తత్వం తేన వినా దేవి న దృష్టం న శ్రుతం మయా । అతో విష్ణుర్మహాదేవః కేశవః క్లేశనాశనః । తీర్థరూపేణ వర్తేత ద్వీపే హ్యస్మిన్సురేశ్వరి
ఆ తత్వం లేకుండా, ఓ దేవీ! నేను ఏదీ చూడలేదు, వినలేదు కూడా. అందుకే విష్ణువు, మహాదేవుడు, కేశవుడు, బాధలను తొలగించేవాడు, ఈ ద్వీపంలో తీర్థరూపంగా ఉన్నాడు, ఓ దేవతల రాణీ!
తాని తీర్థాని వక్ష్యామి సాంప్రతం నాత్ర సంశయః । ప్రథమం పుష్కరం క్షేత్రం తీర్థానాం ప్రవరం శుభమ్ । వారాణసీ ద్వితీయం తు క్షేత్రం ముక్తిప్రదాయకమ్
ఇప్పుడు ఆ తీర్థస్థానాలను నేను చెప్పబోతున్నాను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మొదటిది పుష్కరం, ఇది తీర్థాలలో శ్రేష్ఠమైనది, పవిత్రమైనది. రెండవది వారాణసి, ఇది ముక్తిని ప్రసాదించే క్షేత్రం.
తృతీయం నైమిషం క్షేత్రమృషీణాం పావనం స్మృతమ్ । ప్రయాగం వై చతుర్థం తు తీర్థానాముత్తమం స్మృతమ్
మూడవది నైమిశక్షేత్రం, ఇది ఋషులకు పవిత్రతను కలిగించేదిగా గుర్తించబడింది. నాలుగవది ప్రయాగం, ఇది తీర్థాలలో అత్యుత్తమమైనదిగా భావించబడింది.
కార్ముకం పంచమం ప్రోక్తం ఉత్పన్నం గంధమాదనే । ఏకాదశం కాన్యకుబ్జం యత్ర తిష్ఠతి వామనః
ఐదవది కార్ముకం, ఇది గంధమాదన పర్వతంలో ఏర్పడింది. పదకొండవది కాణ్యకుబ్జం, అక్కడ వామనుడు నివసిస్తున్నాడు.
సప్తమం విశ్వకాయం తు అవరే పర్వతే శుభే । అష్టమం గౌతమాఖ్యం చ మందరే నిర్మితం పురా
ఏడవది విశ్వకాయ తీర్థం, అది ఒక అందమైన పర్వతంలో ఉంది. ఎనిమిదవది గౌతమ తీర్థం, అది మందరపర్వతంపై పురాతన కాలంలో ఏర్పడింది.
మదోత్కటం తు నవమం దశమం రథచైత్రకమ్ । ఏకాదశం కాన్యకుబ్జం యత్ర తిష్ఠతి వామనః
తొమ్మిదవది మదోత్కట తీర్థం, పదవది రథచైత్రక తీర్థం. పదకొండవది కాణ్యకుబ్జం, అక్కడ వామనుడు నివసిస్తున్నాడు.
ద్వాదశం మలయం చైవ కుబ్జామ్రకమతః పరమ్ । విశ్వేశ్వరం గిరికర్ణం కేదారం గతిదాయకమ్
పన్నెండవది మలయ పర్వతం, తరువాత కుబ్జామ్రకము, ఆ తరువాత విశ్వేశ్వరము, గిరికర్ణము, మోక్షాన్ని ప్రసాదించే కేదారము ఉన్నాయి.
బాహ్యం హిమవతః పృష్ఠే గోకర్ణే గోపకం తథా । స్థానేశ్వరం హిమాద్రౌ చ బిల్వకే బిల్వపత్రికమ్
హిమవంతుని వెనుక భాగంలో బాహ్యము, గోకర్ణము, అలాగే గోపకము ఉన్నాయి. హిమాలయ పర్వతంలో స్థానేశ్వరము, బిల్వకలో బిల్వపత్రికము ఉన్నాయి.
శ్రీశైలే మాధవం తీర్థం భద్రం భద్రేశ్వరే తథా । వారాహే విజయం ప్రోక్తం వైష్ణవం వైష్ణవే గిరౌ
శ్రీశైలము, మాధవుని తీర్థము, భద్రేశ్వరుని వద్ద భద్రము, వారాహ క్షేత్రంలో విజయము, వైష్ణవ పర్వతంలో వైష్ణవము ఉన్నాయి.
