ప్రస్థితో ధర్మమార్గం తు తమువాచ పతివ్రతా । పతిస్నేహేన సంముగ్ధా భర్తారం వాక్యమబ్రవీత్
ధర్మమార్గంలో బయలుదేరినప్పుడు, అతని భార్య భర్తపై ప్రేమతో అతనితో ఇలా చెప్పింది.
సుకలోవాచ- అహం తే ధర్మతః పత్నీ సహపుణ్యకరా ప్రియ । పతిమార్గం ప్రతీక్ష్యాహం పతిదేవం యజామ్యహమ్
సుకళ ఇలా అన్నది — నేను నీకు ధర్మబద్ధమైన భార్యను, ప్రియమైనవాడా, నీతో కలిసి పుణ్యం పొందే వాడిని. భర్త మార్గాన్ని ఎదురుచూస్తూ, భర్తను దేవుడిగా పూజిస్తాను.
కదా నైవ మయా త్యాజ్యం సామీప్యం తే ద్విజోత్తమ । తవచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య కరిష్యే ధర్మముత్తమమ్
ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను ఎప్పుడైనా నీ సమీపాన్ని వదిలిపెట్టను. నీ నీడలో ఆశ్రయమై, ఉత్తమమైన ధర్మాన్ని ఆచరిస్తాను.
పతివ్రతాఖ్యం పాపఘ్నం నారీణాం గతిదాయకమ్ । పుణ్యస్త్రీ కథ్యతే లోకే యా స్యాత్పతిపరాయణా
పతివ్రత అనే పేరు పొందినది పాపాలను తొలగిస్తుంది, స్త్రీలకు మోక్ష మార్గాన్ని ఇస్తుంది. భర్తకు అంకితమై ఉండే స్త్రీనే లోకంలో పుణ్యవంతురాలిగా పిలవబడుతుంది.
యువతీనాం పృథక్తీర్థం వినా భర్తుర్న శోభతే । సుఖదం నాస్తి వై లోకే స్వర్గమోక్షప్రదాయకమ్
యువతులు భర్త లేకుండా తీరథయాత్ర చేయడం శోభించదు. భర్తతో పాటు కాకుండా చేసే యాత్రలో ఈ లోకంలో ఆనందం లేదు, స్వర్గం లేదా మోక్షం దక్కదు.
సవ్యం పాదం చ భర్తుశ్చ ప్రయాగం విద్ధి సత్తమ । వామం చ పుష్కరం తస్య యా నారీ పరికల్పయేత్
సద్గుణసంపన్నుడా, భర్త కుడిపాదం ప్రయాగంగా, ఎడమపాదం పుష్కరంగా భావించు. ఏ స్త్రీ ఇలా భావిస్తుందో—
తస్య పాదోదకస్నానాత్తత్పుణ్యం పరి జాయతే । ప్రయాగపుష్కరసమం స్నానం స్త్రీణాం న సంశయః
ఆమె భర్త పాదజలంలో స్నానం చేయడం వల్ల, ప్రయాగ పుష్కరాల్లో స్నానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది. స్త్రీలకు ఇది సందేహమే లేదు.
సర్వతీర్థమయో భర్తా సర్వపుణ్యమయః పతిః । మఖానాం యజనాత్పుణ్యం యద్వై భవతి దీక్షితే
భర్త అన్ని తీరథాల సమాహారం, అన్ని పుణ్యాల మూలం. యజ్ఞాదులు చేసినవారికి వచ్చే పుణ్యం—
తత్ఫలం సమవాప్నోతి సేవయా భర్తురేవ హి । గయాదీనాం సుతీర్థానాం యాత్రాం కృత్వా హి యద్భవేత్
ఆ ఫలితాన్ని భర్తకు సేవచేయడం ద్వారా పొందవచ్చు. గయా మొదలైన పవిత్ర స్థలాలకు యాత్రచేసి వచ్చే ఫలితాన్ని—
తత్ఫలం సమవాప్నోతి భర్తుః శుశ్రూషణాదపి । సమాసేన ప్రవక్ష్యామి తన్మే నిగదతః శృణు
ఆ ఫలితాన్ని కూడా భర్తకు సేవచేయడం ద్వారా పొందవచ్చు. నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను, నా మాటలు విను.
