యావత్తిష్ఠతి తారుణ్యం తావద్భుంజంతి మానవాః । సుఖభోగాదికం సర్వం స్వేచ్ఛయా రమతే నరః
యువకత్వం ఉన్నంతవరకు, మనుషులు అన్ని సుఖాలను అనుభవిస్తారు. మనిషి తన ఇష్టానుసారం అన్నింటిలో ఆనందిస్తాడు.
యావత్తిష్ఠతి తారుణ్యం తావద్భోగాన్ప్రభుంజతే । వయస్యపి గతే భద్రే తారుణ్యే కిం కరిష్యతి
యువకత్వం ఉన్నంతవరకు, వారు సుఖాలను అనుభవిస్తారు. వయస్సు వచ్చిన తర్వాత, ఓ మంచి మనసున్నవాడా, ఆ యువకత్వం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
సంప్రాప్తే వార్ద్ధకే దేవి కించిత్కార్యం న సిధ్యతి । స్థవిరశ్చింతయేన్నిత్యం సుఖకార్యం న గచ్ఛతి
వృద్ధాప్యం వచ్చినప్పుడు, ఓ దేవీ, ఏ పని సఫలమవదు. వృద్ధుడు ఎప్పుడూ ఆందోళనపడతాడు, సుఖకార్యాలు జరగవు.
వయస్యపి గతే బాలే క్రియతే సేతుబంధనమ్ । తాదృశోయం భవేత్కాయస్తారుణ్యే తు గతే శుభే
వయస్సు వచ్చిన తర్వాత, ఓ బాలికా, వంతెన కట్టడానికైనా ప్రయత్నిస్తారు. యువకత్వం పోయిన తర్వాత శరీరం ఇలానే అయిపోతుంది, ఓ మంగళకరమైనవాడా.
తస్మాద్భుంక్ష్వ సుఖేనాపి పిబస్వ మధుమాధవీమ్ । కామాబాణా దహంత్యంగం తవేమే చారులోచనే
అందుచేత, సుఖంగా జీవించు, తీపి మధురమైన పానీయం తాగు. అందమైన కన్నులవాడా, కోరికల బాణాలు నీ శరీరాన్ని కాలుస్తున్నాయి.
అయమేకః సమాయాతః పురుషో రూపవాన్గుణీ । అయం హి పురుషవ్యాఘ్రః సర్వజ్ఞో గుణవాన్ధనీ
ఇక్కడ ఒకే ఒక్క మనిషి వచ్చాడు, అతడు అందగాడు, మంచి లక్షణాలు కలవాడు. నిజంగా, ఇతడు మనుషులలో సింహం, అన్నీ తెలిసినవాడు, గుణవంతుడు, ధనవంతుడు.
తవార్థే నిత్యసంయుక్తః స్నేహేన వరవర్ణిని । సుకలోవాచ- బాల్యం నాస్త్యపి జీవస్య తారుణ్యం నాస్తి జీవితే
అతడు ఎప్పుడూ నీ కోసమే ప్రేమతో ఉండేవాడు, మంచి వర్ణం కలవాడా. సుకలుడు ఇలా అన్నాడు— జీవికి బాల్యం లేదు, జీవితం లో యవ్వనం కూడా లేదు.
వృద్ధత్వం నాస్తి చైవాస్య స్వయంసిద్ధః సుసిద్ధిదః । అమరో నిర్జరో వ్యాపీ సుసిద్ధః సర్వవిత్తమః
అతనికి వృద్ధాప్యం కూడా లేదు; అతడు తానే సాధించినవాడు, సంపూర్ణ విజయాన్ని ఇచ్చేవాడు, మరణం లేని వాడు, వృద్ధాప్యం లేనివాడు, అన్ని చోట్ల ఉన్నవాడు, సంపూర్ణంగా సిద్ధుడైనవాడు, గొప్ప జ్ఞానవంతుడు.
అకామః కామదో లోకే ఆత్మరూపేణ వర్తతే । యథా గేహస్య సంస్థానం తథా కాయస్య దృశ్యతే
అతడు కోరికలు లేనివాడు అయినా, లోకంలో కోరికలు నెరవేర్చేవాడు, తన స్వరూపంలో ఉండేవాడు. యిలా, ఇల్లు ఎలా ఉండాలో, అలాగే శరీరం కూడా కనిపిస్తుంది.
