యజ్ఞభూమిశ్చ యజ్ఞశ్చ అగ్నిహోత్రే యథా స్థితః । శ్రాద్ధభూమిస్తథా శుద్ధా దేవశాలా తథా పునః
యజ్ఞభూమి, యజ్ఞం, అగ్నిహోత్రంలో స్థాపించబడినట్టే, శ్రాద్ధకార్యానికి పవిత్రమైన ప్రదేశాలు, దేవాలయాలు కూడా అలాగే పవిత్రంగా ఉంటాయి.
హోమశాలా తథా ప్రోక్తా వేదాధ్యయనవేశ్మ చ । గృహేషు పుణ్యసంయుక్తం గోస్థానం వరముత్తమమ్
హోమశాల, వేదపాఠశాలలు కూడా పవిత్రతీర్థాలుగా చెప్పబడ్డాయి. ఇళ్లలో పుణ్యంతో కూడిన గోశాల అత్యుత్తమమైనది.
సోమపాయీ భవేద్యత్ర తీర్థం తత్ర ప్రతిష్ఠితమ్ । ఆరామో యత్ర వై పుణ్యో అశ్వత్థో యత్ర తిష్ఠతి
సోమపానం జరిగే చోట తీర్థం స్థాపించబడింది. పవిత్రవనం ఉన్న చోట, అశ్వత్థవృక్షం నిలిచిన చోట కూడా పవిత్రతీర్థం ఉంటుంది.
బ్రహ్మవృక్షో భవేద్యత్ర వటవృక్షస్తథైవ చ । అన్యే చ వన్యసంస్థానే తత్ర తీర్థం ప్రతిష్ఠితమ్
బ్రహ్మవృక్షం, వటవృక్షం ఉన్న చోట, అలాగే అడవిలో పెరిగే ఇతర వృక్షాల దగ్గర కూడా పవిత్రతీర్థం స్థాపించబడింది.
ఏతే తీర్థాః సమాఖ్యాతాః పితామాతా తథైవ చ । పురాణం పఠ్యతే యత్ర గురుర్యత్ర స్వయం స్థితః
ఈ పవిత్రతీర్థాలు వివరించబడ్డాయి. తల్లిదండ్రులు ఉన్న చోట, పురాణం పారాయణ జరుగుతున్న చోట, గురువు స్వయంగా ఉన్న చోట కూడా పవిత్రతీర్థం ఉంటుంది.
సుభార్యా తిష్ఠతే యత్ర తత్ర తీర్థం న సంశయః । సుపుత్రస్తిష్ఠతే యత్ర తత్ర తీర్థం న సంశయః
ధర్మపత్నిని ఉన్న చోట పవిత్రతీర్థం నిస్సందేహంగా ఉంటుంది. మంచిపిల్ల ఉన్న చోట కూడా పవిత్రతీర్థం నిస్సందేహంగా ఉంటుంది.
ఏతే తీర్థాః సమాఖ్యాతా రాజవేశ్మ తథైవ చ । వేన ఉవాచ- పాత్రస్య లక్షణం బ్రూహి యస్మై దేయం సురోత్తమ
ఈ పవిత్రతీర్థాలు వివరించబడ్డాయి. రాజభవనం కూడా అలాగే. వేనుడు ఇలా అడిగాడు—ఓ ఉత్తమదేవా! దానం ఇవ్వదగినవారి లక్షణాలు చెప్పు.
ప్రసాదసుముఖో భూత్వా కృపయా మమ మాధవ । వాసుదేవ ఉవాచ- శృణు రాజన్మహాప్రాజ్ఞ పాత్రస్యాపి సులక్షణమ్
ఓ మాధవా! కరుణతో, సంతోషంగా నా మీద దయచూపి చెప్పు. వాసుదేవుడు ఇలా అన్నాడు—ఓ రాజా, మహాపండితుడా! దానం తీసుకునే వారికి ఉన్న ఉత్తమ లక్షణాలు విను.
యస్మై దేయం సుదానం చ శ్రద్ధాపూతైర్మహాత్మభిః । బ్రాహ్మణం సుకులోపేతం వేదాధ్యయనతత్పరమ్
పవిత్రమైన మనసుతో ఉన్న మహాత్ములు ఉత్తమదానం ఎవరికి ఇవ్వాలి? మంచి వంశానికి చెందినవాడు, వేదపఠనంలో నిమగ్నుడైన బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి.
