ఏవమాభ్యుదయం ప్రోక్తం ప్రాప్తం తేషు వదామ్యహమ్ । కాయస్య చ క్షయం జ్ఞాత్వా జరయా పరిపీడితః
ఇలా వారికి కలిగే శ్రేయస్సును వివరించాను. శరీరం క్షీణించిపోతుందని, వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతుంటే,
దానం తేన ప్రదాతవ్యమాశాం కస్య న కారయేత్ । మృతే చ మయి మే పుత్రా అన్యే స్వజనబాంధవాః
అప్పుడు దానం చేయాలి — ఎవరికైనా ఆశ కలగకపోతుందా? నేను మరణించిన తర్వాత, నా కుమారులు, ఇతర బంధువులు
కథమేతే భవిష్యంతి మాం వినా సుహృదో మమ । తేషాం మోహాత్ప్రముగ్ధో వై న దదాతి స కించన
నన్ను లేకుండా నా మిత్రులు ఎలా ఉంటారు? మోహంతో మునిగిపోయినవాడు ఏదీ ఇవ్వడు.
మృత్యుం ప్రయాతి మోహాత్మా రుదంతి మిత్రబాంధవాః । దుఃఖేన పీడితాః సర్వే మాయామోహేన పీడితాః
మోహంలో ఉన్నవాడు మరణానికి చేరుకుంటాడు. మిత్రులు, బంధువులు ఏడుస్తారు. అందరూ బాధతో, మాయామోహంతో బాధపడతారు.
సంకల్పయంతి దానాని మోక్షం వై చింతయంతి చ । తస్మిన్మృతే మహారాజ మాయామోహే గతే సతి
వారు దానం చేయాలని సంకల్పిస్తారు, మోక్షాన్ని కూడా ఆలోచిస్తారు. కానీ, ఓ మహారాజా, ఆ వ్యక్తి మరణించిన తర్వాత, మాయా మోహం తొలగిపోతుంది.
విస్మరంతి చ దానాని లోభాత్మానో దదంతి న । యోఽసౌ మృతో మహారాజ యమపంథం సుదుఃఖితః
దానాల సంగతిని వారు మర్చిపోతారు, లోభం ఉన్నవారు దానం చేయరు. ఆ మరణించినవాడు, ఓ మహారాజా, యమపథంలో చాలా బాధతో ప్రయాణిస్తాడు.
తృషాక్షుధాసమాక్రాంతో బహుదుఃఖైః ప్రపీడితః । తస్మాద్దానం ప్రదాతవ్యం స్వయమేవ న సంశయః
ఆతను దాహం, ఆకలితో బాధపడుతూ, ఎన్నో బాధలు అనుభవిస్తాడు. అందుకే, దానం మనమే చేయాలి, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
కస్య పుత్రాశ్చ పౌత్రాశ్చ కస్య భార్యా నృపోత్తమ । సంసారే నాస్తి కః కస్య తస్మాద్దానం ప్రదీయతే
ఎవరికి కొడుకులు, మనవళ్లు, ఎవరి భార్య, ఓ ఉత్తమ రాజా? ఈ లోకంలో ఎవరు ఎవరివారు? అందుకే దానం చేయాలి.
జ్ఞానవతా ప్రదాతవ్యం స్వయమేవ న సంశయః । అన్నం పానం చ తాంబూలముదకం కాంచనం తథా
జ్ఞానం ఉన్నవారు దానాన్ని స్వయంగా ఇవ్వాలి, ఇందులో సందేహం లేదు. అన్నం, పానీయం, తాంబూలం, నీరు, బంగారం కూడా ఇవ్వాలి.
యుగ్మం వస్త్రం చ ఛత్రం చ స్వయమేవ న సంశయః । జలపాత్రాణ్యనేకాని సోదకాని నృపోత్తమ
జతగా వస్త్రాలు, గొడుగు కూడా స్వయంగా ఇవ్వాలి, ఇందులో సందేహం లేదు. నీటితో కూడిన అనేక పాత్రలు కూడా, ఓ ఉత్తమ రాజా.
వాహనాని విచిత్రాణి యానాన్యేవ మహామతే । నానాగంధాన్సకర్పూరం యమపంథ సుఖప్రదే
వివిధ రకాల వాహనాలు, రథాలు, వివిధ పరిమళాలు, కర్పూరంతో కలిపి, యమపథంలో సుఖం కలిగించేవి ఇవ్వాలి, ఓ మహామతి.
