అగ్నిం చ పితరం చైవ న త్యజేత్స్వామినం శుభే । సదా విప్రః సుతో భృత్యః సత్యం సత్యం వదామ్యహమ్
అగ్నిని, తండ్రిని, యజమానిని ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు, శుభలక్షణాలుగలవాడా. బ్రాహ్మణుడు, కుమారుడు, సేవకుడు ఎప్పుడూ ఇదే సత్యం పాటించాలి.
పరిత్యజ్య ప్రగచ్ఛంతి తే యాంతి నరకార్ణవమ్ । పతితం వ్యాధితం దేవి వికలం కుష్ఠినం తథా
వారిని వదిలిపెట్టి వెళ్లిపోయేవారు నరకసాగరంలో పడతారు. భర్త పతితుడైనా, వ్యాధిగ్రస్తుడైనా, వికలాంగుడైనా, కుష్టురోగమున్నవాడైనా,
సర్వకర్మవిహీనం చ గతవిత్తాదిసంచయమ్ । భర్తారం న త్యజేన్నారీ యది శ్రేయ ఇహేచ్ఛతి
అతడు అన్ని కార్యాల నుంచి దూరమై, ధనం లేని వాడైనా, భార్య తన మేలుకోసం ఉంటే భర్తను వదిలిపెట్టకూడదు.
త్యక్త్వా కాంతం వ్రజేన్నారీ అన్యత్కార్యమిహేచ్ఛతి । సా మతా పుంశ్చలీ లోకే సర్వధర్మబహిష్కృతా
భార్య తన ప్రియుడిని వదిలి, వేరే వాడిని ఆశించి వెళ్తే, ఆమెను లోకంలో పుంచలిగా పరిగణిస్తారు. ఆమె ధర్మాలన్నింటి నుంచి బయటపడుతుంది.
గతే భర్తరి యా గ్రామం భోగం శృంగారమేవ చ । లౌల్యాచ్చ కురుతే నారీ పుంశ్చలీ వదతే జనః
భర్త మనుష్యుడు ఇంట్లో లేని వేళ, ఆ మహిళ ఊరిలో సుఖాలకూ, కామానికి కూడా లోనై, చంచలంగా ప్రవర్తిస్తే, ప్రజలు ఆమెను దుష్ట స్త్రీ అంటారు.
ఏవం ధర్మం విజానామి వేదశాస్త్రైశ్చ సంమతమ్ । దానవా రాక్షసాః ప్రేతా ధాత్రా సృష్టా యదాదితః
వేదాలు, శాస్త్రాలు అంగీకరించిన ధర్మాన్ని నేను అర్థం చేసుకున్నాను. ఆది నుంచే సృష్టికర్త దానవులు, రాక్షసులు, ప్రేతలను సృష్టించాడు.
తత్రేహ కారణం సర్వం ప్రవక్ష్యామి న సంశయః । బ్రాహ్మణా దానవాశ్చైవ పిశాచాశ్చైవ రాక్షసాః
దీనికి కారణం మొత్తం నేను ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను, సందేహం లేదు. బ్రాహ్మణులు, దానవులు, పిశాచులు, రాక్షసులు—ఇవన్నీ.
ధర్మార్థం సకలం ప్రోక్తమధీతం తైస్తు సుందరి । విందంతి సకలం సర్వే ఆచరంతి న దానవాః
అందరూ ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని తెలుసుకున్నారు, చదివారు, అందరూ అర్థం చేసుకున్నారు. కానీ దానవులు మాత్రమే వాటిని ఆచరించరు, అందాలవతీ.
విధిహీనం ప్రకుర్వంతి దానవా జ్ఞానవర్జితాః । అన్యాయేన వ్రజంత్యేతే మానవా విధివర్జితాః
దానవులు జ్ఞానం లేకుండా నియమాలు పాటించకుండా పనులు చేస్తారు. అలాగే, నియమాలు లేని మనుషులు కూడా అన్యాయంగా ప్రవర్తిస్తారు.
తేషాం శాసనహేత్వర్థం కృతా ఏతేపి నాన్యథా । విధిహీనం ప్రకుర్వంతి యే హి ధర్మం నరాధమాః
వారిని నియంత్రించేందుకు ఈ నియమాలు ఏర్పడ్డాయి, వేరే ఉద్దేశం లేదు. ధర్మాన్ని నియమాలు లేకుండా చేసే వారు మానవుల్లో అత్యంత నీచులు.
