ఆచారేణ వినా మర్త్యో జ్ఞానహీనో యతిర్యథా । మంత్రహీనో యథా రాజా తథాయం నైవ శోభతే
సద్ఆచారం లేని మనిషి, జ్ఞానం లేని యతిది, మంత్రులు లేని రాజు ఎలా మెరవడో, ఇదీ అలాగే ఉంటుంది.
కైవర్తేన వినా నౌర్వా సంపూర్ణా పరిసాగరే । న భాత్యేవం యథా సార్థః సార్థవాహేన వై వినా
తెచ్చేవాడు లేకుండా నౌక సముద్రాన్ని దాటి పోదూ, నాయకుడు లేని వాణిజ్యబృందం ఎలా అభివృద్ధి చెందదో, ఇదీ అలాగే.
సేనాధ్యక్షేణ చ వినా యథా సైన్యం న భాతి చ । త్వాం వినా వై తథా సైన్యం శూకరాణాం మహామతే
సేనాధిపతి లేకుండా సైన్యం మెరవదు; అలాగే, మహామతీ, మీ లేని పందుల సైన్యం కూడా మెరవదు.
దీనో భవిష్యతి తథా వేదహీనో యథా ద్విజః । మయి భారం కుటుంబస్య వినివేశ్య ప్రగచ్ఛసి
వేదం లేని ద్విజుడు ఎలా దయనీయుడవుతాడో, అలాగే ఈ కుటుంబభారం నాపై వేసి మీరు వెళ్లిపోవాలనుకుంటున్నారు.
మరణం సులభం జ్ఞాత్వా కా ప్రతిజ్ఞా తవేదృశీ । త్వాం వినాహం న శక్నోమి ధర్తుం ప్రాణాన్ప్రియేశ్వర
మరణం సులభంగా లభించేది అని తెలిసి, మీరు ఇలాంటి ప్రతిజ్ఞ ఎందుకు చేసారు? ప్రియేశ్వరా, మీ లేని నేను ప్రాణాలు నిలుపుకోలేను.
త్వయైవ సహితా స్వర్గం భూమిం వాథ మహామతే । నరకం వాపి భోక్ష్యామి సత్యంసత్యం వదామ్యహమ్
మహామతీ, మీతో కలసి స్వర్గాన్నైనా, భూమినైనా, నరకాన్నైనా అనుభవిస్తాను; ఇది నిజం, నిజమే చెబుతున్నాను.
త్వం వా పుత్రాంస్తుపౌత్రాంస్తు గృహీత్వా యూథముత్తమమ్ । ఆవాం వ్రజావ యూథేశ దుర్గమేవం సుకందరమ్
మీ కుమారులను, మనవళ్లను, ఉత్తమమైన మందను తీసుకుని, మనం ఆ దుర్గమయమైన అందమైన లోయకు వెళ్లుదాం, మందపతి.
జీవితవ్యం పరిత్యజ్య రణాయ పరిగమ్యతే । తత్ర కో దృశ్యతే లాభో మరణే వద సాంప్రతమ్
ప్రాణాలు వదిలేసి యుద్ధానికి వెళ్ళాలి; మరణంలో ఏ లాభం ఉందో చెప్పండి.
వారాహ ఉవాచ- వీరాణాం త్వం న జానాసి సుధర్మం శృణు సాంప్రతమ్ । యుద్ధార్థినా హి వీరేణ వీరం గత్వా ప్రయాచితమ్
వారాహుడు ఇలా అన్నాడు— వీరుల ధర్మం నీకు తెలియదు. ఇప్పుడు విను. యుద్ధానికి ఆసక్తి ఉన్న వీరుడు ఇంకొక వీరుని దగ్గరకు వెళ్లి, యుద్ధం చేయమని అడిగితే,
దేహి మే యోధనం సంఖ్యే యుద్ధార్థ్యహం సమాగతః । పరేణ యాచితం యుద్ధం న దదాతి యదా నరః
"నాకు యుద్ధం ఇవ్వు, నేను యుద్ధం కోరుకుంటూ వచ్చాను" అని అడిగినప్పుడు, ఎవరో మరొకరు యుద్ధానికి అడిగినప్పుడు, ఆ యుద్ధాన్ని ఇవ్వకుండా ఉంటే,
కామాల్లోభాద్భయాద్వాపి మోహాద్వా శృణు వల్లభే । కుంభీపాకే తు నరకే వసేద్యుగసహస్రకమ్
కామం వల్లా, లోభం వల్లా, భయం వల్లా, లేక మాయ వల్లా అయినా— ప్రియమైనవాడా, విను— అలాంటి వారు కుంభీపాకం అనే నరకంలో వెయ్యి యుగాలు నివసించాలి.