శాంతం దాంతం తపోయుక్తం శుక్లమేవ విశేషతః । ప్రజ్ఞావంతం జ్ఞానవంతం దేవపూజనతత్పరమ్
శాంతుడైనవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, తపస్సుతో కూడినవాడు, విశేషంగా పవిత్రుడైనవాడు, జ్ఞానవంతుడు, తెలివైనవాడు, దేవపూజలో నిమగ్నుడైనవాడు దానం తీసుకునే ఉత్తముడు.
సత్యవంతం మహాపుణ్యం వైష్ణవం జ్ఞానపండితమ్ । ధర్మజ్ఞం ముక్తలౌల్యం చ పాఖండైస్తు వివర్జితమ్
సత్యవంతుడు, గొప్ప పుణ్యశీలి, విష్ణుభక్తుడు, జ్ఞానంలో నిపుణుడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, మోక్షం పట్ల లోభం లేని వాడు, తప్పుదారి పట్టినవారి ప్రభావం లేని వాడే యోగ్యుడు.
ఏవం పాత్రం సమాఖ్యాతమన్యదేవం వదామ్యహమ్ । ఏవమేతైర్గుణైర్యుక్తం స్వసృపుత్రం నరోత్తమమ్
ఇలాంటి గుణాలు ఉన్నవాడు యోగ్యుడని చెప్పాను. ఇప్పుడు ఇంకొకరిని చెబుతాను. ఈ గుణాలున్న సోదరి కుమారుడు గానీ, ఉత్తమ పురుషుడు గానీ యోగ్యుడే.
ఏతం పాత్రం విజానీహి దుహితుస్తనయం తతః । జామాతరం మహారాజ భావైరేతైశ్చ సంయుతమ్
ఈ గుణాలున్న కుమార్తె, కుమారుడు, అల్లుడు కూడా యోగ్యులే అని తెలుసుకో, మహారాజా.
గురుం చ దీక్షితం చైవ పాత్రభూతం నరోత్తమ । ఏతాన్యేవ సుపాత్రాణి దానయోగ్యాని సత్తమ
గురు, దీక్ష తీసుకున్నవాడు కూడా యోగ్యుడే, ఉత్తముడా. వీరే దానం చేయదగ్గ మంచి పాత్రలు.
వేదాచారసమోపేతస్తృప్తిం నైవ చ గచ్ఛతి । వర్జయేత్కిల తం విప్రం తథా కాణం సుధూర్తకమ్
వేదాచారం పాటించినా ఎప్పుడూ తృప్తి చెందని బ్రాహ్మణుడిని, అలాగే అంధుడిని, దుర్మార్గుడిని తప్పక దూరంగా ఉంచాలి.
అతికృష్ణం మహారాజ కపిలం పరివర్జయేత్ । కర్కటాక్షం సునీలం చ శ్యావదన్తం వివర్జయేత్
అత్యంత నల్లగా ఉన్నవాడిని, గోధుమ రంగులో ఉన్నవాడిని, పీత కళ్లున్నవాడిని, నీలిరంగు కళ్లున్నవాడిని, నల్ల పళ్ళున్నవాడిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి, రాజా.
నీలదంతం తథా రాజన్పీతదంతం తథైవ చ । గోఘ్నం సుకృష్ణదంతం చ బర్బరం చాతిపాంశులమ్
నీలిరంగు పళ్ళు గలవాడిని, పసుపు పళ్ళున్నవాడిని, ఆవును చంపినవాడిని, బాగా నల్ల పళ్ళున్నవాడిని, మ్లేచ్ఛుడిని, చాలా మురికి గలవాడిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి, రాజా.
హీనాంగమధికాంగం చ కుష్ఠినం కునఖం తథా । దుశ్చర్మాణం మహారాజ ఖల్వాటం పరివర్జయేత్
శరీరంలో అవయవాలు తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉన్నవాడిని, కుష్ఠురోగిని, చెడు గోళ్ళున్నవాడిని, చర్మవ్యాధి ఉన్నవాడిని, తల ముండగా ఉన్నవాడిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి, మహారాజా.
అన్యాయేషు రతా యస్య జాయా విప్రస్య కస్య చ । తస్మై దానం న దాతవ్యం యది బ్రహ్మసమో భవేత్
బ్రాహ్మణుని భార్య తప్పు మార్గాల్లో నడుస్తుంటే, అతడు బ్రహ్మతో సమానుడైనా అతనికి దానం చేయకూడదు.
స్త్రీజితాయ న దాతవ్యం శాఖారండే మహామతే । వ్యాధితాయ న దాతవ్యం మృతభోజిషు భూపతే
స్త్రీల చేతిలో ఉన్నవాడికి, శాఖ లేదా గుడ్డు జన్ముడికి, వ్యాధిగ్రస్తుడికి, మృతుల భోజనం చేసే వారికి దానం చేయకూడదు, మహాబుద్ధుడా.