నాస్త్యాసాం హి పృథగ్ధర్మః పతిశుశ్రూషణం వినా । తస్మాత్కాంతసహాయం తే కుర్వాణా సుఖదాయినీ
భర్తకు సేవ చేయకుండా స్త్రీలకు వేరే ధర్మం లేదు. అందుకే, భర్తకు తోడుగా ఉండే స్త్రీ ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
తవచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య ఆగమిష్యామి నాన్యథా । విష్ణురువాచ- రూపం శీలం గుణం భక్తిం సమాలోక్య వయస్తథా
నీ నీడలో ఆశ్రయమై తప్ప మరొక విధంగా నేను రాను. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— రూపం, స్వభావం, గుణం, భక్తి, వయస్సు ఇవన్నీ పరిశీలించి—
సౌకుమార్యం విచార్యైవం కృకలః స పునఃపునః । యద్యేవం హి నయిష్యామి దుర్గమార్గం సుదుఃఖదమ్
ఆమె సున్నితత్వాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని, ఆ కర్పటుడు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించాడు. ఇలా అయితే, దుర్గమార్గంలో, కష్టాలతో నడిపిస్తాను.
రూపనాశో భవేచ్చాస్యాః శీతాతపవిలోడనాత్ । పద్మగర్భప్రతీకాశమస్యాశ్చాంగం ప్రవర్ణకమ్
చలితో, వేడితో ఆమె అందం పోతుంది. పద్మకోశాన్ని పోలిన ఆమె అవయవాలు రంగు కోల్పోతాయి.
ఝంఝావాతేన శీతేన కృష్ణవర్ణం భవిష్యతి । పంథాః కర్కశ సుగ్రావా పాదౌచాస్యాః సుకోమలౌ
బలమైన గాలితో, చలితో ఆమె చర్మం నలుపు రంగులోకి మారుతుంది. మార్గం కఠినంగా, రాళ్లతో ఉంటుంది, ఆమె పాదాలు చాలా మృదువుగా ఉంటాయి.
ఏష్యతే వేదనాం తీవ్రామథో గంతుం న చ క్షమా । క్షుత్తృష్ణాభిపరీతాంగీ కీదృశీయం భవిష్యతి
ఆమెకు తీవ్రమైన నొప్పి కలుగుతుంది, ముందుకు వెళ్లలేరు. ఆకలి, దాహంతో బాధపడుతూ ఆమె స్థితి ఎలా ఉంటుందో?
వామాంగీ మమ చ స్థానం సుఖస్థానం వరాననా । మమ ప్రాణప్రియా నిత్యం నిత్యం ధర్మస్య చాశ్రయః
ఆమె ఎడమవైపు నా స్థానం, అది సుఖంగా ఉంటుంది, సుందరివదనా! ఆమె నాకు ఎప్పుడూ ప్రాణప్రియ, ధర్మానికి ఆధారం.
నాశమేతి యదా బాలా మమ నాశో భవేదిహ । ఇయం మే జీవికా నిత్యమియం ప్రాణస్య చేశ్వరీ
ఈ బాలిక నశిస్తే, నేనూ ఇక్కడే నశిస్తాను. ఆమె నాకు ఎప్పటికీ జీవనాధారం, నా ప్రాణానికి అధిపతి.
న నయిష్యే వనం తీర్థమేకశ్చైవాప్యహం వ్రజే । చింతయిత్వా క్షణం నూనం కృకలేన మహాత్మనా
నేను ఆమెను అడవికి, తీరథానికి తీసుకెళ్లను, ఒంటరిగా వెళ్తాను. ఒక క్షణం ఆలోచించిన అనంతరం, ఆ మహాత్ముడు కర్పటుడు—
తస్య చిత్తానుగో భావస్తయా జ్ఞాతో నృపోత్తమ । పునరూచే మహాభాగా భర్త్తారం ప్రస్థితం తదా
ఆయన మనసులోని భావాన్ని ఆమె గ్రహించింది, రాజశ్రేష్ఠా! అప్పుడా పుణ్యవంతురాలు, ప్రయాణానికి సిద్ధమైన భర్తను మళ్లీ ఇలా అడిగింది.
