అత్యర్థం భాషమాణం తం రాజానం పాపచేతనమ్ । కుపితాస్తే మహాత్మానః సర్వే వై బ్రహ్మణః సుతాః
ఆ రాజు పాపబుద్ధితో అతిగా మాట్లాడుతుండగా, బ్రహ్మపుత్రులైన మహాత్ములు అందరూ కోపగించుకున్నారు.
కుపితేష్వేవ విప్రేషు వేనో రాజా మహాత్మసు । బ్రహ్మశాపభయాత్తేషాం వల్మీకం ప్రవివేశ హ
విప్రులు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, వేనుడు బ్రహ్మశాపాన్ని భయపడి, వాల్మీకం లోపలికి వెళ్లిపోయాడు.
అథ తే మునయః క్రుద్ధా వేనం పశ్యంతి సర్వతః । జ్ఞాత్వా ప్రనష్టం భూపం తం వల్మీకస్థం సుసాంప్రతమ్
ఆ తర్వాత ఆ మునులు కోపంతో చుట్టూ వెనకేసి వేనుని వెతికారు. రాజు కనబడకపోవడంతో, వాల్మీకం లోపల అతడిని కనుగొన్నారు.
బలాదానిన్యుస్తం విప్రాః క్రూరం తం పాపచేతనమ్ । దృష్ట్వా చ పాపకర్మాణం మునయః సుసమాహితాః
విప్రులు బలవంతంగా ఆ క్రూరుడైన పాపబుద్ధిని బయటకు తీసుకువచ్చారు. అతని పాపకార్యాలను చూసి, మునులు లోతుగా ధ్యానించారు.
సవ్యం పాణిం మమంథుస్తే భూపస్య జాతమన్యవః । తస్మాజ్జాతో మహాహ్రస్వో నీలవర్ణో భయంకరః
కోపంతో, వారు వేనుని ఎడమ చేయిని మథించారు. దానివల్ల ఒక చిన్న, నీలిరంగు, భయంకరమైన వ్యక్తి పుట్టాడు.
బర్బరో రక్తనేత్రస్తు బాణపాణిర్ధనుర్ద్ధరః । సర్వేషామేవ పాపానాం నిషాదానాం బభూవ హ
ఆ వ్యక్తి ఎర్రకళ్లతో, విల్లు బాణాలు పట్టుకుని, బార్బరుడిగా జన్మించాడు. అతడే అన్ని పాపాత్ములైన నిషాదులకు మూలపురుషుడు.
ధాతా పాలయితా రాజా మ్లేచ్ఛానాం తు విశేషతః । తం దృష్ట్వా పాపకర్మాణమృషయస్తు మహామతే
అతడిని ముఖ్యంగా మ్లేచ్ఛుల పాలకుడిగా నియమించారు. అతని పాపకార్యాలను చూసి, మహాజ్ఞానులు అయిన మునులు—
మమంథుర్దక్షిణం పాణిం వేనస్యాపి మహాత్మనః । తస్మాజ్జాతో మహాత్మా స యేన దుగ్ధా వసుంధరా
తర్వాత వారు వేనుని కుడి చేయిని మథించారు. దానివల్ల భూమిని పాలించిన గొప్పాత్ముడు పుట్టాడు.
పృథుర్నామ మహాప్రాజ్ఞో రాజరాజో మహాబలః । తస్య పుణ్యప్రసాదాచ్చ వేనో ధర్మార్థకోవిదః
ఆయన పేరు పృథు, మహాజ్ఞాని, రాజుల రాజు, అపారబలశాలి. ఆయన పుణ్యఫలంతో వేనుడు ధర్మార్థాలలో నిపుణుడయ్యాడు.
చక్రవర్తిపదం భుక్త్వా ప్రసాదాత్తస్య చక్రిణః । జగామ వైష్ణవం లోకం తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
ఆ చక్రధారి కృప వల్ల చక్రవర్తి పదవిని అనుభవించి, విష్ణువు లోకానికి, ఆ పరమపదానికి వేనుడు వెళ్లాడు.
ఋషయ ఊచుః- కథం వేనో గతః స్వర్గం పాపం త్యక్త్వా ప్రదూరతః । తన్నో విస్తరతోఽత్రాపి వద సత్యవతాం వర
మునులు అడిగారు— వేనుడు అంత దూరం నుంచీ పాపాన్ని వదిలి స్వర్గానికి ఎలా వెళ్లాడు? సత్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడా, దయచేసి దీనిని విస్తరంగా చెప్పు.
