అనఘా నైవ వై త్యాజ్యా పురుషైః శృణు సత్తమ । మూలమేవం హి ధర్మస్య పురుషస్య మహామతే
నిష్పాపురాలా, విను. భార్యను పురుషులు ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు. ఎందుకంటే, ఆమెనే మనిషికి ధర్మానికి మూలంగా చెప్పారు, జ్ఞానవంతుడా.
ఏవం జ్ఞాత్వా మహాభాగ మామేవం నయ సాంప్రతమ్ । విష్ణురువాచ- శ్రుత్వా సర్వం హి తేనాపి ప్రియాయా భాషితం బహు
ఇలా తెలిసినవాడివి కావు, అదృష్టవంతుడా, ఇప్పుడు నన్ను కూడా అలాగే నడిపించు. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— తన ప్రియమైన భార్య చెప్పిన మాటలన్నీ వినిన తరువాత—
ప్రహస్యైవ వచో బ్రూతే తామేవం కృకలః పునః । నైవ త్యాజ్యా భవేద్భార్యా ప్రాప్తా ధర్మేణ వై ప్రియే
అప్పుడు కృకలుడు చిరునవ్వుతో ఆమెతో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మబద్ధంగా లభించిన భార్యను, ప్రియమైనవాడా, ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు.'
యేన భార్యా పరిత్యక్తా సునీతా ధర్మచారిణీ । దశాంగధర్మస్తేనాపి పరిత్యక్తో వరాననే
ధర్మాన్ని పాటించే మంచి భార్యను ఎవడు వదిలిపెడతాడో, అతడితోపాటు పది విధాలైన ధర్మమూ పోతుంది, అందాలవతీ.
తస్మాత్త్వామేవ భద్రం తే నైవ త్యక్ష్యే కదా ప్రియే । విష్ణురువాచ- ఏవమాభాష్య తాం భార్యాం సంబోధ్య చ పునఃపునః
అందుకే, నీకు మంగళం కలగాలి, ప్రియమైనవాడా, నిన్ను నేను ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టను. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— భార్యను పలుమార్లు ధైర్యం చెప్పాడు.
తస్యా అజ్ఞాతమాత్రేణ ససార్థేన సమం గతః । గతే తస్మిన్మహాభాగే కృకలే పుణ్యకర్మణి
ఆమెకు తెలియకుండా, తన వాణిజ్యబృందంతో కలిసి వెళ్లిపోయాడు. ఆ పుణ్యకర్మలు చేసే మహాత్ముడు కృకలుడు వెళ్లిన తరువాత—
దేవకర్మసువేలాయాం కాలే పుణ్యే శుభాననా । నైవ పశ్యతి భర్తారం కృకలం నిజమందిరే
దేవతలకు సంబంధించిన పుణ్యమైన సమయాన, అందమైన ముఖముగల ఆమె, తమ ఇంట్లో తన భర్త కృకలుడిని కనిపెట్టలేదు.
సముత్థాయ త్వరాయుక్తా రుదమానా సుదుఃఖితా । వయస్యాన్పృచ్ఛతే భర్తుర్దుఃఖశోకాధిపీడితా
ఆమె త్వరగా లేచి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, తీవ్ర దుఃఖంతో, తన భర్త గురించి స్నేహితులను అడిగింది.
యుష్మాభిర్వా మహాభాగా దృష్టోఽసౌ కృకలో మమ । ప్రాణేశ్వరో గతః క్వాపి భవంతో మమ బాంధవాః
అదృష్టవంతులారా, నా ప్రాణప్రియమైన కృకలుడు ఎక్కడికో వెళ్ళాడు, మీరు ఎవరికైనా అతడిని చూశారా? మీరు నా బంధువులే.
యది దృష్టో మహాభాగాః కృకలో మమ సాంప్రతమ్ । భర్తారం పుణ్యకర్తారం సర్వజ్ఞం సత్యపండితమ్
మీరు నా కృకలుడిని, పుణ్యకారుడైన నా భర్తను, అన్నీ తెలిసినవాడిని, నిజమైన పండితుడిని ఇప్పుడు ఎక్కడైనా చూశారా?
