తం దృష్ట్వాసమనుప్రాప్తం రూపం వీక్ష్య మహామతిః । తం ప్రోవాచ పితా ఏవం కో భవాన్వై భవిష్యతి
అతన్ని వచ్చి చూసి, అతని రూపాన్ని గమనించిన నా నాన్నగారు, జ్ఞానవంతుడై, 'నువ్వెవరు? నువ్వు ఎవడవుతావు?' అని అడిగాడు.
కిం తే నామ కులం గోత్రమాచారం వద సాంప్రతమ్ । సమాకర్ణ్య పితుర్వాక్యం వసుదత్తమువాచ సః
'నీ పేరు ఏమిటి? వంశం, గోత్రం, ఆచారం ఏమిటి? ఇప్పుడే చెప్పు' అని నాన్నగారు అడిగినప్పుడు, వసుదత్తుడు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
కౌశికస్యాన్వయే జాతో వేదవేదాంగపారగః । శివశర్మేతి మే నామ పితృమాతృవివర్జితః
'నేను కౌశికుల వంశంలో పుట్టాను, వేదాలు, వాటి ఉపాంగాలు నేర్చుకున్నాను. నా పేరు శివశర్మ. నాకు తల్లిదండ్రులు లేరు.'
సంతి మే భ్రాతరశ్చాన్యే చత్వారో వేదపారగాః । ఏవం కులం సమాఖ్యాతమాచారః కులసంభవః
'నాకు ఇంకో నలుగురు అన్నదమ్ములు ఉన్నారు. వాళ్లందరూ వేదాల్లో నైపుణ్యం కలవారు. ఇలా నా వంశాన్ని, ఆచారాన్ని వివరించాను.'
ఏవం సర్వం సమాఖ్యాతం పితరం శివశర్మణా । శుభే లగ్నే తిథౌ ప్రాప్తే నక్షత్రే భగదైవతే
ఇలా శివశర్మ నా నాన్నగారికి అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు. శుభమైన ముహూర్తం, తిథి, నక్షత్రం వచ్చినప్పుడు—
పిత్రా దత్తాస్మి సుభగే తస్మై విప్రాయ వై తదా । పితృగేహే వసామ్యేకా తేన సార్ధం మహాత్మనా
అప్పట్లో నా నాన్నగారు, అదృష్టవంతురాలా, ఆ బ్రాహ్మణునికి నన్ను ఇచ్చాడు. ఆ మహాత్ముడితో కలిసి నేను అత్తవారింట్లో ఒంటరిగా ఉండిపోయాను.
నైవ శుశ్రూషితో భర్తా మయా స పాపయా తదా । పితృమాతృసుద్రవ్యేణ గర్వేణాపి ప్రమోహితా
ఆ సమయంలో నేను పాపం చేసినవాడిని, తల్లిదండ్రుల సంపదపై గర్వంతో మోహితురాలై, భర్తకు సేవ చేయలేదు.
అంగసంవాహనం తస్య న కృతం హి మయా కదా । రతిభావేన స్నేహేన వచనేన మయా శుభే
శుభలక్షణాలున్నావు, నేను ఎప్పుడూ భర్తకు శరీరాన్ని మర్దన చేయలేదు. ప్రేమతో, మధురమైన మాటలతో కూడా చేయలేదు.
క్రూరబుద్ధ్యా హి దృష్టోసౌ సర్వదా పాపయా మయా । పుంశ్చలీనాం ప్రసంగేన తద్భావం హి గతా శుభే
పాపబుద్ధితో, ఎప్పుడూ అతనిని దురదృష్టంగా చూశాను. దుర్మార్గ మహిళలతో కలవడం వల్ల నాకు అలాంటి స్వభావం వచ్చింది, శుభలక్షణాలున్నావు.
మాతాపిత్రోశ్చ భర్తుశ్చ భ్రాతౄణాం హితమేవ చ । న కరోమ్యహమేవాపి యత్రయత్ర వ్రజామ్యహమ్
ఎక్కడికి వెళ్లినా, నా తల్లిదండ్రులు, భర్త, అన్నదమ్ములకు ఉపయోగపడే పనులు నేను ఎప్పుడూ చేయలేదు.
