ఉపవీతాదికం సర్వం క్షత్రియస్య తదా కృతమ్ । శస్త్రాణాం చ తథాభ్యాసో వేదానాం తు తథైవ చ
ఆ సమయంలో, క్షత్రియునికి ఉపనయనాది అన్ని శాస్త్రాచారాలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఆయుధాల సాధన, వేదాల అధ్యయనం కూడా జరిగింది.
ఆగ్నేయాస్త్రం తతో లబ్ధ్వా భార్గవాత్సగరో నృపః । జఘాన పృథివీం గత్వా తాలజంఘాన్సహైహయాన్
భార్గవుని నుండి ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని పొందిన అనంతరం, సగర మహారాజు భూమి అంతటా తిరిగి, తాళజఙ్ఘులు మరియు హైహయులతో కూడిన శత్రువులను సంహరించాడు.
సశకాన్ పారదాంశ్చైవ జఘాన స మహాతపాః । నారద ఉవాచ- మాహాత్మ్యం సగరస్యాథ వద శంకర విస్తరాత్
ఆ మహాతపస్వి శకులను, పారదులను కూడా సంహరించాడు. నారదుడు ఇలా అడిగాడు— 'శంకరా, ఇప్పుడు సగరుని మహాత్మ్యాన్ని విస్తృతంగా వివరించు.'
మహాదేవ ఉవాచ- సూర్యవంశీ మహారాజో విఖ్యాతః స మహాబలీ । గరస్య వ్యసనే తాత హృతం రాజ్యమభూత్కిల
మహాదేవుడు ఇలా చెప్పాడు— 'అతడు సూర్యవంశానికి చెందిన ప్రసిద్ధి గల మహారాజు, అపారమైన బలశాలి. తాతా, అతని వంశానికి విపత్తు వచ్చినప్పుడు, అతని రాజ్యాన్ని పోగొట్టుకున్నాడు.'
హైహయైస్తాలజంఘాద్యైః శకైః సార్ద్ధం చ నారద । యవనాః పారదాశ్చైవ కాంబోజాః పహ్లవాస్తథా
హైహయులు, తాళజఙ్ఘులు, శకులు, యవనులు, పారదులు, కాంబోజులు, పహ్లవులు— వీరు అందరూ కలిసి, నారదా, రాజ్యాన్ని దోచుకున్నారు.
ఏతే పంచగణా బ్రహ్మన్హైహయార్థే పరాక్రమాన్ । హృతరాజ్యస్తతో రాజా సగరోఽథ వనం యయౌ
బ్రాహ్మణా, ఈ ఐదు గుంపులు హైహయుల కోసం తమ శక్తిని ప్రదర్శించారు. రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన సగరుడు అప్పుడు అడవికి వెళ్లాడు.
పత్న్యాచానుగతో దుఃఖీ స వై ప్రాణానవాసృజత్ । తస్య పత్నీ తు కల్యాణీ సగర్భా చ వ్రతాన్వితా
బాధతో కూడిన తన భార్య వెంట వెళ్లింది, కానీ అతడు ప్రాణాలు విడిచలేదు. అతని సతీమణి, గర్భవతి మరియు వ్రతంలో నిబద్ధురాలు, దుఃఖంలో ఉంది.
సపత్న్యా భార్గవస్తస్య వృతః పూర్వం సుతేప్సయా । సా తు భర్తృచితాం కృత్వా వనే తం ప్రరురోద హ
అతని సహపత్ని, కుమారుడిని కోరుతూ, ముందుగా భార్గవుని ఆశ్రయించింది. ఆమె, అడవిలో భర్తకు అంత్యక్రియలు చేసి, అతనిని శోకించింది.
ఔర్వస్తాం వారయిత్వా చ గరపత్నీం తు నారద । న్యవేదయత తత్పుత్రం ధర్మిష్ఠం సాత్వికం ప్రియమ్
నారదా, ఔర్వుడు ఆ గర్భవతిని ఆపి, ఆమె కుమారుడు ధర్మశీలి, సాత్వికుడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడవుతాడని తెలియజేశాడు.
