ఏతాసాం పుణ్యకాలేషు సంతి తీర్థాన్యనేకశః । గ్రామే వా యది వారణ్యే నద్యః సర్వత్ర పావనాః
ఈ పవిత్రకాలాల్లో అనేక తీర్థాలు ఉంటాయి. గ్రామంలోనైనా, అరణ్యంలోనైనా, నదులు ఎక్కడైనా పవిత్రతను ఇస్తాయి.
తత్ర తత్ర ప్రకర్తవ్యాః స్నానదానాదికాః క్రియాః । యదా న జ్ఞాయతే నామ తాసాం తీర్థస్య సత్తమాః
అక్కడ అక్కడ స్నానం, దానం వంటి క్రియలు చేయాలి. ఆ ప్రాముఖ్యమైన తీర్థాల పేర్లు తెలియకపోయినా కూడా.
నామోచ్చారం ప్రకుర్వీత విష్ణుతీర్థమిదం నృప । తీర్థస్య దేవతా తద్వదహమేవ న సంశయః
ఓ రాజా, ఇక్కడ విష్ణువు పవిత్రతీర్థమని నామస్మరణ చేయాలి. ఈ తీర్థానికి నేను స్వయంగా దేవతను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మామేవముచ్చరేద్యో వై తీర్థే దేవేషు సాధకః । తస్య పుణ్యఫలం జాతం మన్నామ్నా నృపనందన
దేవతల మధ్య ఈ పవిత్రతీర్థంలో నా నామాన్ని భక్తితో ఉచ్చరిస్తే, రాజకుమార! నా నామంతో కలిగే పుణ్యఫలం అతనికి లభిస్తుంది.
అజ్ఞాతానాం సుతీర్థానాం దేవానాం నృపసత్తమ । స్నానే దానే మహారాజ మన్నామ హి సముచ్చరేత్
ఓ మహారాజా! తెలియని పవిత్రతీర్థాలలో లేదా తెలియని దేవతలకు స్నానం చేయగానీ, దానం చేయగానీ నా నామాన్ని తప్పక ఉచ్చరించాలి.
తీర్థానామేవ రాజేంద్ర ధాత్రా ధాత్ర్య ఇమాః కృతాః । సింధవః సర్వపుణ్యానాం సర్వస్థాః క్షితిమండలే
ఓ రాజేంద్ర! భూమిపై పవిత్రతీర్థాల రూపంగా ధాతా ఈ నదులను సృష్టించాడు. సముద్రాలు అన్ని పుణ్యాల నిలయంగా, భూమి అంతటా ఉన్నాయి.
యత్రతత్ర ప్రకర్త్తవ్యం స్నానదానాదికం నృప । అక్షయం ఫలమాప్నోతి సుతీర్థానాం ప్రసాదతః
ఓ రాజా! ఎక్కడైనా స్నానం, దానం వంటి పనులు చేసినా, పవిత్రతీర్థాల అనుగ్రహంతో అక్షయమైన ఫలం లభిస్తుంది.
తీర్థరూపా మహాపుణ్యాః సాగరా సప్త ఏవ చ । మానసాద్యాస్తథా రాజన్సరస్యశ్చ ప్రకీర్తితాః
ఓ రాజా! మానససరోవరంతో మొదలయ్యే ఏడు సముద్రాలు, ప్రసిద్ధ సరస్సులు—all ఇవన్నీ పవిత్రతీర్థాల రూపాలు, అత్యంత పుణ్యప్రదమైనవి.
నిర్ఝరాః పల్వలాః ప్రోక్తాస్తీర్థరూపా న సంశయః । స్వల్పా నద్యో మహారాజ తాసు తీర్థం ప్రతిష్ఠితమ్
ఓ మహారాజా! జలపాతాలు, చెరువులు కూడా తీర్థరూపాలే అని చెప్పబడింది. చిన్న నదులలో కూడా పవిత్రతీర్థం స్థాపించబడింది.
ఖాతేష్వేవం చ సర్వేషు వర్జయిత్వా చ కూపకమ్ । పర్వతాస్తీర్థరూపాశ్చ మేర్వాద్యాశ్చ మహీతలే
బావులు తప్ప అన్ని తవ్విన ప్రదేశాల్లో, అలాగే భూమిపై మెరు మొదలైన పర్వతాలు కూడా పవిత్రతీర్థాలే.
