క్షీరార్ణవః పయో దత్తే హంసాయ న బకాయ కిమ్ । దత్తాత్రేయ ఉవాచ। ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా దయార్ద్రీకృతమానసా 6.127.
పాలు సముద్రం తన నీటిని హంసకి ఇస్తుంది, కాకపోతే బకానికాదు. దత్తాత్రేయుడు ఇలా అన్నాడు: అతని మాటలు విని అందరి మనసులు దయతో నిండిపోయాయి.
ధర్మదానే మతిం కృత్వా జగౌ కాంచనమాలినీ । కరిష్యే నిష్కృతిం రక్ష ఇదానీం ఖలు మా శుచః
ధర్మాన్ని దానం చేయాలని మనసు పెట్టిన కాంచనమాలినీ ఇలా పాడింది: నేను తప్పు చేసినదానికి పరిహారం చేస్తాను — నన్ను కాపాడు, ఇక బాధపడవద్దు.
ప్రతిజ్ఞాం తు దృఢాం కృత్వా యతిష్యే తవ ముక్తయే । బహవో హి కృతా మాఘా వర్షే వర్షే యథావిధి
ఒక దృఢమైన ప్రతిజ్ఞ చేసి, నీ విముక్తికోసం ప్రయత్నిస్తాను; ఎందుకంటే ప్రతి సంవత్సరం నేను ఎన్నో మాఘ వ్రతాలు యథావిధిగా ఆచరించాను.
శ్రద్ధాపూర్వం మయా భద్ర బ్రహ్మక్షేత్రే సితాసితే । తాం వదామి తు సంఖ్యాతిం తస్య ధర్మస్య రాక్షస
నమ్మకంతో, ఓ భాగ్యవంతుడా, నేను బ్రహ్మ క్షేత్రాల్లో తెలుపు, నలుపు రెండింటిలోనూ వాటిని ఆచరించాను; ఆ ధర్మఫలాన్ని ఎంత చేశానో నీకు చెప్పుతాను, ఓ రాక్షసా.
గూఢో ధర్మో హి కర్తవ్య ఇత్యూచుర్విబుధా జనాః । ఆర్తే దానం ప్రశంసంతి మునయో వేదవాదినః
ధర్మాన్ని రహస్యంగా చేయాలని జ్ఞానులు చెప్పారు; కష్టంలో ఉన్నవారికి దానం చేయాలని వేదాలను తెలిసిన మునులు ప్రశంసించారు.
సాగరే వర్షతో భద్ర కిం మేఘస్య ఫలం భవేత్ । అనుభూతం మయా రక్షః స్వయం తత్పుణ్యజం ఫలమ్
ఓ భాగ్యవంతుడా, మేఘం సముద్రంలో వర్షం కురిపిస్తే దానికి ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది? ఆ ధర్మఫలాన్ని నేను స్వయంగా అనుభవించాను, ఓ రాక్షసా.
తత్తు దాస్యామి తే మిత్ర సద్యః పాపవినాశనమ్ । నిష్పీడ్యాథ తతో వస్త్రం జలం కృత్వా కరాంబుజే
ఆ పుణ్యాన్ని నీకు ఇస్తాను, స్నేహితా, అది వెంటనే పాపాన్ని నశింపజేస్తుంది; తర్వాత ఆమె వస్త్రాన్ని బిగించి, తన చేతిలో నీటిని పోసింది.
దదౌ సా మాఘజం పుణ్యం తస్మై వృద్ధాయ రక్షసే । శృణు రాజన్విచిత్రం హి ప్రభావం మాఘధర్మజమ్
ఆ మాఘ వ్రతఫలాన్ని ఆమె ఆ వృద్ధ రాక్షసునికి ఇచ్చింది; రాజా, మాఘ వ్రతఫలానికి ఉన్న అద్భుతమైన ప్రభావాన్ని విను.
తదైవం ప్రాప్య తత్పుణ్యం విముక్తా రాక్షసీ తనుః । సంభూతో దేవతాకారస్తేజో భాస్కరవిగ్రహః
ఆ పుణ్యాన్ని పొందిన వెంటనే రాక్షసుని శరీరం విముక్తమైంది; అప్పుడు ఒక దివ్యరూపం, సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తూ ప్రత్యక్షమైంది.
దేవయానం సమారూఢః సహర్షోత్ఫుల్లలోచనః । ద్యోతమానస్తదా వ్యోమ్ని భాసయన్ప్రభయా దిశః
దేవతల మార్గంలో ఎక్కి, ఆనందంతో కళ్లు వికసించి, ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తూ తన తేజంతో దిక్కులను వెలిగించాడు.
దివ్యరూపధరో రేజే ద్వితీయ ఇవ భాస్కరః । తతోఽభినందయామాస సతాం కాంచనమాలినీమ్
దివ్యరూపాన్ని ధరించి, రెండవ సూర్యుడిలా మెరిసిపోయాడు; తర్వాత సత్పురుషుల మధ్య కాంచనమాలినీని ఆనందంగా ప్రశంసించాడు.