తాన్వయం శాసయామో వై దండేన మహతా కిల । భవత్యా దారుణం కర్మ కృతమేవ సునిర్ఘృణమ్
వారిని మేము కఠినమైన శిక్షలతో శాసిస్తాము. నీవు చేసిన పని చాలా దారుణమైనది, పూర్తిగా దయలేని పని.
గార్హస్థ్యం చ పరిత్యజ్య అత్రాయాతా కిమర్థతః । వదస్యేవం ముఖేనాపి అహం హి పతిదేవతా
గృహస్థాశ్రమాన్ని వదిలేసి ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నీవు నోటితో చెప్పు, నేను భర్తను దేవతలా భావించే స్త్రీను.
కర్మణా నాస్తి తద్దృష్టం పతిదైవత్యమేవ తే । భర్తారం తం పరిత్యజ్య కిమర్థం త్వమిహాగతా
నీ చేతల్లో భర్త పట్ల భక్తి కనిపించడంలేదు. భర్తను వదిలేసి ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు?
శృంగారం భూషణం వేషం కృత్వా తిష్ఠసి నిర్ఘృణా । కిమర్థం హి కృతం పాపే కస్యహేతోర్వదస్వ మే
కామానికి అలంకారాలు, వస్త్రాలు ధరించి, హృదయం లేకుండా ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నావు. పాపం కోసం ఇది ఎందుకు చేశావు? ఎవరి కోసం చేశావో చెప్పు.
నిఃశంకా వర్త్తసే చాపి ప్రమత్తా గిరికాననే । మయా త్వం సాధితా పాపా దండేన మహతా శృణు
నీవు నిర్లక్ష్యంగా, ఆలోచించకుండా కొండ అడవిలో తిరుగుతున్నావు. పాపినీ, నిన్ను నేను కఠినంగా శిక్షించాను—విను.
అధర్మచారిణీ దుష్టా పతిం త్యక్త్వా సమాగతా । క్వాస్తే తత్పతిదేవత్వం దర్శయ త్వం మమాగ్రతః
అధర్మంగా ప్రవర్తించే దుష్ట స్త్రీ, భర్తను వదిలేసి ఇక్కడికి వచ్చావు. నీ భర్తపట్ల భక్తి ఎక్కడ ఉంది? నా ముందు చూపించు.
భవతీ పుంశ్చలీ నామ యయా త్యక్తః స్వకః పతిః । పృథక్ఛయ్యా యదా నారీ తదా సా పుంశ్చలీ మతా
నీ భర్తను వదిలిన స్త్రీని అందరూ పుంచ్చలి అంటారు. భర్తతో వేరుగా పడుకునే స్త్రీ పుంచ్చలి అని భావిస్తారు.
యోజనానాం శతైకస్య సోన్తరేణ ప్రవర్త్తతే । క్వాస్తి తే పతిదైవత్యం పుంశ్చల్యాచారచారిణీ
మీ ఇద్దరి మధ్య వంద యోజనల దూరం ఉన్నప్పుడు, నీ భర్తపట్ల భక్తి ఎక్కడుంది? పుంచ్చలి వేషం వేసే స్త్రీయవు.
నిర్లజ్జే నిర్ఘృణే దుష్టే కిం మే వదసి సంముఖీ । తపసః క్వాస్తి తే భావః క్వ తేజోబలమేవ చ
నిర్లజ్జ, హృదయం లేని దుష్ట స్త్రీ, నన్ను ఎదురుగా చూసి ఏమంటున్నావు? నీ తపస్సు ఎక్కడ? నీ తేజస్సు, బలం ఎక్కడ?
దర్శయస్వ మమాద్యైవ బలవీర్యపరాక్రమమ్ । పద్మావత్యువాచ- స్నేహేనాపి సమానీతా శ్రూయతామసురాధమ
ఈ రోజు నీ బలం, వీర్యం, పరాక్రమాన్ని చూపించు. పద్మావతి పలికింది—స్నేహంతోనే నేను ఇక్కడికి తీసుకురాబడాను, విను, అసురాధమా.