యజ్ఞభూమిశ్చ యజ్ఞశ్చ అగ్నిహోత్రే యథా స్థితః । శ్రాద్ధభూమిస్తథా శుద్ధా దేవశాలా తథా పునః
యజ్ఞభూమి, యజ్ఞం, అగ్నిహోత్రంలో స్థాపించబడినట్టే, శ్రాద్ధకార్యానికి పవిత్రమైన ప్రదేశాలు, దేవాలయాలు కూడా అలాగే పవిత్రంగా ఉంటాయి.
హోమశాలా తథా ప్రోక్తా వేదాధ్యయనవేశ్మ చ । గృహేషు పుణ్యసంయుక్తం గోస్థానం వరముత్తమమ్
హోమశాల, వేదపాఠశాలలు కూడా పవిత్రతీర్థాలుగా చెప్పబడ్డాయి. ఇళ్లలో పుణ్యంతో కూడిన గోశాల అత్యుత్తమమైనది.
సోమపాయీ భవేద్యత్ర తీర్థం తత్ర ప్రతిష్ఠితమ్ । ఆరామో యత్ర వై పుణ్యో అశ్వత్థో యత్ర తిష్ఠతి
సోమపానం జరిగే చోట తీర్థం స్థాపించబడింది. పవిత్రవనం ఉన్న చోట, అశ్వత్థవృక్షం నిలిచిన చోట కూడా పవిత్రతీర్థం ఉంటుంది.
బ్రహ్మవృక్షో భవేద్యత్ర వటవృక్షస్తథైవ చ । అన్యే చ వన్యసంస్థానే తత్ర తీర్థం ప్రతిష్ఠితమ్
బ్రహ్మవృక్షం, వటవృక్షం ఉన్న చోట, అలాగే అడవిలో పెరిగే ఇతర వృక్షాల దగ్గర కూడా పవిత్రతీర్థం స్థాపించబడింది.
ఏతే తీర్థాః సమాఖ్యాతాః పితామాతా తథైవ చ । పురాణం పఠ్యతే యత్ర గురుర్యత్ర స్వయం స్థితః
ఈ పవిత్రతీర్థాలు వివరించబడ్డాయి. తల్లిదండ్రులు ఉన్న చోట, పురాణం పారాయణ జరుగుతున్న చోట, గురువు స్వయంగా ఉన్న చోట కూడా పవిత్రతీర్థం ఉంటుంది.
సుభార్యా తిష్ఠతే యత్ర తత్ర తీర్థం న సంశయః । సుపుత్రస్తిష్ఠతే యత్ర తత్ర తీర్థం న సంశయః
ధర్మపత్నిని ఉన్న చోట పవిత్రతీర్థం నిస్సందేహంగా ఉంటుంది. మంచిపిల్ల ఉన్న చోట కూడా పవిత్రతీర్థం నిస్సందేహంగా ఉంటుంది.
ఏతే తీర్థాః సమాఖ్యాతా రాజవేశ్మ తథైవ చ । వేన ఉవాచ- పాత్రస్య లక్షణం బ్రూహి యస్మై దేయం సురోత్తమ
ఈ పవిత్రతీర్థాలు వివరించబడ్డాయి. రాజభవనం కూడా అలాగే. వేనుడు ఇలా అడిగాడు—ఓ ఉత్తమదేవా! దానం ఇవ్వదగినవారి లక్షణాలు చెప్పు.
ప్రసాదసుముఖో భూత్వా కృపయా మమ మాధవ । వాసుదేవ ఉవాచ- శృణు రాజన్మహాప్రాజ్ఞ పాత్రస్యాపి సులక్షణమ్
ఓ మాధవా! కరుణతో, సంతోషంగా నా మీద దయచూపి చెప్పు. వాసుదేవుడు ఇలా అన్నాడు—ఓ రాజా, మహాపండితుడా! దానం తీసుకునే వారికి ఉన్న ఉత్తమ లక్షణాలు విను.
యస్మై దేయం సుదానం చ శ్రద్ధాపూతైర్మహాత్మభిః । బ్రాహ్మణం సుకులోపేతం వేదాధ్యయనతత్పరమ్
పవిత్రమైన మనసుతో ఉన్న మహాత్ములు ఉత్తమదానం ఎవరికి ఇవ్వాలి? మంచి వంశానికి చెందినవాడు, వేదపఠనంలో నిమగ్నుడైన బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి.
శాంతం దాంతం తపోయుక్తం శుక్లమేవ విశేషతః । ప్రజ్ఞావంతం జ్ఞానవంతం దేవపూజనతత్పరమ్
శాంతుడైనవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, తపస్సుతో కూడినవాడు, విశేషంగా పవిత్రుడైనవాడు, జ్ఞానవంతుడు, తెలివైనవాడు, దేవపూజలో నిమగ్నుడైనవాడు దానం తీసుకునే ఉత్తముడు.
