మృత్తికయోదకేనాపి సమంతాత్పరిణామయేత్ । లిపితం లేపకైః కాష్ఠం చిత్రం భవతి చిత్రకైః
మట్టి, నీటితో చుట్టూ ఆకారమిస్తారు; కలపను పూతతో పూస్తే, అలంకరణలతో అందంగా మారుతుంది.
ప్రథమం రూపమాయాతి గృహం సూత్రేణ సూత్రితమ్ । పుష్ణంతి చ స్వయం తత్తు లేపనాద్వై దినే దినే
ముందుగా రూపం వస్తుంది, ఇల్లు తాడుతో కొలుస్తారు; దానికి ప్రతిరోజూ పూత వేస్తూ పోషిస్తారు.
వాయునాందోలితం నిత్యం గృహం చ మలినాయతే । మధ్యమో వర్తుతః కాలో గృహస్య పరికథ్యతే
గాలి ఎప్పుడూ ఊదుతూ ఇల్లును మురికిగా చేస్తుంది; మధ్యలో, ఆ ఇంటి వయస్సు చెప్పబడుతుంది.
రూపహానిర్భవేత్తస్య గృహస్వామీ విలేపయేత్ । స్వేచ్ఛయా చ గృహస్వామీ రూపవత్త్వం నయేద్గృహమ్
దాని అందం తగ్గిపోతే, ఇంటి యజమాని మళ్లీ పూత వేస్తాడు; తన ఇష్టానుసారం ఇంటిని మళ్లీ అందంగా చేస్తాడు.
తారుణ్యం తస్య గేహస్య దూతికే పరికథ్యతే । కాష్ఠసంఘైశ్చ జీర్ణత్వం బహుకాలైః ప్రయాతి సః
ఆ ఇంటి యవ్వనాన్ని, దూతా, ఇలా చెబుతారు; కాలక్రమంలో కలప ముక్కలు పాడైపోతూ, ఇల్లు పాడవుతుంది.
స్థానభ్రష్టాః ప్రజాయంతే మూలాగ్రే ప్రచలంతి తే । న సహేల్లేపనాభారమాధారేణ ప్రతిష్ఠతి
అడుగున ఉన్న భాగాలు ఊడిపోతూ కదలడం మొదలవుతాయి; పూత భారాన్ని భరించలేక, అది నిలబడదు.
ఏతద్గృహస్య వార్ద్ధక్యం కథితం శృణు దూతికే । పతమానం గృహం దృష్ట్వా గృహస్వామీ పరిత్యజేత్
ఇలా ఇంటి వృద్ధాప్యాన్ని వివరించాను, విను దూతా; ఇల్లు కూలిపోతున్నప్పుడు, యజమాని దానిని వదిలేస్తాడు.
గృహమన్యం ప్రవేశాయ ప్రయాత్యేవ హి సత్వరమ్ । తథా బాల్యం చ తారుణ్యం నృణాం వృద్ధత్వమేవ చ
వాడు వెంటనే ఇంకొక ఇంట్లోకి వెళ్లిపోతాడు; అలాగే, బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం మనుషులకు వస్తాయి.
స బాల్యే బాలరూపశ్చ జ్ఞానహీనం ప్రకారయేత్ । చిత్రయేత్కాయమేవాపి వస్త్రాలంకారభూషణైః
బాల్యంలో, వాడు పిల్లవాడిలా కనిపిస్తాడు, జ్ఞానం లేకుండా ఉంటాడు; తన శరీరాన్ని వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరిస్తాడు.
లేపనైశ్చందనైశ్చాన్యైస్తాంబూలప్రభవాదిభిః । కాయస్తరుణతాం యాతి అతిరూపో విజాయతే
పూతలు, గంధం, తాంబూలం వంటివాటితో శరీరం యవ్వనాన్ని పొందుతుంది, అతి అందంగా మారుతుంది.
బాహ్యాభ్యంతరమేవాపి రసైః సర్వైః ప్రపోషయేత్ । తేన పోషణభావేన పరిపుష్టః ప్రజాయతే
బయట, లోపల అన్ని రకాల రసాలతో పోషణ చేస్తాడు; ఆ పోషణ వల్ల పూర్తిగా పెరుగుతాడు.