సూతఉవాచ- ఋషీణాం పుణ్యసంసర్గాత్సంవాదాచ్చ ద్విజోత్తమ । కాయస్య మథనాత్పాపో బహిస్తస్య వినిర్గతః
సూతుడు చెప్పాడు— మునుల పుణ్యసంసర్గం వల్ల, వారి సంభాషణ వల్ల, ఆయన శరీరాన్ని మథించటం వల్ల, అతని పాపం బయటకు వెళ్లిపోయింది.
పశ్చాద్వేనః స పుణ్యాత్మా జ్ఞానం లేభే చ శాశ్వతమ్ । రేవాయా దక్షిణే కూలే తపశ్చచార స ద్విజాః
తర్వాత, వేనా అనే పుణ్యాత్ముడు శాశ్వతమైన జ్ఞానాన్ని పొందాడు. రేవా నదికి దక్షిణ తీరంలో తపస్సు చేశాడు, ఓ ద్విజుడా!
తృణబిన్దోర్ఋషేశ్చైవ ఆశ్రమే పాపనాశనే । వర్షాణాం తు శతం సాగ్రం కామక్రోధవివర్జితః
తృణబిందు ఋషి ఆశ్రమంలో, అది పాపాలను తొలగించే స్థలం, వేనా కోరికలు, కోపం లేకుండా వంద సంవత్సరాలకు పైగా తపస్సు చేశాడు.
తస్యోగ్రతపసాదేవః శంఖచక్రగదాధరః । ప్రసన్నోభూన్మహాభాగా నిష్పాపస్య నృపస్య వై
అతని ఘనమైన తపస్సు వల్ల శంఖం, చక్రం, గదను ధరించిన భగవంతుడు, ఆ పాపరహిత రాజుపై సంతోషించి ప్రసన్నుడయ్యాడు.
ఉవాచ చ ప్రసన్నోఽస్మి వ్రియతాం వరఉత్తమః । వేన ఉవాచ- యది దేవ ప్రసన్నోఽసి దేహి మే వరముత్తమమ్
ఆయన ఇలా అన్నాడు: "నేను సంతోషించాను, ఉత్తమమైన వరం కోరుకో." వేనా పలికాడు: "దేవా! మీరు సంతోషిస్తే నాకు అత్యుత్తమ వరం దయచేయండి."
అనేనాపి శరీరేణ గంతుమిచ్ఛామి త్వత్పదమ్ । పిత్రా సార్ధం మహాభాగ మాత్రా చైవ సురేశ్వర । తవైవ తేజసా దేవ తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
ఈ శరీరంతోనే, నా తండ్రి, తల్లి ఇద్దరితో కలిసి, నీ పాదాలను చేరాలని కోరుకుంటున్నాను, ఓ మహాభాగా! నీ తేజస్సుతోనే, ఓ విష్ణూ, ఆ పరమ పదాన్ని పొందాలని కోరుకుంటున్నాను.
శ్రీవాసుదేవ ఉవాచ- క్వగతోఽసౌ మహామోహో యేన త్వం మోహితో నృప । లోభేన మోహయుక్తేన తమోమార్గే నిపాతితః
శ్రీ వాసుదేవుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా! నిన్ను మాయలో పడేసిన ఆ గొప్ప మోహం ఎక్కడికి పోయింది? లోభంతో మాయలో పడి, నీవు అంధకార మార్గంలో పడిపోయావు."
వేన ఉవాచ- యన్మే పూర్వకృతం పాపం తేనాహం మోహితో విభో । అతో మాముద్ధరాస్మాత్త్వం పాపాచ్చైవ సుదారుణాత్
వేనా ఇలా అన్నాడు: "పూర్వంలో నేను చేసిన పాపం వల్లనే మాయలో పడ్డాను, ప్రభూ! అందువల్ల ఆ భయంకరమైన పాపం నుంచి నన్ను మీరు రక్షించండి."
ప్రజప్తవ్యమథో పఠ్యం తద్వదానుగ్రహాద్విభో । భగవానువాచ- సాధు భూప మహాభాగ పాపం తే నాశమాగతమ్
"ఏది పఠించాలో, ఏది జపించాలో, దయచేసి మీరు చెప్పండి ప్రభూ!" భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: "బాగుంది, ఓ మహారాజా! నీ పాపం నశించిపోయింది."
శుద్ధోసి తపసా చ త్వం తతః పుణ్యం వదామ్యహమ్ । పురా వై బ్రహ్మణా తాత పృష్టోహం భవతా యథా
నీవు తపస్సుతో పవిత్రుడవయ్యావు. అందుకే నీకు పుణ్యమార్గాన్ని చెబుతాను. పూర్వంలో బ్రహ్మదేవుడు నన్ను అడిగినట్లే నీవు కూడా అడిగావు, ప్రియమా!