సత్యవంతం మహాపుణ్యం వైష్ణవం జ్ఞానపండితమ్ । ధర్మజ్ఞం ముక్తలౌల్యం చ పాఖండైస్తు వివర్జితమ్
సత్యవంతుడు, గొప్ప పుణ్యశీలి, విష్ణుభక్తుడు, జ్ఞానంలో నిపుణుడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, మోక్షం పట్ల లోభం లేని వాడు, తప్పుదారి పట్టినవారి ప్రభావం లేని వాడే యోగ్యుడు.
ఏవం పాత్రం సమాఖ్యాతమన్యదేవం వదామ్యహమ్ । ఏవమేతైర్గుణైర్యుక్తం స్వసృపుత్రం నరోత్తమమ్
ఇలాంటి గుణాలు ఉన్నవాడు యోగ్యుడని చెప్పాను. ఇప్పుడు ఇంకొకరిని చెబుతాను. ఈ గుణాలున్న సోదరి కుమారుడు గానీ, ఉత్తమ పురుషుడు గానీ యోగ్యుడే.
ఏతం పాత్రం విజానీహి దుహితుస్తనయం తతః । జామాతరం మహారాజ భావైరేతైశ్చ సంయుతమ్
ఈ గుణాలున్న కుమార్తె, కుమారుడు, అల్లుడు కూడా యోగ్యులే అని తెలుసుకో, మహారాజా.
గురుం చ దీక్షితం చైవ పాత్రభూతం నరోత్తమ । ఏతాన్యేవ సుపాత్రాణి దానయోగ్యాని సత్తమ
గురు, దీక్ష తీసుకున్నవాడు కూడా యోగ్యుడే, ఉత్తముడా. వీరే దానం చేయదగ్గ మంచి పాత్రలు.
వేదాచారసమోపేతస్తృప్తిం నైవ చ గచ్ఛతి । వర్జయేత్కిల తం విప్రం తథా కాణం సుధూర్తకమ్
వేదాచారం పాటించినా ఎప్పుడూ తృప్తి చెందని బ్రాహ్మణుడిని, అలాగే అంధుడిని, దుర్మార్గుడిని తప్పక దూరంగా ఉంచాలి.
అతికృష్ణం మహారాజ కపిలం పరివర్జయేత్ । కర్కటాక్షం సునీలం చ శ్యావదన్తం వివర్జయేత్
అత్యంత నల్లగా ఉన్నవాడిని, గోధుమ రంగులో ఉన్నవాడిని, పీత కళ్లున్నవాడిని, నీలిరంగు కళ్లున్నవాడిని, నల్ల పళ్ళున్నవాడిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి, రాజా.
నీలదంతం తథా రాజన్పీతదంతం తథైవ చ । గోఘ్నం సుకృష్ణదంతం చ బర్బరం చాతిపాంశులమ్
నీలిరంగు పళ్ళు గలవాడిని, పసుపు పళ్ళున్నవాడిని, ఆవును చంపినవాడిని, బాగా నల్ల పళ్ళున్నవాడిని, మ్లేచ్ఛుడిని, చాలా మురికి గలవాడిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి, రాజా.
హీనాంగమధికాంగం చ కుష్ఠినం కునఖం తథా । దుశ్చర్మాణం మహారాజ ఖల్వాటం పరివర్జయేత్
శరీరంలో అవయవాలు తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉన్నవాడిని, కుష్ఠురోగిని, చెడు గోళ్ళున్నవాడిని, చర్మవ్యాధి ఉన్నవాడిని, తల ముండగా ఉన్నవాడిని కూడా దూరంగా ఉంచాలి, మహారాజా.
అన్యాయేషు రతా యస్య జాయా విప్రస్య కస్య చ । తస్మై దానం న దాతవ్యం యది బ్రహ్మసమో భవేత్
బ్రాహ్మణుని భార్య తప్పు మార్గాల్లో నడుస్తుంటే, అతడు బ్రహ్మతో సమానుడైనా అతనికి దానం చేయకూడదు.
స్త్రీజితాయ న దాతవ్యం శాఖారండే మహామతే । వ్యాధితాయ న దాతవ్యం మృతభోజిషు భూపతే
స్త్రీల చేతిలో ఉన్నవాడికి, శాఖ లేదా గుడ్డు జన్ముడికి, వ్యాధిగ్రస్తుడికి, మృతుల భోజనం చేసే వారికి దానం చేయకూడదు, మహాబుద్ధుడా.