క్షత్రియాణాం పరో ధర్మో యుద్ధం దేయం న సంశయః । తద్యుద్ధం దీయమానేన రణభూమిగతేన వై
క్షత్రియులకు యుద్ధం ఇవ్వడం గొప్ప ధర్మం, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. కాబట్టి యుద్ధభూమిలో ఎవరో అడిగితే, తప్పకుండా యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండాలి.
నిర్జితం తు పరం తత్ర యశఃకీర్త్తిం ప్రభుంజతే । స వా హతో యుధ్యమానః పౌరుషేణాతినిర్భయః
అక్కడ ఓడిపోయినవాడు కూడా పేరు, కీర్తి పొందుతాడు. లేదా ధైర్యంగా యుద్ధం చేస్తూ చనిపోతే, భయమేమీ లేకుండా పరాక్రమంతో పోరాడితే,
వీరలోకమవాప్నోతి దివ్యాన్భోగాన్ప్రభుంజతే । యావద్వర్షసహస్రాణాం వింశత్యేకాం ప్రియే శృణు
వీరుల లోకాన్ని చేరి, దివ్యమైన ఆనందాలు అనుభవిస్తాడు. ప్రియమైనవాడా, ఇరవై ఒక్క వేల సంవత్సరాలు ఆ ఆనందం ఉంటుంది— విను.
వీరలోకే వసేత్తావద్దేవాచారైర్మహీయతే । మనుపుత్రః సమాయాత అయం వీరో న సంశయః
అంతకాలం వీరుల లోకంలో ఉండి, దేవతల మాదిరిగా గౌరవించబడతాడు. ఈ మనుపుత్రుడు నిజంగా వీరుడు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
సంగ్రామం యాచమానస్తు యుద్ధం దేయం మయా ధ్రువమ్ । యుద్ధాతిథిః సమాయాతో విష్ణురూపః సనాతనః
అతడు యుద్ధం కోరుకుంటూ వచ్చినందున, నేను తప్పకుండా యుద్ధం ఇవ్వాలి. యుద్ధం కోరుకుంటూ వచ్చిన అతిథి, శాశ్వతమైన విష్ణువు రూపమే.
సత్కారో యుద్ధరూపేణ కర్తవ్యశ్చ మయా శుభే । శూకర్యువాచ- యదా యుద్ధం త్వయా దేయం రాజ్ఞే చైవ మహాత్మనే
కాబట్టి, యుద్ధరూపంలో అతడిని గౌరవించాలి, శుభలక్షణాల కలదానివా. శూకరీ ఇలా చెప్పింది— నీవు రాజుకు, ఆ మహాత్ముడికి యుద్ధం ఇవ్వాల్సిందే.
తతోఽహం పౌరుషం కాంత పశ్యామి తవ కీదృశమ్ । ఏవముక్త్వా ప్రియాన్పుత్రాన్సమాహూయ త్వరాన్వితా
అయితే ప్రియమైనవాడా, నీ పరాక్రమం ఎలా ఉందో నేను చూస్తాను. ఇలా చెప్పి, ఆమె తన ప్రియమైన కుమారులను త్వరగా పిలిపించింది.
ఉవాచ పుత్రకా యూయం శృణుధ్వం వచనం మమ । యుద్ధాతిథిః సమాయాతో విష్ణురూపః సనాతనః
ఆమె ఇలా అన్నది— నా పిల్లలూ, నా మాట వినండి. యుద్ధం కోరుకుంటూ వచ్చిన అతిథి, శాశ్వతమైన విష్ణువు రూపమే.
మయా తత్ర ప్రగంతవ్యం యత్రాయం హి గమిష్యతి । యావత్తిష్ఠతి వై నాథో భవతాం ప్రతిపాలకః
అతడు ఎక్కడికి పోతే నేను కూడా అక్కడికి వెళ్ళాలి. మీరందరిని కాపాడే మీ రక్షకుడు ఉన్నంతవరకు,
యూయం గచ్ఛత వై దూరం దుర్గం గిరిగుహాముఖమ్ । సుఖం జీవత మే వత్సా వర్జయిత్వా సులుబ్ధకాన్
మీరు అందరూ దూరంగా, భద్రమైన కొండ గుహ వద్దకు వెళ్ళండి. నా పిల్లలూ, దురాశపడి వేటాడే వేటగాళ్లను దూరంగా ఉంచుకొని సుఖంగా జీవించండి.