ఏవం మే దుష్కృతం దృష్ట్వా శివశర్మా పతిర్మమ । స్నేహాచ్ఛ్వశురవర్గస్య మమ భర్త్తా మహామతిః
ఈ విధంగా నా దుష్కార్యాలు చూసి, నా భర్త శివశర్మా, అత్తవారింటి కుటుంబాన్ని ప్రేమించి, గొప్ప బుద్ధితో వాటిని సహించేవాడు.
న కించిద్వక్తి మాం సోపి క్షమతే దుష్కృతం మమ । వార్యమాణా కుటుంబేన అహమేవం సుపాపినీ
ఆయన నాకు ఏమీ చెప్పడు, నా తప్పును కూడా క్షమించేవాడు. ఇంటివారు నన్ను ఎంతనైనా ఆపినా, నేను మాత్రం చాలా పాపం చేసాను.
తస్య శీలం విదిత్వా తే సాధుత్వం శివశర్మణః । పితామాతా చ మే సర్వే మమ పాపేన దుఃఖితాః
ఆయన స్వభావాన్ని, శివశర్మా యొక్క మంచితనాన్ని తెలిసి, నా తల్లిదండ్రులందరూ నా పాపం వల్ల బాధపడుతున్నారు.
భర్త్తా మే దుష్కృతం దృష్ట్వా స్వగృహాన్నిర్గతో బహిః । తం దేశం గ్రామమేనం చ పరిత్యజ్య గతస్తతః
నా భర్త నా దుష్కార్యాన్ని చూసి, ఇంటిని వదిలిపెట్టి, ఈ ఊరును కూడా విడిచి వెళ్లిపోయాడు.
గతే భర్తరి మే తాతః సంజాతశ్చింతయాన్వితః । మమ దుఃఖేన దుఃఖాత్మా యథా రోగేణ పీడితః
నా భర్త వెళ్లిపోయిన తరువాత, నా తండ్రి చాలా ఆందోళనతో బాధపడుతూ, నా దుఃఖంతో రోగంతో బాధపడినట్టు అయ్యాడు.
మమ మాతా ఉవాచైనం భర్తారం దుఃఖపీడితమ్ । కస్మాచ్చింతయసే కాంత వద దుఃఖం మమాగ్రతః
నా తల్లి, దుఃఖంతో ఉన్న నా భర్తను ఇలా అడిగింది: 'ప్రియమా, నువ్వు ఎందుకు ఆలోచిస్తున్నావు? నీ దుఃఖాన్ని నాకు చెప్పు.'
వసుదత్త ఉవాచైనాం మాతరం మమ నందనే । సుతాం త్యక్త్వా గతో విప్రో జామాతా శృణు వల్లభే
వసుదత్తా నా తల్లితో తోటలో ఇలా అన్నది: 'బ్రాహ్మణుడు, మన అల్లుడు, నీ కుమార్తెను వదిలిపెట్టి వెళ్లిపోయాడు. విను ప్రియమా.'
ఇయం పాపసమాచారా నిర్ఘృణా పాపచారిణీ । అనయా హి పరిత్యక్తః శివశర్మా మహామతిః
ఈమె పాపకార్యాలలో నిమగ్నమై, దయలేని పాపినిగా ఉంది. ఈమె వల్లే గొప్ప బుద్ధి కలిగిన శివశర్మా విడిచిపెట్టబడ్డాడు.
సమస్తస్య కుటుంబస్య దాక్షిణ్యేన మహామతిః । మమాయం స ద్విజః కాంతే సుదేవాం నైవ భాషతే
మొత్తం కుటుంబం కోసం దయతో, ఆ గొప్ప బుద్ధి కలిగిన బ్రాహ్మణుడు, ప్రియమా, సుదేవతో మాట్లాడటం లేదు.
వసతే సౌమ్యభావేన నైవ నిందతి కుత్సతి । సుదేవాం పాపసంచారాం స వై పండితబుద్ధిమాన్
ఆయన మృదువైన స్వభావంతో ఉంటూ, ఎప్పుడూ నిందించడు, తప్పు పట్టడు. సుదేవ పాపకార్యాలలో ఉన్నా, పండితుడిలా చూడడమే.
భవిష్యతి త్వియం దుష్టా సుదేవా కులనాశినీ । అహమేనాం పరిత్యజ్య వ్రజామి గృహవాసిని
కానీ ఈ దుష్టురాలు సుదేవ వంశాన్ని నాశనం చేస్తుంది. నేను ఈమెను వదిలిపెట్టి, ఇంటివాడా, వెళ్లిపోతాను.