అనఘా నైవ వై త్యాజ్యా పురుషైః శృణు సత్తమ । మూలమేవం హి ధర్మస్య పురుషస్య మహామతే
నిష్పాపురాలా, విను. భార్యను పురుషులు ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు. ఎందుకంటే, ఆమెనే మనిషికి ధర్మానికి మూలంగా చెప్పారు, జ్ఞానవంతుడా.
ఏవం జ్ఞాత్వా మహాభాగ మామేవం నయ సాంప్రతమ్ । విష్ణురువాచ- శ్రుత్వా సర్వం హి తేనాపి ప్రియాయా భాషితం బహు
ఇలా తెలిసినవాడివి కావు, అదృష్టవంతుడా, ఇప్పుడు నన్ను కూడా అలాగే నడిపించు. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— తన ప్రియమైన భార్య చెప్పిన మాటలన్నీ వినిన తరువాత—
ప్రహస్యైవ వచో బ్రూతే తామేవం కృకలః పునః । నైవ త్యాజ్యా భవేద్భార్యా ప్రాప్తా ధర్మేణ వై ప్రియే
అప్పుడు కృకలుడు చిరునవ్వుతో ఆమెతో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మబద్ధంగా లభించిన భార్యను, ప్రియమైనవాడా, ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు.'
యేన భార్యా పరిత్యక్తా సునీతా ధర్మచారిణీ । దశాంగధర్మస్తేనాపి పరిత్యక్తో వరాననే
ధర్మాన్ని పాటించే మంచి భార్యను ఎవడు వదిలిపెడతాడో, అతడితోపాటు పది విధాలైన ధర్మమూ పోతుంది, అందాలవతీ.
తస్మాత్త్వామేవ భద్రం తే నైవ త్యక్ష్యే కదా ప్రియే । విష్ణురువాచ- ఏవమాభాష్య తాం భార్యాం సంబోధ్య చ పునఃపునః
అందుకే, నీకు మంగళం కలగాలి, ప్రియమైనవాడా, నిన్ను నేను ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టను. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— భార్యను పలుమార్లు ధైర్యం చెప్పాడు.
తస్యా అజ్ఞాతమాత్రేణ ససార్థేన సమం గతః । గతే తస్మిన్మహాభాగే కృకలే పుణ్యకర్మణి
ఆమెకు తెలియకుండా, తన వాణిజ్యబృందంతో కలిసి వెళ్లిపోయాడు. ఆ పుణ్యకర్మలు చేసే మహాత్ముడు కృకలుడు వెళ్లిన తరువాత—
దేవకర్మసువేలాయాం కాలే పుణ్యే శుభాననా । నైవ పశ్యతి భర్తారం కృకలం నిజమందిరే
దేవతలకు సంబంధించిన పుణ్యమైన సమయాన, అందమైన ముఖముగల ఆమె, తమ ఇంట్లో తన భర్త కృకలుడిని కనిపెట్టలేదు.
సముత్థాయ త్వరాయుక్తా రుదమానా సుదుఃఖితా । వయస్యాన్పృచ్ఛతే భర్తుర్దుఃఖశోకాధిపీడితా
ఆమె త్వరగా లేచి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, తీవ్ర దుఃఖంతో, తన భర్త గురించి స్నేహితులను అడిగింది.
యుష్మాభిర్వా మహాభాగా దృష్టోఽసౌ కృకలో మమ । ప్రాణేశ్వరో గతః క్వాపి భవంతో మమ బాంధవాః
అదృష్టవంతులారా, నా ప్రాణప్రియమైన కృకలుడు ఎక్కడికో వెళ్ళాడు, మీరు ఎవరికైనా అతడిని చూశారా? మీరు నా బంధువులే.
యది దృష్టో మహాభాగాః కృకలో మమ సాంప్రతమ్ । భర్తారం పుణ్యకర్తారం సర్వజ్ఞం సత్యపండితమ్
మీరు నా కృకలుడిని, పుణ్యకారుడైన నా భర్తను, అన్నీ తెలిసినవాడిని, నిజమైన పండితుడిని ఇప్పుడు ఎక్కడైనా చూశారా?