ఉపానహౌ ప్రదాతవ్యే యదీచ్ఛేద్విపులం సుఖమ్ । ఏతైర్దానైర్మహారాజ యమపంథం సుఖేన వై
ఎవరైనా ఎక్కువ సుఖం కోరుకుంటే, చెప్పులు కూడా ఇవ్వాలి. ఈ దానాలతో, ఓ మహారాజా, యమపథాన్ని సులభంగా దాటి వెళ్ళవచ్చు.
ప్రయాతి మానవో రాజన్యమదూతైరలంకృతమ్
ఒక మనిషి, ఓ రాజా, యమదూతలతో అలంకరింపబడి ముందుకు సాగుతాడు.
ఏకచత్వారింశోఽధ్యాయః 2.41 వేన ఉవాచ- పుత్రో భార్యా కథం తీర్థం పితామాతా కథం వద । గురుశ్చైవ కథం తీర్థం తన్మే విస్తరతో వద
వేనుడు ఇలా అడిగాడు — కొడుకు ఎలా తీర్థంగా మారతాడు? భార్య ఎలా తీర్థం? తల్లిదండ్రులు ఎలా తీర్థంగా మారతారు? గురువు ఎలా తీర్థం అవుతాడు? ఇది నాకు విపులంగా చెప్పు.
శ్రీవిష్ణురువాచ- అస్తి వారాణసీ రమ్యా గంగాయుక్తా మహాపురీ । తస్యాం వసతి వైశ్యైకః కృకలో నామ నామతః
శ్రీ విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — గంగా నదితో కలిసిన అందమైన వారాణసి అనే మహానగరం ఉంది. అక్కడ కృకలుడు అనే ఒక వైశ్యుడు నివసించేవాడు.
తస్య భార్యా మహాసాధ్వీ పతివ్రతపరాయణా । ధర్మాచారపరా నిత్యం సా వై పతిపరాయణా
ఆయన భార్య మహాసతీ, భర్తకు పూర్తిగా అంకితమై ఉండేది. ధర్మాచరణలో నిత్యం నిబద్ధతతో, భర్తకు అంకితభావంతో ఉండేది.
సుకలా నామ పుణ్యాంగీ సుపుత్రా చారుమంగలా । సత్యంవదా సదా శుద్ధా ప్రియాకారా ప్రియప్రియా
ఆమె పేరు సుకళ, పవిత్రమైన శరీరంతో, మంచి కుమార్తె, మంగళకరమైన రూపంతో ఉండేది. ఎప్పుడూ సత్యం చెప్పేది, శుద్ధంగా ఉండేది, అందమైన రూపంతో, అందరికీ ప్రియమైనది.
ఏవంగుణైః సమాయుక్తా సుభగా చారుకారిణీ । స వైశ్య ఉత్తమో నానా ధర్మజ్ఞో జ్ఞానవాన్గుణీ
ఇలాంటి గుణాలతో కూడిన ఆమె, అదృష్టవంతురాలు, మంచి పనులు చేసేవారు. ఆ వైశ్యుడు ఉత్తముడు, అనేక ధర్మాలను తెలిసినవాడు, జ్ఞానవంతుడు, గుణవంతుడు.
పురాణే శ్రౌతధర్మే చ సదా శ్రవణతత్పరః । తీర్థయాత్రాప్రసంగేన బహుపుణ్యప్రదాయకమ్
పురాణాలలో, శ్రౌతధర్మంలో ఎప్పుడూ శ్రవణానికి ఆసక్తి చూపేవాడు. తీర్థయాత్ర ద్వారా అనేక పుణ్యాలను అందించేవాడు.
శ్రద్ధయా నిర్గతో యాత్రాం తీర్థానాం పుణ్యమంగలామ్ । బ్రాహ్మణానాం ప్రసంగేన సార్థవాహేన తేన చ
ఆయన విశ్వాసంతో, పుణ్యమయమైన తీర్థయాత్రకు బయలుదేరాడు. బ్రాహ్మణులు, ఆ సారథివాడు కూడా అతనితో కలిసి వెళ్లారు.