యథా వార్ద్ధకినా కాయస్తథా సూత్రేణ మందిరమ్ । అనేకకాష్ఠసంఘాతైర్నానా దారుసముచ్చయైః
ఇల్లు ఎలా తాడుతో కొలిచి, అనేక కలప ముక్కలతో, రకరకాల దారుతో కట్టబడుతుందో,
మృత్తికయోదకేనాపి సమంతాత్పరిణామయేత్ । లిపితం లేపకైః కాష్ఠం చిత్రం భవతి చిత్రకైః
మట్టి, నీటితో చుట్టూ ఆకారమిస్తారు; కలపను పూతతో పూస్తే, అలంకరణలతో అందంగా మారుతుంది.
ప్రథమం రూపమాయాతి గృహం సూత్రేణ సూత్రితమ్ । పుష్ణంతి చ స్వయం తత్తు లేపనాద్వై దినే దినే
ముందుగా రూపం వస్తుంది, ఇల్లు తాడుతో కొలుస్తారు; దానికి ప్రతిరోజూ పూత వేస్తూ పోషిస్తారు.
వాయునాందోలితం నిత్యం గృహం చ మలినాయతే । మధ్యమో వర్తుతః కాలో గృహస్య పరికథ్యతే
గాలి ఎప్పుడూ ఊదుతూ ఇల్లును మురికిగా చేస్తుంది; మధ్యలో, ఆ ఇంటి వయస్సు చెప్పబడుతుంది.
రూపహానిర్భవేత్తస్య గృహస్వామీ విలేపయేత్ । స్వేచ్ఛయా చ గృహస్వామీ రూపవత్త్వం నయేద్గృహమ్
దాని అందం తగ్గిపోతే, ఇంటి యజమాని మళ్లీ పూత వేస్తాడు; తన ఇష్టానుసారం ఇంటిని మళ్లీ అందంగా చేస్తాడు.
తారుణ్యం తస్య గేహస్య దూతికే పరికథ్యతే । కాష్ఠసంఘైశ్చ జీర్ణత్వం బహుకాలైః ప్రయాతి సః
ఆ ఇంటి యవ్వనాన్ని, దూతా, ఇలా చెబుతారు; కాలక్రమంలో కలప ముక్కలు పాడైపోతూ, ఇల్లు పాడవుతుంది.
స్థానభ్రష్టాః ప్రజాయంతే మూలాగ్రే ప్రచలంతి తే । న సహేల్లేపనాభారమాధారేణ ప్రతిష్ఠతి
అడుగున ఉన్న భాగాలు ఊడిపోతూ కదలడం మొదలవుతాయి; పూత భారాన్ని భరించలేక, అది నిలబడదు.
ఏతద్గృహస్య వార్ద్ధక్యం కథితం శృణు దూతికే । పతమానం గృహం దృష్ట్వా గృహస్వామీ పరిత్యజేత్
ఇలా ఇంటి వృద్ధాప్యాన్ని వివరించాను, విను దూతా; ఇల్లు కూలిపోతున్నప్పుడు, యజమాని దానిని వదిలేస్తాడు.
గృహమన్యం ప్రవేశాయ ప్రయాత్యేవ హి సత్వరమ్ । తథా బాల్యం చ తారుణ్యం నృణాం వృద్ధత్వమేవ చ
వాడు వెంటనే ఇంకొక ఇంట్లోకి వెళ్లిపోతాడు; అలాగే, బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం మనుషులకు వస్తాయి.
స బాల్యే బాలరూపశ్చ జ్ఞానహీనం ప్రకారయేత్ । చిత్రయేత్కాయమేవాపి వస్త్రాలంకారభూషణైః
బాల్యంలో, వాడు పిల్లవాడిలా కనిపిస్తాడు, జ్ఞానం లేకుండా ఉంటాడు; తన శరీరాన్ని వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరిస్తాడు.
లేపనైశ్చందనైశ్చాన్యైస్తాంబూలప్రభవాదిభిః । కాయస్తరుణతాం యాతి అతిరూపో విజాయతే
పూతలు, గంధం, తాంబూలం వంటివాటితో శరీరం యవ్వనాన్ని పొందుతుంది, అతి అందంగా మారుతుంది.