మయా తత్రైవ గంతవ్యం యత్రైష హి గమిష్యతి । భవతాం శ్రేష్ఠోఽయం భ్రాతా యూథరక్షాం కరిష్యతి
అతడు ఎక్కడికి పోతే నేను కూడా అక్కడికి వెళ్ళాలి. మీలో పెద్దవాడైన అన్నయ్య మీ మందను కాపాడతాడు.
ఏతే పితృవ్యకాః సర్వే భవతాం త్రాణకారకాః । దూరం ప్రయాత వై సర్వే మాం విహాయ సుపుత్రకాః
మీ అన్నలు అందరూ మీకు రక్షకులుగా ఉంటారు. నా మంచి పిల్లలూ, మీరు అందరూ నన్ను వదిలి దూరంగా వెళ్ళిపోండి.
పుత్రా ఊచుః- అయం హి పర్వతశ్రేష్ఠో బహుమూలఫలోదకః । భయం తు కస్య వై నాస్తి సుఖం జీవనమస్తి వై
పిల్లలు ఇలా అన్నారు— ఈ కొండ చాలా గొప్పది, ఎన్నో మూలికలు, పండ్లు, నీళ్ళు ఉన్నాయి. అయినా ఇక్కడ ఎవరికీ భయం లేకుండా సుఖంగా జీవనం ఉందా?
యువాభ్యాం హి అకస్మాద్వై ఇదముక్తం భయంకరమ్ । తన్నో హి కారణం మాతర్వద సత్యమిహైవ హి
మీరు ఇద్దరూ అకస్మాత్తుగా ఈ భయంకరమైన విషయం చెప్పారు. దానికి కారణం ఏమిటో, తల్లి, ఇక్కడే నిజంగా చెప్పు.
శూకర్యువాచ-। అయం రాజా మహారౌద్రః కాలరూపః సమాగతః । క్రీడతే మృగయా లుబ్ధో మృగాన్హత్వా బహూన్వనే
శూకరీ ఇలా చెప్పింది— ఈ రాజు చాలా భయంకరుడు, కాలరూపంలో ఇక్కడికి వచ్చాడు. వేటకు బాగా అలవాటుపడి, అడవిలో ఎన్నో జంతువులను చంపుతూ ఆడుకుంటున్నాడు.
ఇక్ష్వాకుర్నామ దుర్ధర్షో మనుపుత్రో మహాబలః । సంహరిష్యతి కాలోఽయం దూరం యాత సుపుత్రకాః
మహాబలుడు, మను కుమారుడు అయిన ఇక్ష్వాకుడు అప్రతిహత శక్తి కలవాడు. ఈ కాలం అంతా నాశనం చేస్తుంది. నా మంచి పిల్లలూ, మీరు దూరంగా వెళ్లిపోండి.
పుత్రా ఊచుః-। మాతరం పితరం త్యక్త్వా యః ప్రయాతి స పాపధీః । మహారౌద్రం సుఘోరం తు నరకం ప్రతిపద్యతే
పిల్లలు ఇలా అన్నారు: తల్లి తండ్రులను వదిలి వెళ్ళే వాడు చెడ్డ మనసున్నవాడు. అలాంటి వాడు భయంకరమైన, దారుణమైన నరకాన్ని పొందుతాడు.
మాతుః పుణ్యం పయః పీత్వా పుష్టో భవతి నిర్ఘృణః । మాతరం పితరం త్యక్త్వా యః ప్రయాతి సుదుర్బలః
తల్లి పాల తాగి పెరిగినవాడు, బలవంతుడైనా, దయలేని వాడవుతాడు. తల్లి తండ్రులను వదిలి వెళ్ళేవాడు చాలా బలహీనుడవుతాడు.
పూయం నరకమేతీహ కృమిదుర్గంధసంకులమ్ । మాతుస్తస్మాన్న యాస్యామో గురుం త్యక్త్వా ఇహైవ చ
ఇక్కడే పురుగులు, దుర్వాసనతో నిండిన నరకాన్ని పొందుతాడు. అందుకే మేము తల్లిని వదిలిపెట్టము, గురువును కూడా విడిచిపెట్టము. ఇక్కడే ఉంటాము.