న లభామ్యహమేవాపి వాసస్థానం సుఖం శుభే । భర్త్సయంతి చ మాం లోకాః పుంశ్చలీయం సమాగతా
శుభలక్షణాలయే, నాకు సుఖంగా ఉండడానికి ఒక చోటు కూడా దొరకడం లేదు. ప్రజలు నన్ను తిట్టుతూ, ఇతరులతో కలిసిన పతితురాలినని అంటున్నారు.
అటమానా గతా దేశాత్కులమానేన వర్జితా । దేశే గుర్జరకే పుణ్యే సౌరాష్ట్రే శివమందిరే
ఇలా తిరుగుతూ, కుటుంబ గౌరవం కోల్పోయి, నా ఊరిని వదిలిపోయాను. గుర్జరదేశంలో, పవిత్రమైన సౌరాష్ట్రంలో, శివాలయంలో—
వనస్థలేతి విఖ్యాతం నగరం వృద్ధిసంకులమ్ । అతీవ పీడితా దేవి క్షుధయాహం తదా శృణు
వనస్థలి అని ప్రసిద్ధమైన, సంపదతో నిండిన ఒక పట్టణం ఉంది. అక్కడ నేను ఆకలితో చాలా బాధపడుతూ ఉన్నాను, దేవీ, విను.
కర్పరం హి కరే గృహ్య భిక్షార్థముపచక్రమే । గృహిణాం ద్వారదేశేషు ప్రవిశామి సుదుఃఖితా
ఒక మట్టి పాత్రను చేతిలో పట్టుకుని, భిక్ష కోసం అడగడం మొదలుపెట్టాను. చాలా బాధతో, యజమానుల ఇళ్ల తలుపుల వద్దకు వెళ్ళాను.
మమ రూపం విపశ్యంతి లోకాః కుత్సంతి భామిని । న దదంతే చ మే భిక్షాం పాపా చేయం సమాగతా
ప్రియమైనవాడా, నా రూపాన్ని చూసి ప్రజలు నన్ను అవమానిస్తున్నారు. ఎవ్వరూ నాకు భిక్ష ఇవ్వడం లేదు — ఈ పాపం నన్ను వెంటాడుతోంది.
ఏవం దుఃఖసమాహారా దారిద్ర్యపరిపీడితా । అటంత్యా చ మయా దృష్టం గృహమేకమనుత్తమమ్
ఇలా బాధలు అనుభవిస్తూ, దారిద్ర్యంతో బాధపడుతూ తిరుగుతుండగా, నేను ఒక అద్భుతమైన ఇల్లు చూశాను.
తుంగప్రాకారసంవేష్టం వేదశాలాసమన్వితమ్ । వేదధ్వనిసమాకీర్ణం బహువిప్రసమాకులమ్
ఎత్తయిన గోడలతో చుట్టబడిన, వేదపాఠశాలలు కలిగిన, వేదపఠన ధ్వనులతో నిండిన, అనేక పండిత బ్రాహ్మణులతో కిక్కిరిసిన ఆ ఇంటిని
ధనధాన్యసమాకీర్ణం దాసీదాసైరలంకృతమ్ । ప్రవివేశ గృహం రమ్యం లక్ష్మీముదితమేవ తత్
ధనం, ధాన్యంతో సమృద్ధిగా, అనేక సేవకులు, సేవికలతో అలంకరించబడిన, ఐశ్వర్యంతో ప్రకాశించే ఆ మధురమైన ఇంట్లోకి అతను ప్రవేశించాడు.
తద్గృహం సర్వతోభద్రం తస్యైవ శివశర్మణః । భిక్షాం దేహీత్యువాచాథ సుదేవా దుఃఖపీడితా
అన్ని విధాలా శుభకరం అయిన ఆ ఇల్లు శివశర్మనికే చెందింది. అక్కడ, దుఃఖంతో బాధపడుతున్న సుదేవా, 'భిక్ష ఇవ్వండి' అని పలికింది.
శివశర్మాథ శుశ్రావ భిక్షాశబ్దం ద్విజోత్తమః । మంగలాం నామ వై భార్యాం లక్ష్మీరూపాం వరాననామ్
బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు అయిన శివశర్మ భిక్ష అడిగే శబ్దాన్ని విన్నాడు. అతని భార్య మంగళ అనే పేరు కలిగి, లక్ష్మీలా అందంగా, మధురమైన ముఖం కలిగినవారు.