రౌద్రం తు రుద్రకోటే తు పైత్ర్యం కాలిజరే గిరౌ । కంపిలే కాపిలం తీర్థం ముకుటే కర్కోటకం తథా
రుద్రకోటిలో రౌద్రము, కాలిజర పర్వతంలో పైత్ర్యము, కంపిలలో కపిల తీర్థము, ముకుటలో కర్కోటకము ఉన్నాయి.
శాలగ్రామోద్భవం తీర్థం గల్లికాయాం సురేశ్వరి । నర్మదాయాం శివాఖ్యం తు మాయాయాం విశ్వరూపకమ్
శాలగ్రామంలో జనించిన తీర్థము, గల్లికాయలో సురేశ్వరి, నర్మదా నదిలో శివము, మాయా క్షేత్రంలో విశ్వరూపకము ఉన్నాయి.
ఉత్పలాక్షం సహస్రాక్షం జాతం వై రైవతే గిరౌ । గంగాయాం పితృతీర్థం చ విష్ణుపాదోద్భవం తథా
రైవత పర్వతంలో ఉత్పలాక్షుడు, సహస్రాక్షుడు జన్మించారు. గంగా నదిలో పితృతీర్థము, విష్ణుపాదం నుండి ఉద్భవించిన తీర్థము ఉన్నాయి.
విపాశాయాం విపాపా చ పాటలే పుండ్రవర్ద్ధనమ్ । నారాయణం సుపార్శ్వే తు త్రికూటే విష్ణుమందిరమ్
విపాశా నదిలో విపాపా, పాటలలో పుండ్రవర్ధనము, సుపార్శ్వంలో నారాయణుడు, త్రికూట పర్వతంలో విష్ణు ఆలయం ఉన్నాయి.
విపులే విపులం నామ కల్యాణం మలయాచలే । కౌరవం కోటితీర్థే చ సుగంధం గంధమాదనే
విపుల పర్వతంలో విపులము, మలయాచలంలో కల్యాణము, కోటితీర్థంలో కౌరవము, గంధమాదనంలో సుగంధము ఉన్నాయి.
కుబ్జామ్రకే త్రిసంధ్యం తు గంగాంద్వారే హరిప్రియమ్ । శైలం వింధ్యప్రదేశే తు బదర్యాం సారస్వతం స్మృతమ్
కుబ్జామ్రకంలో త్రిసంధ్యా, గంగాద్వారంలో హరికి ప్రియమైనది, వింధ్య ప్రాంతంలో శైలము, బదరిలో సారస్వతము ప్రసిద్ధి చెందాయి.
కాలిద్యాం కాలరూపం చ సహ్యే వై సాయకం స్మృతమ్ । చాంద్రం చంద్రప్రదేశే తు రమణం తీర్థనాయకమ్
కాలిద్యాలో కాలరూపము, సహ్య పర్వతంలో సాయకము, చంద్రప్రదేశంలో చంద్రము, రమణం అనే తీర్థాధిపతి ఉన్నాయి.
యమునాయాం మృగాఖ్యం తు కరవీరే కురూద్భవమ్ । వినాయకే పర్వతే వై ఉమాఖ్యం తీర్థమేవ చ
యమునా నదిలో మృగాఖ్యము, కరవీరంలో కురు వంశానికి చెందినది, వినాయక పర్వతంలో ఉమా అనే తీర్థము ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం భాస్కరే దేశే మహాకాలే మహేశ్వరమ్ । తీర్థం అభయదం నామామృతాఖ్యం వింధ్యకంధరే
భాస్కరదేశంలో ఆరోగ్యము, మహాకాళంలో మహేశ్వరుడు, వింధ్యకందరలో అభయద అనే అమృతం పేరుగల తీర్థము ఉన్నాయి.
మండపే విశ్వరూపం చ స్వాహాఖ్యం ఈశ్వరే పురే । వైగలేయం ప్రచండాయాం చాండికంమరకంటకే
మండపంలో విశ్వరూపము, ఈశ్వరపురిలో స్వాహా అనే తీర్థము, ప్రచండాయలో వైగలేయము, మరకంటకంలో చండికా ఉన్నాయి.
సోమేశ్వరం తథా తీర్థే ప్రభాసే పుష్కరం తథా । దేవమాత్రం సరస్వత్యాం పారావతతటే స్థితమ్
తీర్థంలో సోమేశ్వరుడు, ప్రభాసలో పుష్కరం, సరస్వతీ నదిలో పారావత తటంలో దేవమాత్రము ఉన్నాయి.