బాహ్యాభ్యంతరమేవాపి రసైః సర్వైః ప్రపోషయేత్ । తేన పోషణభావేన పరిపుష్టః ప్రజాయతే
బయట, లోపల అన్ని రకాల రసాలతో పోషణ చేస్తాడు; ఆ పోషణ వల్ల పూర్తిగా పెరుగుతాడు.
జాయతే మాంసవృద్ధిస్తు రసైశ్చాపి నవోత్తమా । యాంతి విస్తరతాం రాజన్నంగాన్యాప్యాయితాన్యపి
మాంసం పెరుగుతుంది, కొత్త మంచి రసాలు ఏర్పడతాయి; రాజా, అవయవాలన్నీ విస్తరించి, బాగా పోషించబడతాయి.
ప్రత్యంగాని రసైశ్చైవ స్వంస్వం రూపం ప్రయాంతి వై । దంతాధరౌ స్తనౌ బాహూ కటిపృష్ఠమురూ ఉభే
ప్రతి అవయవం తనకు తగిన రసంతో, తన రూపాన్ని పొందుతుంది. పళ్ళు, పెదాలు, వక్షోజాలు, చేతులు, నడుము, వెన్నెముక, రెండు తొడలు — ఇవన్నీ కూడా అలా ఏర్పడతాయి.
హస్తపాదతలౌ తద్వద్వృద్ధిత్వం ప్రతిపేదిరే । ఉభాభ్యామపి తాన్యేవ వృద్ధిమాయాంతి తాని వై
అలాగే, చేతి పాదాల తళ్లు కూడా పెరుగుతాయి. ఇవి రెండూ కాలక్రమంలో పెద్దవైపోతాయి.
అంగాని రసమాంసాభ్యాం సురూపాణి భవంతి తే । తైః స్వరూపైర్భవేన్మర్త్యో రసబద్ధశ్చ దూతికే
అవయవాలు రసం, మాంసంతో అందంగా మారతాయి. అలాంటి రూపాలతోనే మానవుడు జీవిస్తాడు, రసానికి బంధించబడి ఉంటాడు, ఓ దూతా!
సురూపః కథ్యతే మర్త్యో లోకే కేన ప్రియో భవేత్ । విష్ఠామూత్రస్య వై కోశః కాయ ఏష చ దూతికే
లోకంలో మనిషిని అందంగా అంటారు — కానీ అతడు ఎలా ప్రియుడవుతాడు? ఈ శరీరం, ఓ దూతా, మలమూత్రాల కోసం ఒక పాత్ర మాత్రమే.
అపవిత్రశరీరోయం సదా స్రవతి నిర్ఘృణః । తస్య కిం వర్ణ్యతే రూపం జలబుద్బుదవచ్ఛుభే
ఈ శరీరం శుద్ధి లేనిది, ఎప్పుడూ కారుతూ, దయలేని విధంగా ఉంటుంది. అందులో ఏ అందాన్ని వర్ణించగలం, ఓ సుందరిని? ఇది నీటి బుడగలాంటి దేనికీ కాదు.
యావత్పంచాశద్వర్షాణి తావత్తిష్ఠతి వై దృఢః । పశ్చాచ్చ జాయతే హానిస్తస్యైవాపి దినేదినే
ఇది యాభై ఏళ్ళ వరకూ బలంగా ఉంటుంది. ఆ తరువాత రోజుకో రోజు క్షీణత వస్తుంది.
దంతాః శిథిలతాం యాంతి తథా లాలాయతే ముఖమ్ । చక్షుర్భ్యామపి పశ్యేన్న కర్ణాభ్యాం న శృణోతి చ
పళ్ళు నలిగిపోతాయి, నోరు లాలాజలం కారుతుంది. కళ్ళతో చూడలేడు, చెవులతో వినలేడు.
గతిం కర్తుం న శక్నోతి హస్తపాదైశ్చ దూతికే । అక్షమో జాయతే కాయో జరాకాలేన పీడితః
చేతులు, కాళ్లతో కదలలేడు, ఓ దూతా! వృద్ధాప్య కాలంతో బాధపడుతూ శరీరం శక్తిలేని దానిగా మారుతుంది.