ప్రస్థితో ధర్మమార్గం తు తమువాచ పతివ్రతా । పతిస్నేహేన సంముగ్ధా భర్తారం వాక్యమబ్రవీత్
ధర్మమార్గంలో బయలుదేరినప్పుడు, అతని భార్య భర్తపై ప్రేమతో అతనితో ఇలా చెప్పింది.
సుకలోవాచ- అహం తే ధర్మతః పత్నీ సహపుణ్యకరా ప్రియ । పతిమార్గం ప్రతీక్ష్యాహం పతిదేవం యజామ్యహమ్
సుకళ ఇలా అన్నది — నేను నీకు ధర్మబద్ధమైన భార్యను, ప్రియమైనవాడా, నీతో కలిసి పుణ్యం పొందే వాడిని. భర్త మార్గాన్ని ఎదురుచూస్తూ, భర్తను దేవుడిగా పూజిస్తాను.
కదా నైవ మయా త్యాజ్యం సామీప్యం తే ద్విజోత్తమ । తవచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య కరిష్యే ధర్మముత్తమమ్
ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను ఎప్పుడైనా నీ సమీపాన్ని వదిలిపెట్టను. నీ నీడలో ఆశ్రయమై, ఉత్తమమైన ధర్మాన్ని ఆచరిస్తాను.
పతివ్రతాఖ్యం పాపఘ్నం నారీణాం గతిదాయకమ్ । పుణ్యస్త్రీ కథ్యతే లోకే యా స్యాత్పతిపరాయణా
పతివ్రత అనే పేరు పొందినది పాపాలను తొలగిస్తుంది, స్త్రీలకు మోక్ష మార్గాన్ని ఇస్తుంది. భర్తకు అంకితమై ఉండే స్త్రీనే లోకంలో పుణ్యవంతురాలిగా పిలవబడుతుంది.
యువతీనాం పృథక్తీర్థం వినా భర్తుర్న శోభతే । సుఖదం నాస్తి వై లోకే స్వర్గమోక్షప్రదాయకమ్
యువతులు భర్త లేకుండా తీరథయాత్ర చేయడం శోభించదు. భర్తతో పాటు కాకుండా చేసే యాత్రలో ఈ లోకంలో ఆనందం లేదు, స్వర్గం లేదా మోక్షం దక్కదు.
సవ్యం పాదం చ భర్తుశ్చ ప్రయాగం విద్ధి సత్తమ । వామం చ పుష్కరం తస్య యా నారీ పరికల్పయేత్
సద్గుణసంపన్నుడా, భర్త కుడిపాదం ప్రయాగంగా, ఎడమపాదం పుష్కరంగా భావించు. ఏ స్త్రీ ఇలా భావిస్తుందో—
తస్య పాదోదకస్నానాత్తత్పుణ్యం పరి జాయతే । ప్రయాగపుష్కరసమం స్నానం స్త్రీణాం న సంశయః
ఆమె భర్త పాదజలంలో స్నానం చేయడం వల్ల, ప్రయాగ పుష్కరాల్లో స్నానం చేసినంత పుణ్యం లభిస్తుంది. స్త్రీలకు ఇది సందేహమే లేదు.
సర్వతీర్థమయో భర్తా సర్వపుణ్యమయః పతిః । మఖానాం యజనాత్పుణ్యం యద్వై భవతి దీక్షితే
భర్త అన్ని తీరథాల సమాహారం, అన్ని పుణ్యాల మూలం. యజ్ఞాదులు చేసినవారికి వచ్చే పుణ్యం—
తత్ఫలం సమవాప్నోతి సేవయా భర్తురేవ హి । గయాదీనాం సుతీర్థానాం యాత్రాం కృత్వా హి యద్భవేత్
ఆ ఫలితాన్ని భర్తకు సేవచేయడం ద్వారా పొందవచ్చు. గయా మొదలైన పవిత్ర స్థలాలకు యాత్రచేసి వచ్చే ఫలితాన్ని—
తత్ఫలం సమవాప్నోతి భర్తుః శుశ్రూషణాదపి । సమాసేన ప్రవక్ష్యామి తన్మే నిగదతః శృణు
ఆ ఫలితాన్ని కూడా భర్తకు సేవచేయడం ద్వారా పొందవచ్చు. నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను, నా మాటలు విను.