భద్రే వేత్తీశ్వరో దేవః కర్మణాం యః ఫలప్రదః । తత్త్వయోపకృతం సర్వం యత్ర మే నాస్తి నిష్కృతిః
ఓ భాగ్యవంతురాలా, మన కార్యాలకు ఫలితాన్ని ఇచ్చే పరమేశ్వరుడు అన్నిటిని తెలుసు; నువ్వు నాకు చేసిన ఉపకారం అంతా నాకు అపరాధ పరిహారం అవసరం లేకుండా చేసింది.
ఇదానీమపి కారుణ్యాత్ప్రసీదానుగ్రహం కురు । శిక్షాం విధేహి మే దేవి సర్వనీతిమయీం శుభామ్
ఇప్పుడు దయతో నన్ను అనుగ్రహించు; ఓ దేవీ, నాకు శుభమైన అన్ని ధర్మమార్గాలను నేర్పు.
సర్వధర్మకరీం నూనం న కుర్వే పాతకం యథా । తాం శ్రుత్వా త్వదనుజ్ఞాతః పశ్చాద్యామి సురాలయమ్
అన్ని ధర్మాలను చేయడం నేర్పు, అప్పుడు నేను ఎప్పుడూ పాపం చేయను; నీవు అనుమతిస్తే, నీ మాటలు విని, తర్వాత దేవతల లోకానికి వెళ్తాను.
దత్తాత్రేయ ఉవాచ। ఏతన్నిశమ్య తేనోక్తం ప్రియం ధర్మమయం వచః । అతిప్రీత్యాబ్రవీద్ధర్మం రాజన్కాంచనమాలినీ
దత్తాత్రేయుడు ఇలా అన్నాడు: అతను చెప్పిన ఆ మధురమైన ధర్మమయమైన మాటలు విని, కాంచనమాలినీ ఎంతో ఆనందంతో ధర్మాన్ని వివరించింది, ఓ రాజా.
ధర్మం భజస్వ సతతం త్యజ భూతహింసాం సేవస్వ సాధుపురుషాన్జహి కామశత్రుమ్ । అన్యస్య దోషగుణకీర్తనమాశు హిత్వా సత్యం వదార్చయ హరిం వ్రజ దేవలోకమ్
ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని అనుసరించు, ప్రాణులకు హాని చేయడం మానుకో, సత్పురుషులను సేవించు, కామాన్ని శత్రువుగా జయించు; ఇతరుల లోపాలు, గుణాలు చెప్పడం వదిలిపెట్టు, సత్యం చెప్పు, హరిని పూజించు, దేవతల లోకానికి వెళ్ళు.
దేహేఽస్థిమాంసరుధిరే స్వమతిం త్యజ త్వం జాయాసుతాదిషు సదా మమతాం విముంచ । పశ్యానిశం జగదిదం క్షణభంగురం హి వైరాగ్యభావరసికో భవ యోగనిష్ఠః
ఈ శరీరం ఎముకలు, మాంసం, రక్తంతో కూడినదని భావించు, భార్య, పిల్లలు మొదలైనవారిపై మమకారం ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టు; ఈ లోకం క్షణంలోనే నశించిపోతుందని ఎప్పుడూ గుర్తు పెట్టుకో, వైరాగ్యాన్ని ఆనందంగా అనుభవించు, యోగంలో స్థిరంగా ఉండు.
ప్రీత్యా మయా నిగదితం తవ ధర్మమార్గం చిత్తో నిధేహి సకలం భవశీలయుక్తః । సంత్యజ్య రాక్షసతనుం ధృతదేవదేహో జ్యోతిర్మయో వ్రజ యథాసుఖమాశు నాకమ్
ప్రేమతో నేను నీకు ధర్మమార్గాన్ని చెప్పాను; దానిపై నీ మనసు పూర్తిగా పెట్టు, మంచి స్వభావంతో ఉండు; రాక్షస శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, దివ్యమైన వెలుగు రూపాన్ని ధరించి, త్వరగా సంతోషంగా స్వర్గానికి వెళ్ళు.
శ్రుత్వాధర్మం తతో హృష్టః సంతుష్టో రాక్షసోఽబ్రవీత్ । భవప్రముదితా నిత్యం సర్వదా శివమస్తు తే
ఆ ధర్మబద్ధమైన మాటలు విని ఆ రాక్షసుడు ఆనందంతో, సంతృప్తిగా ఇలా అన్నాడు: "నీవు ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉండు, నీకు ఎల్లప్పుడూ శుభం కలగాలి."
ఆచన్ద్రార్కం రమస్వ త్వం కైలాసే శివసన్నిధౌ । ఉమయాఽఖండితం ప్రేమ తవాస్తు వరవర్ణిని
నీవు చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం కైలాసంలో శివుని సమక్షంలో నివసించు. ఉమాదేవితో నీ ప్రేమ ఎప్పటికీ విడిపోకుండా ఉండాలి, ఓ మణిమయవర్ణమయి!