తస్మై యదుదితం వత్స తత్తే సర్వం వదామ్యహమ్ । ఏకదా బ్రహ్మణా ధ్యానస్థితేన నాభిపంకజే
ఆయన అడిగినదంతా నీకు పూర్తిగా చెబుతాను, బిడ్డా! ఒకసారి బ్రహ్మదేవుడు తన నాభికమలంలో ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నప్పుడు—
ప్రాదురాస తదా తస్య వరదానాయ సువ్రత । తేన పృష్టం మహత్పుణ్యం స్తోత్రం పాపప్రణాశనమ్
అప్పుడు, వరాలిచ్చేందుకు ఆయన ప్రత్యక్షమయ్యాడు, ఓ వ్రతస్థుడా! ఆయనను ఒక గొప్ప పుణ్యప్రదమైన, పాపాలను తొలగించే స్తోత్రాన్ని అడిగాడు.
వాసుదేవాభిధానం చ సుగతిప్రదమిచ్ఛతా । స్తోత్రాణాం పరమం తస్మై వాసుదేవాభిధం మహత్
మంచి మార్గాన్ని ఇవ్వాలని కోరుతూ, వాసుదేవ అనే పేరుతో, స్తోత్రాలలో అత్యుత్తమమైన గొప్ప స్తోత్రాన్ని ఆయనకు ఇచ్చాడు.
సర్వసౌఖ్యప్రదం నౄణాం పఠతాం జపతాం సదా । ఉపాదిశం మహాభాగ విష్ణుప్రీతికరం పరమ్
దాన్ని ఎవరైనా ఎప్పుడూ చదివితే, జపిస్తే వారికి అన్ని సుఖాలు లభిస్తాయి. ఓ మహాభాగా! విష్ణువు ప్రసన్నుడయ్యేలా చేసే ఆ పరమ స్తోత్రాన్ని నేనే ఆయనకు ఉపదేశించాను.
విష్ణురువాచ- ఏతత్సర్వం జగద్వ్యాప్తం మయా త్వవ్యక్తమూర్తినా । అతో మాం మునయః ప్రాహుర్విష్ణుం విష్ణుపరాయణాః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: "ఈ జగత్తంతా నా అవ్యక్త స్వరూపంతో నిండిపోయింది. అందుకే విష్ణువుని ఆశ్రయించిన మునులు నన్ను విష్ణువు అంటారు."
వసంతి యత్ర భూతాని వసత్యేషు చ యో విభుః । స వాసుదేవో విజ్ఞేయో విద్వద్భిరహమాదరాత్
ప్రాణులు ఉన్న చోట, వాటిలో నివసించే పరమాత్మనే వాసుదేవుడు అని పండితులు తెలుసుకోవాలి. నేనే ఆ వాసుదేవుడిని, గౌరవంతో గుర్తించాలి.
సంకర్షతి ప్రజాశ్చాంతే హ్యవ్యక్తాయ యతో విభుః । తతః సంకర్షణో నామ్నా విజ్ఞేయః శరణాగతైః
ప్రపంచాంతంలో, అన్ని ప్రాణులను తనవైపు లాగుకునే పరమాత్మనే సంశకర్షణుడు అని శరణాగతులు తెలుసుకోవాలి, ఎందుకంటే ఆయన అవ్యక్త స్వరూపం నుండి వస్తాడు.
ఇంగితే కామరూపోహం బహు స్యామితి కామ్యయా । ప్రద్యుమ్నోహం బుధైస్తస్మాద్విజ్ఞేయోస్మి సుతార్థిభిః
నా సంకల్పంతో నేను కావలసిన రూపాన్ని ధరిస్తాను, కోరికతో అనేక రూపాలుగా అవుతాను. అందుకే పండితులు నన్ను ప్రద్యుమ్నుడు అంటారు, కుమారసంతానం కోరేవారు కూడా నన్నే అలా పిలుస్తారు.
అత్ర లోకే వినా చేశౌ సర్వేశౌ హరకేశవౌ । నిరుద్ధోహం యోగబలాన్న కేనాతోనిరుద్ధవత్
ఈ లోకంలో, హరుడు, కేశవుడు అనే ఇద్దరు ప్రభువులను తప్ప మరెవ్వరూ లేరు. యోగబలంతో నేను నిరుద్ధుడిని, అందుకే మరెవ్వరూ నిరుద్ధుడు కారు.