కథయంతు మహాత్మానం యది దృష్టో మహామతిః । తస్యాస్తద్భాషితం శ్రుత్వా తామూచుస్తే మహామతిమ్
మీరు ఆ మహాత్ముడిని, ఆ జ్ఞానవంతుడిని ఎక్కడైనా చూశారో చెప్పండి. ఆమె మాటలు విని, వారు ఆ జ్ఞానవతికి ఇలా చెప్పారు—
ధర్మయాత్రాప్రసంగేన నాథస్తే కృకలః శుభే । తీర్థయాత్రాం చకారాసౌ కస్మాచ్ఛోచసి సువ్రతే
నీ భర్త కృకలుడు, శుభలక్షణాలా, ధర్మయాత్ర కోసం తీర్థయాత్రకు వెళ్లాడు. నీకు మంచి ధర్మం ఉన్నది, మరి ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
సాధయిత్వా మహాతీర్థం పునరేష్యతి శోభనే । ఏవమాశ్వాసితా సా చ పురుషైరాప్తకారిభిః
ఆయన గొప్ప తీర్థయాత్రను పూర్తి చేసి తిరిగి వస్తాడు, అందాలవతీ. అలా నమ్మకమైన వారు ఆమెను ఓదార్చారు.
పునర్గేహం గతా రాజన్సుకలా చారుభాషిణీ । రురోద కరుణం దుఃఖం సుకలాపి పరాయణా
రాజా, మధురమైన మాటలు మాట్లాడే సుకలా తిరిగి ఇంటికి వెళ్లింది. అయినా, భర్తపై పరమభక్తి కలిగిన సుకలా దుఃఖంతో హృదయవిదారకంగా ఏడ్చింది.
యావదాయాతి మే భర్త్తా భూమౌ స్వప్స్యామి సంస్తరే । ఘృతం తైలం న భోక్ష్యేఽహం దధిక్షీరం తథైవ చ
నా భర్త తిరిగి వచ్చే వరకు నేనూ నేలపై దిండు వేసుకుని పడుకుంటాను. నెయ్యి, నూనె, పెరుగు, పాలు ఏమి తినను.
లవణం చ పరిత్యక్తం తథా తాంబూలమేవ చ । మధురం చ తథా రాజంస్త్యక్తం గుడాదికం తథా
ఉప్పు, పానసుపాకూ వదిలేశాను. అలాగే, రాజా, బెల్లం వంటి మధుర పదార్థాలన్నీ కూడా తినను.
ఏకాహారా నిరాహారా తావత్స్థాస్యే న సంశయః । యావచ్చాగమనం భర్తుః పునరేవ భవిష్యతి
నా భర్త తిరిగి వచ్చే వరకు నేను ఒక్క భోజనం మాత్రమే చేస్తాను, లేదా ఉపవాసంగా ఉంటాను. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం దుఃఖాన్వితా భూత్వా ఏకవేణీధరా పునః । ఏకకంచుకసంవీతా మలినా చ బభూవ సా
ఇలా దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఒక్క వేణి వేసుకుని, ఒక్క వస్త్రం ధరించి, అలంకారాలు లేకుండా ఉండిపోయింది.
మలినేనాపి వస్త్రేణ ఏకేనైవ స్థితా పునః । హాహాకారం ప్రముంచంతీ నిఃశ్వసంతీ సుదుఃఖితా
ఒక్క ముద్దైన బట్టతోనే నిలబడి, ఆమె గాఢమైన దుఃఖంలో గట్టిగా అరుస్తూ, లోతుగా ఊపిరి విడిచింది.
వియోగానలసందగ్ధా కృష్ణాంగీ మలధారిణీ । ఏవం దుఃఖసమాచారా సుకృశా విహ్వలా తదా
విడిపోవడం వల్ల కలిగిన బాధలో కాలిన ఆమె శరీరం ముదురు రంగులో, మురికి పట్టినట్టుగా మారింది. ఆ దుఃఖంలో ఆమె బాగా క్షీణించి, మనసు తడబడిపోయింది.
రోదమానా దివారాత్రౌ నిద్రా లేభే న వై నిశి । క్షుధాం న విందతే రాజన్దుఃఖేన విదలీకృతా
పగలు, రాత్రి ఏడుస్తూ, రాత్రిపూట నిద్రపోలేక, రాజా! ఆ బాధతో ఆమె ఆకలిని కూడా అనుభవించలేదు.