జాయతే మాంసవృద్ధిస్తు రసైశ్చాపి నవోత్తమా । యాంతి విస్తరతాం రాజన్నంగాన్యాప్యాయితాన్యపి
మాంసం పెరుగుతుంది, కొత్త మంచి రసాలు ఏర్పడతాయి; రాజా, అవయవాలన్నీ విస్తరించి, బాగా పోషించబడతాయి.
ప్రత్యంగాని రసైశ్చైవ స్వంస్వం రూపం ప్రయాంతి వై । దంతాధరౌ స్తనౌ బాహూ కటిపృష్ఠమురూ ఉభే
ప్రతి అవయవం తనకు తగిన రసంతో, తన రూపాన్ని పొందుతుంది. పళ్ళు, పెదాలు, వక్షోజాలు, చేతులు, నడుము, వెన్నెముక, రెండు తొడలు — ఇవన్నీ కూడా అలా ఏర్పడతాయి.
హస్తపాదతలౌ తద్వద్వృద్ధిత్వం ప్రతిపేదిరే । ఉభాభ్యామపి తాన్యేవ వృద్ధిమాయాంతి తాని వై
అలాగే, చేతి పాదాల తళ్లు కూడా పెరుగుతాయి. ఇవి రెండూ కాలక్రమంలో పెద్దవైపోతాయి.
అంగాని రసమాంసాభ్యాం సురూపాణి భవంతి తే । తైః స్వరూపైర్భవేన్మర్త్యో రసబద్ధశ్చ దూతికే
అవయవాలు రసం, మాంసంతో అందంగా మారతాయి. అలాంటి రూపాలతోనే మానవుడు జీవిస్తాడు, రసానికి బంధించబడి ఉంటాడు, ఓ దూతా!
సురూపః కథ్యతే మర్త్యో లోకే కేన ప్రియో భవేత్ । విష్ఠామూత్రస్య వై కోశః కాయ ఏష చ దూతికే
లోకంలో మనిషిని అందంగా అంటారు — కానీ అతడు ఎలా ప్రియుడవుతాడు? ఈ శరీరం, ఓ దూతా, మలమూత్రాల కోసం ఒక పాత్ర మాత్రమే.
అపవిత్రశరీరోయం సదా స్రవతి నిర్ఘృణః । తస్య కిం వర్ణ్యతే రూపం జలబుద్బుదవచ్ఛుభే
ఈ శరీరం శుద్ధి లేనిది, ఎప్పుడూ కారుతూ, దయలేని విధంగా ఉంటుంది. అందులో ఏ అందాన్ని వర్ణించగలం, ఓ సుందరిని? ఇది నీటి బుడగలాంటి దేనికీ కాదు.
యావత్పంచాశద్వర్షాణి తావత్తిష్ఠతి వై దృఢః । పశ్చాచ్చ జాయతే హానిస్తస్యైవాపి దినేదినే
ఇది యాభై ఏళ్ళ వరకూ బలంగా ఉంటుంది. ఆ తరువాత రోజుకో రోజు క్షీణత వస్తుంది.
దంతాః శిథిలతాం యాంతి తథా లాలాయతే ముఖమ్ । చక్షుర్భ్యామపి పశ్యేన్న కర్ణాభ్యాం న శృణోతి చ
పళ్ళు నలిగిపోతాయి, నోరు లాలాజలం కారుతుంది. కళ్ళతో చూడలేడు, చెవులతో వినలేడు.
గతిం కర్తుం న శక్నోతి హస్తపాదైశ్చ దూతికే । అక్షమో జాయతే కాయో జరాకాలేన పీడితః
చేతులు, కాళ్లతో కదలలేడు, ఓ దూతా! వృద్ధాప్య కాలంతో బాధపడుతూ శరీరం శక్తిలేని దానిగా మారుతుంది.
తద్రసః శోషమాయాతి జరాగ్నితాపశోషితః । అక్షమో జాయతే దూతి కేన రూపత్వమిష్యతే
ఆ రసం వృద్ధాప్య వేడి వల్ల ఎండిపోతుంది. శరీరం శక్తిలేని దానిగా మారుతుంది, ఓ దూతా — అలాంటప్పుడు అందాన్ని ఎలా కోరగలం?