చోరాయ చ న దాతవ్యం స యద్యత్రిసమో భవేత్ । అతృప్తాయ న దాతవ్యం శావం తు పరివర్జయేత్
దొంగకు దానం చేయకూడదు, అతడు అత్రితో సమానుడైనా. తృప్తి లేని వాడికి దానం చేయకూడదు. మృతదేహాన్ని కూడా దూరంగా ఉంచాలి.
అతిస్తబ్ధాయ నో దేయం శఠాయ చ విశేషతః । వేదశాస్త్రసమాయుక్తః సదాచారేణ వర్జితః
అతి గర్విష్టుడికి, మోసగాడికి ముఖ్యంగా దానం చేయకూడదు. వేదశాస్త్రాలు తెలిసినవాడైనా, మంచి ఆచరణ లేనివాడిని దూరంగా ఉంచాలి.
శ్రాద్ధే దానే చ రాజేంద్ర నైవ యుక్తః కదా భవేత్ । అథ దానం ప్రవక్ష్యామి సఫలం పుణ్యదాయకమ్
శ్రాద్ధంలోనూ, దానంలోనూ ఇలాంటి వాడు ఎప్పుడూ యోగ్యుడు కాదు, రాజేంద్ర. ఇప్పుడు ఫలితం ఇచ్చే, పుణ్యాన్ని కలిగించే దానాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
కాలతీర్థసుపాత్రాణాం శ్రద్ధా యోగాత్ప్రజాయతే । నాస్తి శ్రద్ధాసమం పుణ్యం నాస్తి శ్రద్ధాసమం సుఖమ్
శ్రద్ధ, సరైన కాలం, పవిత్ర స్థలం, మంచి పాత్రలు కలిసినప్పుడు పుణ్యం కలుగుతుంది. శ్రద్ధతో సమానమైన పుణ్యం లేదు, శ్రద్ధతో సమానమైన ఆనందం లేదు.
నాస్తి శ్రద్ధాసమం తీర్థం సంసారే ప్రాణినాం నృప । శ్రద్ధాభావేన సంయుక్తో మామేవం పరిసంస్మరేత్
ఈ లోకంలో ప్రాణులకు శ్రద్ధతో సమానమైన తీర్థం లేదు, రాజా. శ్రద్ధ లేని వాడు నన్ను ఇలా స్మరించాలి.
పాత్రహస్తే ప్రదాతవ్యం స్వల్పమేవ నృపోత్తమ । ఏవంవిధస్య దానస్య విధియుక్తస్య యత్ఫలమ్
పాత్ర చేతిలో—even చిన్నదైనా—దానం చేయాలి, ఉత్తమ రాజా. ఇలా నియమానుసారం చేసిన దానానికి ఫలితం—
అనంతం తదవాప్నోతి మత్ప్రసాదాత్సుఖీ భవేత్
అది అనంతం. నా కృపతో ఆ ఫలితాన్ని పొందుతాడు, సుఖంగా ఉంటాడు.
వేన ఉవాచ- నిత్యదానఫలం దేవ త్వత్తః పూర్వం మయా శ్రుతమ్ । నైమిత్తికస్య దానస్య దత్తస్యాపి హి యత్ఫలమ్
వేనుడు ఇలా అడిగాడు— దేవా! నిత్యదాన ఫలితాన్ని మునుపు మీ నుంచి విన్నాను. ఇప్పుడు సందర్భానుసారంగా చేసిన దాన ఫలితాన్ని కూడా చెప్పండి.
తత్ఫలం మే సమాచక్ష్వ త్వత్ప్రసాదాత్ప్రయత్నతః । మహాతృప్తిం న గచ్ఛామి శ్రోతుం శ్రద్ధా ప్రవర్తతే
ఈ దానానికి ఫలితం ఏమిటో మీరు దయచేసి చెప్పండి. మీ కృపతో, మీరు ఎంతగా వివరించినా నాకు పెద్ద సంతృప్తి కలగడం లేదు; ఇంకా వినాలని నా భక్తి మరింత పెరుగుతోంది.
విష్ణురువాచ- నైమిత్తికం ప్రవక్ష్యామి దానమేవ నృపోత్తమ । మహాపర్వణి సంప్రాప్తే యేన దానాని శ్రద్ధయా
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! మహా పర్వదినం వచ్చినప్పుడు, విశ్వాసంతో దానం చేసే విధానాన్ని నేను నీకు వివరించబోతున్నాను.