ధర్మనిష్ఠా తపోనిష్ఠా మాతస్త్వం భవ సర్వదా । మాస్తు లోభః శరీరే తే ఆపన్నార్తి సదా హర
ఓ తల్లీ! నీవు ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో, తపస్సులో నిలకడగా ఉండాలి. నీకు లోభం ఎప్పుడూ కలగకూడదు. కష్టంలో ఉన్నవారి బాధలు నీవు ఎల్లప్పుడూ తొలగించాలి.
ఇత్యుక్త్వా తు ప్రణమ్యాథ సతాం కాంచనమాలినీమ్ । జగామ రాక్షసః స్వర్గం గంధర్వైర్బహుభిః స్తుతః
ఇలా చెప్పి, ఆ సత్కార్యమయిన బంగారు హారముతో అలంకరించబడిన ఆ సతీదేవిని నమస్కరించి, ఆ రాక్షసుడు గంధర్వులు ఎంతో పొగిడుతూ స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
దేవకన్యాస్తదాగత్య వవర్షుః పుష్పవృష్టిభిః । తస్యాః కాంచనమాలిన్యా మూర్ధ్ని హర్షసమాకులాః
ఆ సమయంలో దేవకన్యలు అక్కడికి వచ్చి, ఆ బంగారు హారముతో ఉన్నవారికి ఎంతో ఆనందంతో పుష్పవర్షం కురిపించారు.
తామాలింగ్య తతః ప్రోచుః కన్యకాస్తు ప్రియం వచః । కృతం భద్రే త్వయా చిత్రం రాక్షసస్య విమోక్షణమ్
ఆమెను ఆలింగనం చేసి, ఆ కన్యలు ప్రేమతో ఇలా అన్నారు: "భద్రా! నీవు రాక్షసునికి విముక్తి కలిగించడం ఎంత అద్భుతమైన పని చేసావో!"
దుష్టస్యాస్య భయాత్కశ్చిద్విశత్యస్మిన్న కాననే । అధునా నిర్భయా హ్యత్ర విచరామో యథాసుఖమ్
"ఈ దుష్టుడు ఉన్నందున ఎవరూ ఈ అడవిలోకి భయంతో రాలేకపోయారు. ఇప్పుడు మనం భయమేమీ లేకుండా ఇక్కడ మన ఇష్టానుసారం సంచరించవచ్చు."
శ్రుత్వా తద్వచనం రాజంస్తాసాం కాంచనమాలినీ । హృష్టా తేనైవ దానేన కృతకృత్యా తదా సతీ
ఆ కన్యల మాటలు విని, ఓ రాజా! ఆ బంగారు హారముతో ఉన్నది తన దానంతో ఎంతో సంతోషించి, తాను చేసిన పనితో తృప్తిగా అనుభూతి పొందింది.
తం రాక్షసం కాంచనమాలినీవరా గన్ధర్వకన్యా పరిమోచ్య సత్వరమ్ । క్రీడంత్యమూభిః ప్రయయౌ హరాలయం ప్రీత్యా సపూర్ణా చ పరోపకారయా
ఆ రాక్షసునిని త్వరగా విమోచించి, గంధర్వకన్యల్లో శ్రేష్ఠురాలు అయిన బంగారు హారముతో ఉన్నది, స్నేహితులతో కలిసి ఆనందంగా హరాలయానికి వెళ్లింది. పరోపకారంతో ఆమె హృదయం పరిపూర్ణమైంది.
సంవాదమేనం వరకన్యకేరితం భక్త్యా పరం యః శృణుయాచ్చ మానవః । న బాధ్యతే జాతు సదా స రాక్షసైర్ధర్మే మతిస్తస్య భృశం హి జాయతే
ఈ గొప్ప కన్య చెప్పిన సంభాషణను ఎవడు భక్తితో వినుతాడో, వాడిని రాక్షసులు ఎప్పుడూ బాధించరు. అతని మనస్సు ధర్మంలో బలంగా స్థిరపడుతుంది.
పార్వత్యువాచ। ద్వీపేఽస్మిన్యాని తీర్థాని తాని మే వద సువ్రత । ద్వీపానాం ద్వీపరాజోఽయం సర్వదా భువి నిర్మితః । సంఖ్యయా త్వం వద స్వామిన్కృపాం కృత్వా మమోపరి
పార్వతీదేవి ఇలా అడిగింది: "ఈ ద్వీపంలో ఉన్న తీర్థస్థానాలు ఏమిటో నాకు చెప్పు, ఓ సువ్రతా! ఈ ద్వీపం ఎల్లప్పుడూ భూమిపై ద్వీపాలకు రాజు. దయచేసి వాటి సంఖ్యను కూడా చెప్పు, స్వామీ!"
మహాదేవ ఉవాచ। సర్వగః సర్వభూతేషు ద్రష్టవ్యః సర్వతో భువి । సప్తలోకేషు యత్కించిద్దృశ్యతే సచరాచరమ్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు: "అతడు అన్నిదిక్కులా వ్యాపించి ఉన్నవాడు. భూమిపై ఉన్న ప్రతి జీవిలోను, ఏ ప్రదేశంలోనైనా అతడిని చూడాలి. ఏడు లోకాల్లో కదిలే, కదలని ఏది కనిపించినా, అన్నిటిలోనూ అతడు ఉన్నాడు."