బ్రాహ్మణ్యువాచ- అద్య జ్ఞాతం త్వయా కాంత సుతాయా గుణదూషణమ్ । తవ మోహేన స్నేహేన నష్టేయం శృణు సాంప్రతమ్
బ్రాహ్మణి ఇలా చెప్పింది: 'ప్రియమా, నేడు నీ కుమార్తె లోపాలను నువ్వు తెలుసుకున్నావు. నీ మోహం, ప్రేమ వల్ల ఆమె నశించిపోయింది. ఇప్పుడు విను.'
తావద్విలాడయేత్పుత్రం యావత్స్యాత్పంచవార్షికః । శిక్షాబుద్ధ్యా సదా కాంత పునర్మోహేన పోషయేత్
కొడుకును ఐదు సంవత్సరాల వరకు పెంచాలి. ఎప్పుడూ జ్ఞానంతో బుద్ధి చెప్పాలి. తరువాత మళ్లీ ప్రేమతో పోషించాలి.
స్నానాచ్ఛాదనకైర్భక్ష్యైర్భోజ్యైః పేయైర్న సంశయః । గుణేషు యోజయేత్కాంత సద్విద్యాసు చ తం సుతమ్
స్నానం, బట్టలు, తినుబండారాలు, భోజనాలు, పానీయాలు ఇవన్నీ ఇచ్చి, సందేహం లేకుండా, ప్రియమా, కొడుకును మంచితనంలో, నిజమైన విద్యలో నడిపించాలి.
గుణశిక్షార్థంనిర్మోహః పితా భవతి సర్వదా । పాలనే పోషణే కాంత సంమోహః పరిజాయతే
గుణాలు నేర్పించేందుకు తండ్రి ఎప్పుడూ మోహం లేకుండా ఉండాలి. కానీ పోషణలో, పెంపకంలో, ప్రియమా, మోహం కలుగుతుంది.
సగుణం న వదేత్పుత్రం కుత్సయేచ్చ దినేదినే । కాఠిన్యం చ వదేన్నిత్యం వచనైః పరిపీడయేత్
కొడుకు మంచి గుణాలు ఉన్నా పొగడకూడదు, ప్రతిరోజూ తప్పు పట్టాలి. ఎప్పుడూ కఠినంగా మాట్లాడి మాటలతో బాధించాలి.
యథాహి సాధయేన్నిత్యం సువిద్యాం జ్ఞానతత్పరః । అభిమానేచ్ఛలేనాపి పాపం త్యక్త్వా ప్రదూరతః
ఎలా ఎప్పుడూ మంచి విద్యను, జ్ఞానాన్ని సాధించాలో, అలాగే అహంకారాన్ని నమ్మకపోయినా, పాపాన్ని దూరంగా వదిలిపెట్టాలి.
నైపుణ్యం జాయతే నిత్యం విద్యాసు చ గుణేషు చ । మాతా చ తాడయేత్కన్యాం స్నుషాం శ్వశ్రూర్వితాడయేత్
విద్యలో, గుణాలలో ఎప్పుడూ నైపుణ్యం కలుగుతుంది. తల్లి తన కుమార్తెను శిక్షించాలి, అత్త తన కోడలిని శిక్షించాలి.
గురుశ్చ తాడయేచ్ఛిష్యం తతః సిధ్యంతి నాన్యథా । భార్యాం చ తాడయేత్కాంత అమాత్యం నృపతిస్తథా
ఒక గురువు తన శిష్యుడిని కొట్టాలి, అప్పుడే విజయం సాధ్యమవుతుంది, లేనిపక్షంలో కాదు. అలాగే భర్త తన భార్యను, రాజు తన మంత్రి ని కూడా కొట్టాలి.
హయం చ తాడయేద్ధీరో గజం మాత్రో దినేదినే । శిక్షాబుద్ధ్యా ప్రసిధ్యంతి తాడనాత్పాలనాద్విభో
ధైర్యవంతుడు గుర్రాన్ని కొట్టాలి, తల్లి రోజూ ఏనుగును కొట్టాలి. శిక్షణతో, బుద్ధితో, కొట్టడం, పోషించడం ద్వారా విజయం లభిస్తుంది, ప్రభూ.