అథ సఖ్యః సమాయాతాః పప్రచ్ఛుః సుకలాం తదా । సుకలే చారుసర్వాంగి కస్మాద్రోదిషి సంప్రతి
అప్పుడు ఆమె స్నేహితులు దగ్గరకు వచ్చి, సుకళను అడిగారు: 'సుకళా, అందమైనవాడా, నీవు ఇప్పుడు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?'
తతస్త్వం కారణం బ్రూహి దుఃఖస్యాస్య వరాననే । సుకలోవాచ- స మాం త్యక్త్వా గతో భర్తా ధర్మార్థం ధర్మతత్పరః
'అందమైన ముఖముతోనివా, ఈ దుఃఖానికి కారణం చెప్పు' అని అడిగారు. సుకళా చెప్పింది: 'నా భర్త ధర్మానికి మక్కువతో నన్ను వదిలి వెళ్లిపోయాడు.'
తీర్థయాత్రాప్రసంగేన అటతే మేదినీం తతః । మాం త్యక్త్వా స గతః స్వామీ నిర్దోషాం పాపవర్జితామ్
తీర్థయాత్ర నెపంతో, నా భర్త ఈ భూమిని సంచరిస్తున్నాడు. నన్ను, పాపం లేని, నిష్కళంకమైన భార్యను వదిలి వెళ్లిపోయాడు.
అహం సాధ్వీ సమాచారా సదా పుణ్యా పతివ్రతా । మాం త్యక్త్వా స గతో భర్తా తీర్థ సాధనతత్పరః
నేను మంచి స్వభావం కలదానిని, ఎప్పుడూ పవిత్రురాలిని, భర్తకు విధేయురాలిని. అయినా నా భర్త తీర్థయాత్రలో నిమగ్నమై నన్ను వదిలి వెళ్లిపోయాడు.
తేనాహం దుఃఖితా సఖ్యో వియోగేనాతి పీడితా । జీవనాశో వరం శ్రేష్ఠో వరం వై విషభక్షణమ్
ఈ కారణంగా నేను దుఃఖంతో ఉన్నాను స్నేహితులారా, విడిపోవడం వల్ల చాలా బాధపడుతున్నాను. మరణించడం మంచిది, లేక విషం తాగడమయినా మంచిదని అనిపిస్తోంది.
వరమగ్నిప్రవేశశ్చ వరం కాయవినాశనమ్ । నారీం ప్రియాం పరిత్యజ్య భర్తా యాతి సునిష్ఠురః
అగ్నిలోకి దూకడం మంచిది, లేక ఈ శరీరాన్ని నాశనం చేసుకోవడమయినా మంచిది. తన ప్రియమైన భార్యను వదిలి వెళ్లే భర్త నిజంగా క్రూరుడు.
భర్తృత్యాగో వరం నైవ ప్రాణత్యాగో వరం సఖి । వియోగం న సమర్థాహం సహితుం నిత్యదారుణమ్
భర్తను వదిలిపెట్టడం కన్నా ప్రాణాలు విడిచిపెట్టడం మంచిది సఖీ! ఈ ఎప్పటికీ ఉండే వేదనను నేను భరించలేను.
తేనాహం దుఃఖితా సఖ్యో వియోగేనాపి నిత్యశః । సఖ్య ఊచుః- తీర్థయాత్రాం గతో భర్తా పునరేష్యతి తే పతిః
ఈ కారణంగా నేను ఎప్పుడూ దుఃఖంతో ఉన్నాను స్నేహితులారా, విడిపోవడం వల్ల. స్నేహితులు చెప్పారు: 'నీ భర్త తీర్థయాత్రకు వెళ్లాడు, మళ్లీ నీ దగ్గరకు వస్తాడు.'
వృథా శోషయసే కాయం వృథాశోకం కరోషి వై । వృథా త్వం తప్యసే బాలే వృథా భోగాన్పరిత్యజేః
నీవు వృథాగా నీ శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తున్నావు, వృథాగా బాధపడుతున్నావు. వృథాగా నీకు బాధ పెడుతున్నావు చిన్నవాడా, వృథాగా ఆనందాలను వదులుతున్నావు.