నివేదితే తతో బాలే మరణాత్సా న్యవర్త్తత । తతో మాసద్వయే జాతే వవర్ద్ధౌర్వస్య చాశ్రమే
ఈ విషయం తెలిసిన తర్వాత, ఆమె మరణించకుండా నిలబడింది. రెండు నెలలు గడిచిన తరువాత, ఔర్వుని ఆశ్రమంలో ఆ బిడ్డ పెరిగాడు.
జాతకర్మాదియోగశ్చ ఔర్వేణ చ తథా కృతః । ఉపవీతాదికం సర్వం జాతం తత్ర మహామునేః
జననాది శాస్త్రాచారాలు అన్నీ ఔర్వుడు నిర్వహించాడు. ఉపనయనాది అన్ని కర్మలు అక్కడ మహాముని చేత జరిగాయి.
తత్ర వేదాదికం సర్వం పఠితం చౌర్వయోగతః । అధ్యాప్య వేదశాస్త్రాణి తతోఽస్త్రం ప్రత్యపాదయత్
అక్కడ వేదాలు మరియు సంబంధిత విద్యలు అన్నీ ఔర్వుని ఉపదేశంతో చదివారు. వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్పిన తర్వాత, ఆయుధ విద్యను కూడా అందించాడు.
ఆగ్నేయం తం మహాభాగ అమరైరపి దుఃసహమ్ । స తేనాసుబలేనాజౌ బలేన చ సమన్వితః
దేవతలకు కూడా తట్టుకోలేని ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని అతనికి ఇచ్చాడు. ఆ ఆయుధంతో, తన స్వబలంతో కూడి, యుద్ధంలో బలవంతుడయ్యాడు.
హైహయాన్వై జఘానాశు సంక్రుద్ధః స్వబలేన చ । ఆజహార చ లోకేషు స చ కీర్తిమవాప సః
కోపంతో, తన బలంతో హైహయులను త్వరగా సంహరించాడు. అందువల్ల ప్రజల్లో అతను కీర్తిని పొందాడు.
తతః శకాః సయవనాః కాంబోజాః పల్లవాస్తథా । హన్యమానాస్తదా తే తు వసిష్ఠం శరణం యయుః
అప్పుడు శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పల్లవులు కూడా సంహరింపబడుతూ, వసిష్ఠుని ఆశ్రయంగా వెళ్ళారు.
వసిష్ఠోఽపి చ తాన్కృత్వా సమయేన మహాద్యుతిః । సగరం వారయామాస తేషాం దత్త్వాఽభయం నృపః
వసిష్ఠుడు, మహాతేజస్సుతో, వారికి ఒప్పందం చేసి, సగరుని ఆపాడు. రాజా, వారికి అభయాన్ని ఇచ్చాడు.
సగరః స్వాం ప్రతిజ్ఞాంతు గురోర్వాక్యం నిశమ్య చ । ధర్మైర్జఘాన తాంశ్చైషాం వికృతత్వం చకార హ
సగరుడు, గురువు మాటలు వినిపించి, తన ప్రతిజ్ఞను గుర్తు చేసుకుని, ధర్మబద్ధంగా వారిని సంహరించాడు. వారిలో మార్పు కలిగించాడు.
అర్ద్ధంశకనాంశిరసో ముండం కృత్వా విసర్జయత్ । యవనానాం శిరః సర్వం కాంబోజానాం తథైవ చ
శకులకి అర్ధమాత్రం తలలు గీసి విడిచాడు. యవనులు, కాంబోజులకు పూర్తిగా తలలు గీసాడు.
పారదా ముండకేశాశ్చ పల్ల్వాః శ్మశ్రురక్షకాః । ఏవం విజిత్య సర్వాన్వై కృతవాన్ధర్మసంగ్రహమ్
పారదులు, ముండకేశులు, పల్లవులు, గడ్డంతో రక్షకులు — వీరందరినీ జయించి, ధర్మాన్ని స్థాపించాడు.
సర్వధర్మజయీ రాజా విజిత్యేమాం వసుంధరామ్ । ఆశు సంస్కారయామాస వాజిమేధాయ పార్థివః
అన్ని ధర్మాల్లో విజయం సాధించిన రాజు, ఈ భూమిని గెలిచిన తరువాత, త్వరగా వాజపేయ యాగానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు.
