విశ్వాఖ్యోహం ప్రతిజగజ్జ్ఞానవిజ్ఞానసంయుతః । అహమిత్యభిమానీ చ జాగ్రచ్చింతాసమాకులః
నేను విశ్వ అనే పేరుతో పిలవబడుతున్నాను. నాకు జగత్తు గురించి జ్ఞానం, వివేచన ఉన్నాయి. 'నేనేను' అనే భావనతో, మెలకువలో ఎన్నో ఆలోచనలతో కలవరపడుతూ ఉంటాను.
తైజసోహం జగచ్చేష్టామయశ్చేంద్రియరూపవాన్ । జ్ఞానకర్మసముద్రిక్తః స్వప్నావస్థాం గతో హ్యహమ్
నేను తైజసుడిని. జగత్తులో జరిగే కార్యాల రూపంలో ఉన్నాను. ఇంద్రియాల రూపాన్ని ధరించాను. జ్ఞానంతో, కర్మలతో నిండి, నేను స్వప్నావస్థలోకి ప్రవేశించాను.
ప్రాజ్ఞోహమధిదైవాత్మా విశ్వాధిష్ఠానగోచరః । సుషుప్తావాస్థితో లోకాదుదాసీనో వికల్పితః
నేను ప్రాజ్ఞుడిని. దేవతలకు ఆధారమైన అంతరాత్మను. విశ్వానికి ఆధారంగా నిలిచినవాడిని. నేను సుషుప్తి స్థితిలో ఉండి, లోకానికి ఉదాసీనంగా, ఏ భేదమూ లేకుండా ఉంటాను.
తురీయోఽహం నిర్వికారీ గుణావస్థావివర్జితః । నిర్లిప్తః సాక్షివద్విశ్వ ప్రతిబింబిత విగ్రహః
నేను తురీయ స్థితిలో ఉన్నవాడిని. మార్పులేని వాడిని. గుణాల స్థితులు లేని వాడిని. ఏదీ అంటని వాడిని. సాక్షిలా ఉండి, విశ్వం ప్రతిబింబంగా కనిపించే రూపాన్ని కలిగి ఉన్నాను.
చిదాభాసశ్చిదానందశ్చిన్మయశ్చిత్స్వరూపవాన్ । నిత్యోక్షరో బ్రహ్మరూపో బ్రహ్మన్నేవమవేహి మామ్
నేను చైతన్యానికి ప్రతిబింబం, ఆనందం, చైతన్యమే రూపం, చైతన్య స్వరూపుడిని. నిత్యుడిని, క్షయించని వాడిని, బ్రహ్మ రూపుడిని. నన్ను బ్రహ్మగా తెలుసుకో.
భగవానువాచ- ఇత్యుక్త్వాంతర్దధే విష్ణుః స్వరూపం బ్రహ్మణే పురా । సోపి జ్ఞాత్వా జగద్వ్యాప్తిం కృతాత్మా సమభూత్క్షణాత్
భగవంతుడు ఇలా చెప్పి, విష్ణువు తన స్వరూపంలో బ్రహ్మా ముందు అంతర్ధానమయ్యాడు. బ్రహ్మా జగత్తు వ్యాప్తిని గ్రహించి, వెంటనే మనస్సును స్థిరపరచుకున్నాడు.
రాజంస్త్వమపి శుద్ధాత్మా పృథోర్జన్మన ఏవ చ । తథాప్యారాధయ విభుం స్తోత్రేణానేన సువ్రత
ఓ రాజా! నువ్వు కూడా పృథువు జననంనుంచి శుద్ధాత్ముడివే. అయినా, ఓ సువ్రతా! ఈ స్తోత్రంతో ప్రభువును ఆరాధించు.
తుష్టో విష్ణుస్తమభ్యాహ వరం వరయ మానద । వేన ఉవాచ- సుగతిం దేహి మే విష్ణో దుష్కృతాత్తారయస్వ మామ్
విష్ణువు సంతోషంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ఒక వరం కోరుకో.' వేనుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ విష్ణూ! నాకు మంగళమైన మార్గం కలిగించు. పాపాల నుండి నన్ను రక్షించు.'