తాం హసన్ప్రాహ ధర్మాత్మా శివశర్మా మహామతిః । ఇయం హి దుర్బలా ప్రాప్తా భిక్షార్థం ద్వారమాగతా
అప్పుడు ధర్మాత్ముడు, మహామతి శివశర్మ చిరునవ్వుతో తన భార్యతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ బలహీనురాలు భిక్ష కోసం మన ద్వారానికి వచ్చింది.'
సమాహూయ ప్రియే చైనాం దేహి త్వం భోజనం శుభే । కృపయా పరయావిష్టా జ్ఞాత్వా మాం తు సమాగతామ్
'ప్రియమైనవాడా, ఈమెను పిలిచి లోపలికి రమ్మని చెప్పి, మంచి భోజనం ఇవ్వు. ఈమె మన వద్దకు వచ్చిందని తెలుసుకుని, గొప్ప దయతో ఉండు.'
ప్రోవాచ మంగలా కాంతం దాస్యామి ప్రియ భోజనమ్ । ఏవముక్త్వా చ భర్తారం మంగలా మంగలాన్వితా
మంగళ తన భర్తతో, 'ప్రియమైనవాడా, నేను ఆమెకు భోజనం ఇస్తాను' అని సమాధానమిచ్చింది. అలా తన భర్తతో చెప్పిన మంగళ, శుభతతో నిండింది.
పునర్మాం భోజయామాస మిష్టాన్నేన సుదుర్బలామ్ । మామువాచ స ధర్మాత్మా శివశర్మా మహామునిః
తర్వాత మళ్లీ నన్ను, బలహీనురాలిని, రుచికరమైన అన్నంతో తినిపించింది. ఆ ధర్మాత్ముడు, మహాముని శివశర్మ నాతో ఇలా అన్నాడు—
కా త్వమత్ర సమాయాతా కస్య వా భ్రమసే జగత్ । కేన కార్యేణ సర్వత్ర కథయస్వ మమాగ్రతః
'నీవెవరు, ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? ఎవరి కోసం లోకంలో తిరుగుతున్నావు? ఏ ఉద్దేశ్యంతో వచ్చావో నాకు స్పష్టంగా చెప్పు.'
ఏవమాకర్ణ్య తద్వాక్యం భర్తుశ్చైవ మహాత్మనః । స్వరేణ లక్షితః కాంతో మయా వై పాపయా తదా
తన మహాత్ముడైన భర్త మాటలు విని, నేను పాపాత్మురాలిగా ఉన్నా, ఆమె స్వరాన్ని విని అతని ప్రియమైనవారిని గుర్తించాను.
వ్రీడయాధోముఖీజాతా దృష్టో భర్తా యదా మయా । మంగలా చారుసర్వాంగీ భర్తారమిదమబ్రవీత్
నా భర్తను చూసినప్పుడు, సిగ్గుతో తలవంచాను. అందమైన అవయవాలు కలిగిన మంగళ తన భర్తతో ఇలా చెప్పింది:
కా చేయం హి సమాచక్ష్వ త్వాం దృష్ట్వా హి విలజ్జతి । కథయస్వ ప్రసాదేన కా చ ఏషా భవిష్యతి
'ఈమె ఎవరో చెప్పు. నిన్ను చూసి సిగ్గుపడుతోంది. దయతో ఈమె ఎవరు, ఎవరు అవుతుందో చెప్పు.'
శివశర్మోవాచ-। మంగలే శ్రూయతాం వాక్యం యది పృచ్ఛసి సాంప్రతమ్ । యదర్థం హి త్వయా పృష్టం తన్నిబోధ వరాననే
శివశర్మ ఇలా అన్నాడు— 'మంగళ, నువ్వు ఇప్పుడు అడిగినందుకు నా మాట విను. నువ్వు అడిగిన విషయం ఏదో, అది వినిపిస్తాను, అందమైన ముఖం కలదానివి.'
ఇయం హి సాంప్రతం ప్రాప్తా వరాకీ భిక్షురూపిణీ । వసుదత్తస్య విప్రస్య సుతేయం చారులోచనే
'ఈమె ఇప్పుడు భిక్షాటన రూపంలో వచ్చిన దరిద్రురాలు, అందమైన కళ్లవాలసి, వసుదత్తుడు అనే బ్రాహ్మణుని కుమార్తె.'