మహాలయం మహాపద్మే పయోష్ణ్యాం పింగలేశ్వరమ్ । సింహికాయాం తథా తీర్థం సౌరవేరవిసంజ్ఞకమ్
మహాపద్మంలో మహాలయము, పయోష్ణి నదిలో పింగలేశ్వరుడు, సింహికాలో సౌరవేర అనే తీర్థము ఉన్నాయి.
కార్తికం కృత్తికాక్షేత్రే శాంకరం శంకరే గిరౌ । ఉత్పలాఖ్యం తతో దివ్యం సుభద్రా సింధుసంగమే
కృత్తికా ప్రాంతంలో కార్తికము, శంకర పర్వతంలో శాంకరము, తరువాత దివ్యమైన ఉత్పలాఖ్యము, సింధు సంగమంలో సుభద్రా ఉన్నాయి.
గాణపత్యం తతశ్చైవ పర్వతో విష్ణుసంజ్ఞకే । జాలంధరే తతః ప్రోక్తం తీర్థం విష్ణుముఖం చ యత్
ఆ తరువాత గణపత్యము, విష్ణు పేరుగల పర్వతము, జాలంధరలో విష్ణుముఖం అనే తీర్థము ప్రసిద్ధి చెందాయి.
తారే వై తారకం ప్రోక్తం పర్వతే విష్ణుసంజ్ఞకే । దేవదారువనే పౌండ్రం పౌష్కం కాశ్మీరమండలే
తారలో తారకము, విష్ణు పేరుగల పర్వతంలో, దేవదారు వనంలో పౌండ్రము, కాశ్మీర ప్రాంతంలో పౌష్కము ఉన్నాయి.
భౌమం హిమం హిమాద్రౌ చ తుష్టికం పౌష్టికం పునః । కపాలమోచనం తీర్థం జాతం మాయాపురే తథా
భూమిపై మంచు, హిమాలయాల్లో మంచు, తుష్టికం, పౌష్టికం మళ్లీ, మాయాపురంలో కపాలమోచనం అనే పవిత్రతీర్థం పుట్టింది.
శంఖోద్ధారం తతశ్చైవ దేవం వై శంఖధారకమ్ । పిండే వై పిండనామానం సిద్ధే వైఖానసం భవేత్
తర్వాత శంఖోద్ధారం, శంఖధారకుడు అనే దేవుడు, పిండలో పిండ అనే పేరుగలవాడు, సిద్ధలో వైఖానసుడు ఉన్నాడు.
అచ్ఛోదే విష్ణుకామం తు ధర్మకామార్థమోక్షదమ్ । ఔషధ్యం చోత్తరేకూలే కుశద్వీపే కుశోదకమ్
అచ్చోదలో విష్ణుకామం ఉంది, అది ధర్మం, కామం, అర్థం, మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. ఉత్తర తీరంలో ఔషధజలం, కుశద్వీపంలో కుశోదకం ఉంది.
మన్మథం హేమకూటే తు కుముదే సత్యవాదనమ్ । వదంత్యావాశ్వకం తీర్థం వింధ్యే వై మాతృకం స్మృతమ్
హేమకూటలో మన్మథుడు, కుముదలో సత్యవాదనం, అవాశ్వకాన్ని పవిత్రతీర్థంగా చెబుతారు, వింధ్యంలో మాతృకను స్మరిస్తారు.
చిత్తే బ్రహ్మమయం తీర్థం తీర్థానాం పావనం స్మృతమ్ । ఏతేషాం సర్వతీర్థానాముత్తమం శృణు సుందరి
చిత్తలో బ్రహ్మమయం అనే పవిత్రతీర్థం ఉంది, అది అన్ని తీర్థాలను పవిత్రం చేసేదిగా గుర్తించబడింది. వీటిలో ఉత్తమమైనదాన్ని విను, సుందరి.
విష్ణోర్నామమయం తీర్థం న భూతం న భవిష్యతి । బ్రహ్మహా హేమహారీ వా బాలహా గోఘ్న ఏవ చ
విష్ణువు నామమయమైన పవిత్రతీర్థం గతంలో ఎప్పుడూ లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. బ్రాహ్మణహంతకుడు, బంగారు దొంగ, బాలహంతకుడు, గోవధకుడు అయినా,