కాయ ఏష చ దూతికే
లోకంలో మనిషిని అందంగా అంటారు — కానీ అతడు ఎలా ప్రియుడవుతాడు? ఈ శరీరం, ఓ దూతా, మలమూత్రాల కోసం ఒక పాత్ర మాత్రమే.
అపవిత్రశరీరోయం సదా స్రవతి నిర్ఘృణః । తస్య కిం వర్ణ్యతే రూపం జలబుద్బుదవచ్ఛుభే
ఈ శరీరం శుద్ధి లేనిది, ఎప్పుడూ కారుతూ, దయలేని విధంగా ఉంటుంది. అందులో ఏ అందాన్ని వర్ణించగలం, ఓ సుందరిని? ఇది నీటి బుడగలాంటి దేనికీ కాదు.
యావత్పంచాశద్వర్షాణి తావత్తిష్ఠతి వై దృఢః । పశ్చాచ్చ జాయతే హానిస్తస్యైవాపి దినేదినే
ఇది యాభై ఏళ్ళ వరకూ బలంగా ఉంటుంది. ఆ తరువాత రోజుకో రోజు క్షీణత వస్తుంది.
దంతాః శిథిలతాం యాంతి తథా లాలాయతే ముఖమ్ । చక్షుర్భ్యామపి పశ్యేన్న కర్ణాభ్యాం న శృణోతి చ
పళ్ళు నలిగిపోతాయి, నోరు లాలాజలం కారుతుంది. కళ్ళతో చూడలేడు, చెవులతో వినలేడు.
గతిం కర్తుం న శక్నోతి హస్తపాదైశ్చ దూతికే । అక్షమో జాయతే కాయో జరాకాలేన పీడితః
చేతులు, కాళ్లతో కదలలేడు, ఓ దూతా! వృద్ధాప్య కాలంతో బాధపడుతూ శరీరం శక్తిలేని దానిగా మారుతుంది.
తద్రసః శోషమాయాతి జరాగ్నితాపశోషితః । అక్షమో జాయతే దూతి కేన రూపత్వమిష్యతే
ఆ రసం వృద్ధాప్య వేడి వల్ల ఎండిపోతుంది. శరీరం శక్తిలేని దానిగా మారుతుంది, ఓ దూతా — అలాంటప్పుడు అందాన్ని ఎలా కోరగలం?
యథా జీర్ణం గృహం యాతి క్షయమేవం న సంశయః । తథా సంక్షయమాయాతి వార్ద్ధకే తు కలేవరమ్
పాత ఇల్లు ఎలా కూలిపోతుందో, అలాగే వృద్ధాప్యంలో శరీరం కూడా క్షయమవుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మమరూపం సమాయాతం వర్ణస్యేవం దినే దినే । కేనాహం రూపసంయుక్తా కేన రూపత్వమిష్యతే
నా అందం రోజుకో రోజు రంగు మసకబారినట్టు తగ్గిపోతుంది. ఎవరి వల్ల నేను అందంగా కనిపిస్తాను? ఎవరి కోసం అందాన్ని కోరాలి?
యథా జీర్ణం గృహం యాతి కేనాసౌ పురుషో బలీ । యస్యార్థమాగతా దూతి భవతీ కేన శంసతి
పాత ఇల్లు ఎలా కూలిపోతుందో, ఆ మనిషి ఎలా బలవంతుడవుతాడు? ఎవరి కోసం నువ్వు వచ్చావో, ఓ దూతా, అతడిని ఎవరు ప్రశంసిస్తారు?
కిము చైవ త్వయా దృష్టం మమాంగే వద సాంప్రతమ్ । తస్యాంగాదిహ హీనం చ దూతి నాస్త్యధికం తథా
ఇప్పుడే చెప్పు, నా అవయవాల్లో నువ్వేమి చూశావు? ఇక్కడ నా అవయవాలు తక్కువగా ఉన్నాయి, ఓ దూతా, ఇంకేమీ మిగలలేదు.
యథా త్వం చ తథాసౌవై తథాహం నాత్ర సంశయః । కస్య రూపం న విద్యేత రూపవాన్నాస్తి భూతలే
నువ్వు ఎలా ఉన్నావో, అతడూ అలాగే ఉన్నాడు, నేనూ అంతే — ఇందులో సందేహం లేదు. ఎవరి అందం నశించదు? భూమిపై నిజంగా అందమైనవారు ఎవరూ లేరు.
ఉచ్ఛ్రాయాః పతనాంతాశ్చ నగాస్తు గిరయః శుభే । కాలేన పీడితా యాంతి తద్వద్భూతాశ్చ నాన్యథా
ఎత్తయిన చెట్లు, కొండలు, ఓ సుందరి, ఇవన్నీ కాలానికి లోబడి కూలిపోతాయి. కాలం బాధిస్తే అవి నశిస్తాయి, అన్ని జీవులకూ ఇదే వర్తిస్తుంది.
అరూపో రూపవాన్దివ్య ఆత్మా సర్వగతః శుచిః । స్థావరేష్వేవ సర్వేషు జంగమేషు చ దూతికే
దివ్యాత్మ స్వరూపం లేనిది అయినా అందాన్ని కలిగి ఉంటుంది, అన్నింటిలో వ్యాపించి, పరిశుద్ధంగా ఉంటుంది. అది స్థావర, జంగమమైన అన్ని జీవుల్లో నివసిస్తుంది, ఓ దూతా!