సుదేవా నామ భద్రేయం మమ జాయా ప్రియా సదా । కేనాపి కారణేనైవ దేశం త్యక్త్వా సమాగతా
'ఈమె పేరు సుదేవా, మృదువైనదానివి, ఎప్పుడూ నాకు ప్రియమైన భార్య. ఏదో ఒక కారణంతో ఇంటిని వదిలి ఇక్కడికి వచ్చింది.'
మమదుఃఖేన దగ్ధేయం వియోగేన వరాననే । మాం జ్ఞాత్వా తు సమాయాతా భిక్షురూపేణ తే గృహమ్
'నా దుఃఖంతో, వేరుపాటుతో బాధపడుతూ, అందమైన ముఖం కలదానివి, నన్ను గుర్తించి భిక్షురాలిగా నీ ఇంటికి వచ్చింది.'
ఏవం జ్ఞాత్వా త్వయా భద్రే ఆతిథ్యం పరిశోభితమ్ । కర్త్తవ్యం న చ సందేహ ఇచ్ఛంత్యా మమ సుప్రియమ్
'ఇది తెలుసుకున్నాక, మృదువైనదానివి, ఆమెకు ఆతిథ్యం చేయాలి. ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, ఆమె నాకు ఎంతో ప్రియమైనది, ఆమెకు కావలసినదే చేయాలి.'
భర్తుర్వాక్యం నిశమ్యైవ మంగలా పతిదేవతా । హర్షేణ మహతావిష్టా స్వయమేవ సుమంగలా
భర్త మాటలు విని, భర్తను దేవతలాగా భావించే మంగళ, అపారమైన ఆనందంతో నిండిపోయి, నిజంగా శుభకార్యాలకే పాత్రురాలైంది.
స్నానాచ్ఛాదన భోజ్యం చ మమ చక్రే వరాననే । రత్నకాంచనయుక్తైశ్చాభరణైశ్చ పతివ్రతా
ఓ సుందరముఖి, నా భార్య నాకు స్నానం, వస్త్రాలు, భోజనం, రత్నాలు మరియు బంగారంతో అలంకరించిన ఆభరణాలు అందించింది.
అహం హి భూషితా భద్రే తయైవ పతికామ్యయా । తయాహం భూషితా దేవి మానస్నానైశ్చ భోజనైః
ఓ మంగళకరమైనవాడా, భర్తను కోరుకుంటూ, ఆమె నన్ను ఆభరణాలతో, మనస్సు స్నానాలతో, భోజనాలతో అలంకరించింది.
భర్త్రాహం మానితా దేవి జాతం దుఃఖమనంతకమ్ । మమోరసి మహాతీవ్రం సర్వప్రాణవినాశనమ్
ఓ దేవీ, నా భర్త నాకు గౌరవం ఇచ్చాడు. కానీ ఆ తరువాత నా హృదయంలో భరించలేని బాధ పుట్టింది. ఆ బాధ నా ప్రాణాలనే పోగొట్టేంత తీవ్రంగా మారింది.
తస్యా మానో మయా దృష్టో దుఃఖమాత్మగతం తథా । చింతా మే దారుణా జాతా యయా ప్రాణా వ్రజంతి మే
ఆమె గర్వాన్ని నేను చూశాను. అలాగే నా లోపల ఉన్న బాధను కూడా అనుభవించాను. ఆ బాధతో నా మనస్సు భయంకరమైన ఆందోళనకు లోనైంది. దాంతో నా ప్రాణాలు విడిపోతున్నాయి.
కదాపి వచనం దత్తం న మయా పాపయా శుభమ్ । అస్యైవ విప్రవర్యస్య ఆచరంత్యా చ దుష్కృతమ్
నేను పాపాత్మురాలిని, ఎప్పుడూ ఈ బ్రాహ్మణునికి మంచి మాట చెప్పలేదు. అతనికోసం మంచి పని కూడా చేయలేదు.
పాదప్రక్షాలనం నైవ అంగసంవాహనం నహి । ఏకాంతం న మయా దత్తం తస్యైవ హి మహాత్మనః
ఆ మహాత్ముడి పాదాలను నేను ఎప్పుడూ కడగలేదు. అతని అవయవాలను మర్దించలేదు. అతనికి నేను ఒక్కసారైనా ప్రత్యేకంగా సమయం ఇవ్వలేదు.