యథా జీర్ణం గృహం యాతి క్షయమేవం న సంశయః । తథా సంక్షయమాయాతి వార్ద్ధకే తు కలేవరమ్
పాత ఇల్లు ఎలా కూలిపోతుందో, అలాగే వృద్ధాప్యంలో శరీరం కూడా క్షయమవుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మమరూపం సమాయాతం వర్ణస్యేవం దినే దినే । కేనాహం రూపసంయుక్తా కేన రూపత్వమిష్యతే
నా అందం రోజుకో రోజు రంగు మసకబారినట్టు తగ్గిపోతుంది. ఎవరి వల్ల నేను అందంగా కనిపిస్తాను? ఎవరి కోసం అందాన్ని కోరాలి?
యథా జీర్ణం గృహం యాతి కేనాసౌ పురుషో బలీ । యస్యార్థమాగతా దూతి భవతీ కేన శంసతి
పాత ఇల్లు ఎలా కూలిపోతుందో, ఆ మనిషి ఎలా బలవంతుడవుతాడు? ఎవరి కోసం నువ్వు వచ్చావో, ఓ దూతా, అతడిని ఎవరు ప్రశంసిస్తారు?
కిము చైవ త్వయా దృష్టం మమాంగే వద సాంప్రతమ్ । తస్యాంగాదిహ హీనం చ దూతి నాస్త్యధికం తథా
ఇప్పుడే చెప్పు, నా అవయవాల్లో నువ్వేమి చూశావు? ఇక్కడ నా అవయవాలు తక్కువగా ఉన్నాయి, ఓ దూతా, ఇంకేమీ మిగలలేదు.
యథా త్వం చ తథాసౌవై తథాహం నాత్ర సంశయః । కస్య రూపం న విద్యేత రూపవాన్నాస్తి భూతలే
నువ్వు ఎలా ఉన్నావో, అతడూ అలాగే ఉన్నాడు, నేనూ అంతే — ఇందులో సందేహం లేదు. ఎవరి అందం నశించదు? భూమిపై నిజంగా అందమైనవారు ఎవరూ లేరు.
ఉచ్ఛ్రాయాః పతనాంతాశ్చ నగాస్తు గిరయః శుభే । కాలేన పీడితా యాంతి తద్వద్భూతాశ్చ నాన్యథా
ఎత్తయిన చెట్లు, కొండలు, ఓ సుందరి, ఇవన్నీ కాలానికి లోబడి కూలిపోతాయి. కాలం బాధిస్తే అవి నశిస్తాయి, అన్ని జీవులకూ ఇదే వర్తిస్తుంది.
అరూపో రూపవాన్దివ్య ఆత్మా సర్వగతః శుచిః । స్థావరేష్వేవ సర్వేషు జంగమేషు చ దూతికే
దివ్యాత్మ స్వరూపం లేనిది అయినా అందాన్ని కలిగి ఉంటుంది, అన్నింటిలో వ్యాపించి, పరిశుద్ధంగా ఉంటుంది. అది స్థావర, జంగమమైన అన్ని జీవుల్లో నివసిస్తుంది, ఓ దూతా!
ఏకో నివసతే శుద్ధో ఘటేష్వేకం యథోదకమ్ । ఘటనాశాత్ప్రయాత్యేకమేకత్వం త్వం న బుధ్యసే
ఒకే ఒక పరిశుద్ధాత్మ, గడిలో నీరు ఉన్నట్టు, ప్రతి దేహంలో నివసిస్తుంది. గడి పగిలిపోతే నీరు మళ్లీ కలిసిపోతుంది, కానీ నువ్వు ఈ ఏకత్వాన్ని గ్రహించలేవు.
పిండనాశాదయం చాత్మా ఏకరూపో విజాయతే । ఏకం రూపం మయా దృష్టం సంసారే వసతా సదా
దేహం నశించిన తర్వాత ఆ ఆత్మ ఒక్కటే మిగులుతుంది. ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ ఒకే రూపాన్ని నేనూ చూశాను.