ఏకో నివసతే శుద్ధో ఘటేష్వేకం యథోదకమ్ । ఘటనాశాత్ప్రయాత్యేకమేకత్వం త్వం న బుధ్యసే
ఒకే ఒక పరిశుద్ధాత్మ, గడిలో నీరు ఉన్నట్టు, ప్రతి దేహంలో నివసిస్తుంది. గడి పగిలిపోతే నీరు మళ్లీ కలిసిపోతుంది, కానీ నువ్వు ఈ ఏకత్వాన్ని గ్రహించలేవు.
పిండనాశాదయం చాత్మా ఏకరూపో విజాయతే । ఏకం రూపం మయా దృష్టం సంసారే వసతా సదా
దేహం నశించిన తర్వాత ఆ ఆత్మ ఒక్కటే మిగులుతుంది. ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ ఒకే రూపాన్ని నేనూ చూశాను.
ఏవం వద స్వతం జ్ఞాత్వా యస్యార్థమిహ చాగతా । దర్శయస్వ అపూర్వం మే యది భోక్తుమిహేచ్ఛసి
నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావో ముందుగా తెలుసుకుని, ఆ కారణాన్ని నాకు చెప్పు. ఇక్కడ ఆనందించాలనుకుంటే, నాకు ఇప్పటివరకు ఎవరూ చూపని కొత్తదాన్ని చూపించు.
వ్యాధినా పీడ్యమానస్య కఫేనాపి వృతస్య చ । అంగాద్విచలతే శోణః స్థానభ్రష్టోభిజాయతే
వ్యాధితో బాధపడుతూ, శ్లేష్మంతో కప్పబడినప్పుడు, శరీర భాగాల నుంచి రక్తం బయటకు వస్తుంది. అది తన స్థానాన్ని కోల్పోయినప్పుడు ఇలా జరుగుతుంది.
అంగసంధిషు సర్వాసు పలత్వం చాంతరం గతః । ఏకతో నాశమాయాతి స్వం హి రూపం పరిత్యజేత్
శరీరంలోని అన్ని సంధుల్లో క్షయం కలిగినప్పుడు, అది ఒక వైపు నుంచి బయటకు వెళ్ళిపోతుంది. అప్పుడు అది తన అసలు రూపాన్ని వదిలేస్తుంది.
విష్ఠాత్వం జాయతే శీఘ్రం కృమిభిశ్చ భవేత్కిల । తద్వద్దుఃఖకరం వాపి నిజరూపం పరిత్యజేత్
తక్కువ సమయంలో అది మలంగా మారిపోతుంది. పురుగులు దాన్ని తింటాయి. ఇలా బాధ కలిగిస్తూ, అది తన రూపాన్ని పూర్తిగా వదిలేస్తుంది.
శ్రూయతాం జాయతే పశ్చాత్కృమిదుర్గంధసంకులమ్ । జాయంతే తత్ర వై యూకాః కృమయో వా న సంశయః
విను, తరువాత అది పురుగులతో, దుర్వాసనతో నిండిపోతుంది. అక్కడ నిస్సందేహంగా జువ్వలు లేదా పురుగులు పుడతాయి.
సకృమిః కురుతే స్ఫోటం కండూం చ పరిదారుణామ్ । వ్యథాముత్పాదయేద్యూకా సర్వాంగం పరిచాలయేత్
ఒక పురుగు చర్మంపై గాయాలు, తీవ్రమైన దురద కలిగిస్తుంది. జువ్వలు నొప్పి తెచ్చి, మొత్తం శరీరాన్ని కదిలిస్తాయి.
నఖాగ్రైర్ఘృష్యమాణా సా కండూః శాంతా ప్రజాయతే । తద్వత్తైశ్చ శృణుష్వైవ సురతస్య న సంశయః
ఆ దురదను గోళ్లు పెట్టి గీసినప్పుడు ఉపశమనం కలుగుతుంది. ఇదే విధంగా, కామానందం విషయంలో కూడా సందేహం లేదు.
భుంజత్యేవ రసాన్మర్త్యః సుభిక్షాన్పిబతే పునః । వాయునా తేన ప్రాణేన పాకస్థానం ప్రణీయతే
మనిషి రుచులను ఆస్వాదించి, మంచి పానీయాలు తాగుతాడు. ఆ ప్రాణవాయువుతో, ఆ శ్వాసతో ఆహారం జీర్ణస్థానానికి చేరుతుంది.
యద్భక్తం ప్రాణిభిర్దూతి పాకస్థానం గతం పునః । సర్వం తత్పిహితం తత్ర వాయుర్వై పాతయేన్మలమ్
ప్రాణులు తినే ఆహారం జీర్ణస్థానానికి చేరిన తర్వాత, అది అంతా అక్కడ కప్పబడిపోతుంది. ఆ వాయువు మలాన్ని బయటకు పంపుతుంది.
సారభూతో రసస్తత్ర తద్రక్తశ్చ ప్రజాయతే । నిర్మలః శుద్ధవీర్యస్తు బ్రహ్మస్థానం ప్రయాతి చ
అక్కడ ఆహారం సారం రసంగా మారుతుంది. దానివల్ల రక్తం ఏర్పడుతుంది. శుద్ధమైన, బలమైనదిగా అది బ్రహ్మ స్థానానికి చేరుతుంది.