తస్య చారయతఃసోఽశ్వః సముద్రే పూర్వదక్షిణే । వేలా సమీపేఽపహృతో భూమిం చైవ ప్రవేశితః
ఆ యాగాన్ని నిర్వహిస్తున్నప్పుడు, అతని గుర్రం తూర్పు మరియు దక్షిణ సముద్ర తీరంలో, సముద్రపు ఒడ్డుకు దగ్గరగా, భూమిలోకి తీసుకెళ్లబడింది.
స తం దేశం తదా పుత్రైః ఖానయామాస సర్వతః । నాశ్వం ప్రాపుస్తదాతేవై ఖన్యమానే మహార్ణవే
అప్పుడు, తన కుమారులతో కలిసి ఆ ప్రాంతాన్ని చుట్టూ తవ్వడం ప్రారంభించాడు; కానీ మహాసముద్రాన్ని తవ్వినా, గుర్రాన్ని కనుగొనలేకపోయారు.
తత్రైకమాదిపురుషం దదృశుస్తే త్వరాన్వితాః । తమాదిపురుషం దేవం కపిలం జగతాం ప్రభుమ్
అతని కుమారులు త్వరగా తవ్వుతున్నప్పుడు, అక్కడ ఆదిపురుషుడు అయిన కపిలుడు, జగతికి ప్రభువు అయిన దేవుడిని చూశారు.
తస్య చక్షుః సముత్పన్న వహ్నినా ప్రతిబుధ్యతః । దగ్ధాః షష్టి సహస్రాణి చత్వారస్తేఽవశేషితాః
ఆ దేవుడు మేల్కొన్నప్పుడు, అతని కన్నుల నుంచి అగ్ని వెలువడింది; అరవై వేల మంది దహించబడి, నాలుగు మంది మాత్రమే మిగిలారు.
హృషీకేతుః సుకేతుశ్చ తథా ధర్మరథోపరః । శూరః పంచజనశ్చైవ తస్య వంశకరా ద్విజ
హృషీకేతు, సుకేతు, ధర్మరథోపర, శూర, పంచజన — వీరు, ద్విజుడా, అతని వంశాన్ని కొనసాగించారు.
ప్రాదాచ్చ తస్మై భగవాన్హరిః పంచవరాన్స్వయమ్ । వంశం మోక్షం సుకీర్తిఞ్చ సముద్రం తనయం విభుః
భగవంతుడు హరి, అతనికి ఐదు వరాలు ఇచ్చాడు: వంశం, మోక్షం, మంచి కీర్తి, సముద్రం, కుమారుడు — వీటిని మహాశక్తివంతుడికి ప్రసాదించాడు.
సాగరత్వం చ లేభేథ కర్మణా తేన తస్య వై । తమాశ్వమేధికం సోఽశ్వం సముద్రాదుపలబ్ధవాన్ । ఆజహారాశ్వమేధానాం శతం స చ మహాయశాః
ఆ కార్యంతో అతను సముద్రస్థితిని పొందాడు; సముద్రంలో నుంచి యాగానికి గుర్రాన్ని తిరిగి పొందాడు; ఆ మహాత్ముడు వంద అశ్వమేధ యాగాలు నిర్వహించాడు.
మహాదేవ ఉవాచ-। గాంగం వక్ష్యామి మాహాత్మ్యం యథోక్తం మునిసత్తమ । యస్య శ్రవణమాత్రేణ అఘం నశ్యతి తత్క్షణాత్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — మునిశ్రేష్ఠా! నేను గంగ యొక్క మహాత్మ్యాన్ని చెప్పబోతున్నాను; దాన్ని వినగానే, పాపం వెంటనే నశిస్తుంది.
గంగాగంగేతి యోబ్రూయాద్యోజనానాం శతైరపి । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి
‘గంగ, గంగ’ అని ఎవరు పలికినా, యోజనాల వందల దూరంలో ఉన్నా, వారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకానికి చేరుతారు.
చరణాబ్జసముద్భూతా గంగా నామేతి విశ్రుతా । పాపానాం స్థూలరాశీనాం నాశినీ చేతి నారద
గంగ అనబడే ఆమె, పద్మపాదాల నుంచి జన్మించింది; నారదా! ఆమె పెద్ద పెద్ద పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.