భర్తుర్గేహాదహం పిత్రా క్వాస్తే తత్ర చ పాతకమ్ । నైవ కామాన్న లోభాచ్చ న మోహాన్న చ మత్సరాత్
నా భర్త ఇంటి నుంచి నన్ను నాన్న తీసుకెళ్లాడు. అందులో తప్పేం ఉంది? కామం వల్ల కాదు, లోభం వల్ల కాదు, మోహం వల్ల కాదు, అసూయ వల్ల కూడా కాదు.
ఆగతాహం పతిం త్యక్త్వా పతిభావేన సంస్థితా । భర్తృరూపచ్ఛలేనాపి త్వయైవ పరివంచితా
భర్తను వదిలి వచ్చినా, నేను భర్తపట్ల భక్తితోనే ఉన్నాను. నా భర్త రూపంలో నీవు మోసం చేసి నన్ను మోసగించావు.
భవంతం మాథురం జ్ఞాత్వా గతాహం సమ్ముఖం తవ । మాయావినం యదా జానే త్వామేవం దానవాధమ
నిన్ను మాథురుడని భావించి నీ ముందుకు వచ్చాను. కానీ నువ్వు మాయచేసే దురాత్ముడని తెలిసిన తర్వాత—
ఏకేన హుంకృతేనైవ భస్మీభూతం కరోమ్యహమ్ । గోభిల ఉవాచ- చక్షుర్హీనా న పశ్యంతి మానవాః శృణు సాంప్రతమ్
ఒక్కసారి 'హుం' అని పలికితేనే నిన్ను బూడిదగా మార్చగలను. గోభిలుడు ఇలా అన్నాడు— కన్నులేని వారు చూడలేరు, మనవా! ఇప్పుడు విను—
ధర్మనేత్రవిహీనా త్వం కథం జానాసి మామిహ । యదా తే భావ ఉత్పన్నః పితుర్గేహం ప్రతి శృణు
నీకు ధర్మదృష్టి లేకుండా నన్ను ఇక్కడ ఎలా గుర్తించగలవు? నీ మనసు తండ్రి ఇంటిపట్ల మళ్లినప్పుడు, విను—
పతిధ్యానం పరిత్యజ్య ముక్తా ధ్యానేన త్వం తదా । జ్ఞాననేత్రం తదా నష్టం స్ఫుటం చ హృదయే తవ
భర్త ధ్యానం వదిలి, వేరే ధ్యానంలో నీవు లీనమయ్యావు. అప్పుడే జ్ఞానదృష్టి పోయింది, నీ హృదయం స్పష్టంగా ఉండలేదు.
కథం మాం త్వం విజానాసి జ్ఞానచక్షుర్హతా భువి । కస్యా మాతా పితా భ్రాతా కస్యాః స్వజనబాంధవాః
భూమిపై నీ జ్ఞానదృష్టి పోయినప్పుడు నన్ను ఎలా తెలుసుకోగలవు? ఒక స్త్రీకి ఎవరు తల్లి, తండ్రి, అన్నయ్య? ఎవరు ఆమెకు నిజమైన బంధువులు?
సర్వస్థానే పతిర్హ్యేకో భార్యాయాస్తు న సంశయః । ఇత్యుక్త్వా హి ప్రహస్యైవ గోభిలో దానవాధమః
ప్రతి సందర్భంలో భర్తే భార్యకు అసలైన బంధువు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇలా చెప్పి, ఆ దుర్మార్గుడు గోభిలుడు నవ్వాడు.
న భయం విద్యతే తేఽద్య మమాపి శృణు పుంశ్చలి । కిం భవేత్తవ శాపేన వృథైవ పరికంపసే
ఈ రోజు నీవు నన్ను భయపడాల్సిన అవసరం లేదు—విను, పాపపు మార్గంలో నడిచే స్త్రీ! భర్త శాపానికి నీవు వృథాగా ఎందుకు వణుకుతున్నావు?
మమగేహం సమాశ్రిత్య భుంక్ష్వ భోగాన్మనోఽనుగాన్ । పద్మావత్యువాచ- గచ్ఛ పాపసమాచార కిం త్వం వదసి నిర్ఘృణః
నా ఇంటికి వచ్చి, నీ మనసుకు నచ్చిన ఆనందాలను అనుభవించు. పద్మావతీ ఇలా అన్నది— పో, పాపకార్యాలు చేసే వాడా! ఎంత హృదయరాహిత్యంగా మాట్లాడుతున్నావు!