శరణం త్వాం ప్రపన్నోస్మి కారణం వద సద్గతేః । విష్ణురువాచ- పూర్వమేవ మహాభాగ త్వంగేనాపి మహాత్మనా
'నీ ఆశ్రయాన్ని తీసుకున్నాను. శాశ్వతమైన మోక్షానికి కారణం చెప్పు.' విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: 'మునుపు, ఓ మహాభాగా! నీ మహాత్మ్యంలోని భాగంతో కూడా—'
అహమారాధితస్తేన తస్మై దత్తో వరో మయా । ప్రయాస్యసి మహాభాగ వైష్ణవం లోకముత్తమమ్
'అతను నన్ను ఆరాధించాడు. నేను అతనికి వరం ఇచ్చాను. ఓ మహాభాగా! నువ్వు వైష్ణవ లోకంలోకి, అత్యుత్తమమైన లోకానికి వెళ్ళుతావు.'
కర్మణా స్వేన విప్రేంద్ర పుణ్యేన నృపనందన । ఆత్మార్థే త్వం మహాభాగ వరమేవ ప్రయాచయ
నీ స్వంత కర్మతో, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! ఓ రాజుల ఆనందమూ! నీ పుణ్యంతో, ఓ మహాభాగా! నీకోసం ఒక వరాన్ని కోరుకో.
శృణు వేన మహాభాగ వృత్తాంతం పూర్వసంభవమ్ । తవ మాత్రే పురా దత్తః శాపః క్రుద్ధేన భూపతే
వేనా! ఓ మహాభాగా! పూర్వంలో జరిగిన ఒక కథను విను. నీ తల్లి మీద రాజు కోపంతో శాపం పెట్టాడు.
సుశంఖేన సునీథాయై బాల్యే పూర్వం మహాత్మనా । తతస్త్వంగే వరో దత్తో మయైవ విదితాత్మనా
సుశంఖుడు, ఆ మహాత్ముడు, చిన్నప్పుడే సునీతకు శాపం పెట్టాడు. ఆ తరువాత, నేను, ఆత్మజ్ఞానంతో, అంగకు వరం ఇచ్చాను.
త్వాం సముద్ధర్త్తుకామేన సుపుత్రస్తే భవిష్యతి । ఏవముక్త్వా తు పితరం తవాహం గుణవత్సల
నిన్ను రక్షించాలనే తపనతో, నీకు మంచి కుమారుడు పుడతాడు. ఇలా చెప్పి, నీ తండ్రితో నేను మాట్లాడాను, ఓ గుణవత్సలుడా!
భవదంగాత్సముద్భూతః కరిష్యే లోకపాలనమ్ । దివీంద్రో హి యథా భాతి తథాహం భూతలే స్థితః
'నీ శరీరంలోనుంచి పుట్టి, నేను లోకాన్ని పాలిస్తాను. ఆకాశంలో ఇంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, నేనూ భూమిపై అలా వెలుగుతాను' అని చెప్పాను.
ఆత్మా వై జాయతే పుత్ర ఇతి సత్యవతీ శ్రుతిః । అతస్త్వం సుగతిం వత్స లభిష్యసి వరాన్మమ
'ఆత్మే కుమారుడిగా జన్మిస్తాడు' అని సత్యమైన శృతి చెబుతుంది. అందువల్ల, బిడ్డా! నా వరంతో నీవు మంగళమైన మార్గాన్ని పొందుతావు.
గత్యర్థమాత్మనో రాజన్దానమేకం సమాచర । యస్త్వాం పాతకరూపోఽహం సునీథాయాః పరంతప
నీ స్వగతికి, ఓ రాజా! ఒక దానం చేయు. నేను పాపరూపంగా సునీత దగ్గరకు వచ్చినవాడిని, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా!
అబ్రువన్నగ్నరూపేణ కర్తుం త్వాం తు విధర్మగమ్ । అన్యథా తు సుశంఖస్య వాక్యమేవాన్యథా భవేత్
వారు నగ్నరూపంలో నీకు ధర్మబాహ్యంగా చేయమని చెప్పారు. లేకపోతే, సుశంఖుని మాటలు వేరేలా జరిగేవి.
అతో విధిర్నిషేధశ్చ హ్యహమేవ నృపోత్తమ । కర్మానురూపఫలదో బుద్ధ్యతీతో గుణాగ్రహః
రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నియమాలు, నిషేధాలు పెట్టేది నేనే. ప్రతికర్మకు తగిన ఫలితాన్ని ఇచ్చేది కూడా నేనే. నా బుద్ధి అందరికీ అతీతం, గుణాలకు నేను అతీతుడిని.
దానమేవ పరం శ్రేష్ఠం దానం సర్వప్రభావకమ్ । తస్మాద్దానం దదస్వ త్వం దానాత్పుణ్యం ప్రవర్తతే
దానం మాత్రమే అత్యుత్తమం, దానమే అన్నిటికీ మూలం. అందుకే నీవు తప్పక దానం చేయాలి. దానంతోనే పుణ్యం కలుగుతుంది.
దానేన నశ్యతే పాపం తస్మాద్దానం దదస్వ హి । అశ్వమేధాదిభిర్యజ్ఞైర్యజస్వ నృపసత్తమ
దానంతో పాపం నశిస్తుంది. అందుకే నీవు తప్పక దానం చేయాలి. అశ్వమేధాది యజ్ఞాలు కూడా చేయాలి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
భూమిదానాదికం దానం బ్రాహ్మణేభ్యో దదస్వ వై । సుదానాత్ప్రాప్యతే భోగః సుదానాత్ప్రాప్యతే యశః
భూమి దానం మొదలైన దానాలు బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. మంచి దానంతో అనుభవాలు, మంచి దానంతోనే కీర్తి లభిస్తుంది.
సుదానాజ్జాయతే కీర్తిః సుదానాత్ప్రాప్యతే సుఖమ్ । దానేన స్వర్గమాప్నోతి ఫలం తత్ర భునక్తి చ
ఉత్తమ దానంతో కీర్తి కలుగుతుంది, మంచి దానంతో సుఖం లభిస్తుంది. దానంతో స్వర్గం పొందుతాడు, అక్కడ ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
దత్తస్యాపి సుదానస్య శ్రద్ధాయుక్తస్య సత్తమ । కాలే ప్రాప్తే వ్రజేత్తీర్థం పుణ్యస్యాపి ఫలం త్విదమ్
శ్రద్ధతో మంచి దానం చేసినవాడికీ, సరైన సమయం వచ్చినప్పుడు తీర్థయాత్ర చేయాలి. ఇదీ పుణ్యఫలం.
పాత్రభూతాయ విప్రాయ శ్రద్ధాపూతేన చేతసా । యో దదాతి మహాదానం మయి భావం నివేశ్య చ
యోగ్యుడైన బ్రాహ్మణునికి, శ్రద్ధతో మనసు శుద్ధిగా, నన్ను ధ్యానిస్తూ గొప్ప దానం ఎవడు ఇస్తాడో,
తస్యాహం సకలం దద్మి మనసా యంయమిచ్ఛతి । వేన ఉవాచ- కాలం దానస్య మే బ్రూహి కీదృక్కాలస్య లక్షణమ్
అతనికి మనసులో కోరినది అన్నిటిని నేను ఇస్తాను. వేనుడు అడిగాడు: దానం చేయడానికి సరైన సమయం ఎప్పుడు? ఆ కాలానికి లక్షణాలు ఏమిటి?
తీర్థస్యాపి చ యద్రూపం పాత్రస్యాపి సులక్షణమ్ । దానస్యాపి జగన్నాథ విధిం విస్తరతో వద
తీర్థం అంటే ఏమిటి? దానికి లక్షణాలు ఏమిటి? దానం పొందగలిగే యోగ్యుడు ఎవరు? దాన విధానాన్ని పూర్తిగా వివరించు, జగన్నాథా!
ప్రసాదసుముఖో భూత్వా దయా మే యది వర్త్తతే । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ-। దానకాలం ప్రవక్ష్యామి నిత్యం నైమిత్తికం నృప
నీవు దయతో, సంతోషంగా ఉంటే, నేను దానం చేసే కాలాన్ని వివరంగా చెబుతాను. అది నిత్యం, నైమిత్తికంగా ఉండొచ్చు, రాజా!
కామ్యం చాన్యం మహారాజ చతుర్థప్రాపకం పునః । సూర్యోదయస్య వేలాయాం పాపం నశ్యతి సర్వతః
కామ్యంగా, ఇతర విధాలుగా, ఇంకా నాలుగో విధమైన ఫలితాన్ని కలిగించేది కూడా ఉంది, మహారాజా! సూర్యోదయ సమయానికి అన్ని పాపాలు నశిస్తాయి.
అంధకారాధికా ఘోరా నరాణాం నాశకారకాః । దివి సూర్యో మమాంశోఽయం తేజసాం కల్పితో నిధిః
చీకటి సమయం భయంకరమైనది, అది మనుషులకు నాశనం కలిగిస్తుంది. ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యుడు నా భాగమే, అతడు వెలుగుకు నిలయంగా స్థాపించబడ్డాడు.