మదీయరూపసంపత్తి వయః సగుణసంపదః । విలోక్య తాతశ్చింతాత్మా సంజాతో మమ కారణాత్
'నా అందాన్ని, యవ్వనాన్ని, గుణ సంపదను చూసి, నా వల్ల నా తండ్రికి ఆందోళన కలిగింది.'
దేవేభ్యో దాతుకామోఽసౌ మునిభ్యస్తు మహాయశాః । మాం చ హస్తే విగృహ్యైవ సర్వాన్వాక్యముదాహరత్
'దేవతలకు లేదా మహర్షులకు నన్నిచ్చేయాలని ఆశించి, నా తండ్రి నా చేతిని పట్టుకుని అందరికీ ఇలా అన్నాడు.'
గుణయుక్తా సుతా బాలా మమేయం చారులోచనా । దాతుకామోస్మి భద్రం వో గుణినే సుమహాత్మనే
'ఈ చిన్నది నా కుమార్తె, మంచి గుణాలు ఉన్నది, అందమైన కళ్లతో ఉంది. నేను ఈమెను మంచి గుణాలున్న మహాత్ముడికి ఇవ్వాలనుకుంటున్నాను. మీ అందరికీ మంగళం కలగాలి.'
మృత్యోర్వాక్యం తతో దేవా ఋషయః శుశ్రువుస్తదా । తమూచుర్భాషమాణం తే దేవా ఇంద్ర పురోగమాః
'ఆ సమయంలో మృత్యువు మాటలను దేవతలు, ఋషులు విన్నారు. ఇంద్రుడు ముందుండి దేవతలు మృత్యువుతో ఇలా అన్నారు.'
తవ కన్యా గుణాఢ్యేయం శీలానాం పరమో నిధిః । దోషేణైకేన సందుష్టా ఋషిశాపేన తేన వై
'నీ కుమార్తె గుణాల్లో సంపన్నురాలు, మంచి స్వభావానికి గొప్ప నిధి. కానీ ఒక మహర్షి శాపం వల్ల ఒక తప్పు ఆమెకు అంటుకుంది.'
అస్యాముత్పత్స్యతే పుత్రో యస్య వీర్యాత్పుమాన్కిల । భవితా స మహాపాపీ పుణ్యవంశవినాశకః
'ఆమెకు పుట్టే కుమారుడు, తన బలంతో పురుషుడవుతాడు. అతడు గొప్ప పాపి, పుణ్య వంశాన్ని నాశనం చేసే వాడవుతాడు.'
గంగాతోయేన సంపూర్ణః కుంభ ఏవ ప్రదృశ్యతే । సురాయాబిన్దునాలిప్తో మద్యకుమ్భః ప్రజాయతే
గంగా నీటితో నిండిన మట్టికుండను చూసినప్పుడు అది నీళ్ళకుండగా కనిపిస్తుంది. అదే విధంగా, మద్యం కుండలో ఒక్క చుక్క మద్యం పడితే అది మొత్తం మద్యంగా మారిపోతుంది.
పాపస్య పాపసంసర్గాత్కులం పాపి ప్రజాయతే । ఆరనాలస్య వై బిందుః క్షీరమధ్యే ప్రయాతి చేత్
పాపంతో కలిసిన కుటుంబంలో పాపిష్టుడు పుట్టుతాడు. అలాగే, మజ్జిగ చుక్క పాలు లో పడితే,
పశ్చాన్నాశయతే క్షీరమాత్మరూపం ప్రకాశయేత్ । తద్వద్వినాశయేద్వంశం పాపః పుత్రో న సంశయః
తరువాత ఆ పాలు నాశనం అయిపోతాయి, మజ్జిగ స్వభావం బయటపడుతుంది. అలాగే, పాపిష్టుడు కుమారుడు వంశాన్ని నాశనం చేస్తాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అనేనాపి హి దోషేణ తవేయం పాపభాగినీ । అన్యస్మై దీయతాం గచ్ఛ దేవైరుక్తః పితా మమ
ఈ లోపం వల్లనే నేను నీకు పాపభాగ్యురాలినయ్యాను. నన్ను మరొకరికి ఇచ్చేయి, వెళ్ళిపో — దేవతలు నా తండ్రికి ఇదే చెప్పారు.
దేవైశ్చాపి సగంధర్వైర్ఋషిభిశ్చ మహాత్మభిః । తైశ్చాపి సంపరిత్యక్తః పితా మే దుఃఖపీడితః
దేవతలు, గంధర్వులు, మహర్షులు — అందరూ కలసి నా తండ్రిని వదిలేశారు. ఆయన దుఃఖంతో బాధపడ్డారు.
మమాన్యే చాపి స్వీకారం న కుర్వంతి హి సజ్జనాః । ఏవం పాపమయం కర్మ మయా చైవ పురా కృతమ్
ఇతరులు కూడా నన్ను అంగీకరించరు, సజ్జనులూ అంగీకరించరు. ఇలాంటి పాపకార్యం నేను గతంలో చేసాను.
సంతప్తా దుఃఖశోకేన వనమేవ సమాశ్రితా । తప ఏవ చరిష్యామి కరిష్యే కాయశోషణమ్
దుఃఖంతో బాధపడుతూ నేను అడవిలో ఆశ్రయం తీసుకున్నాను. అక్కడ తపస్సు చేస్తూ, శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తాను.
భవతీభిః సుపృష్టాహం కార్యకారణమేవ హి । మమ చింతానుగం కర్మ మయా తద్వః ప్రకాశితమ్
మీరు నన్ను కారణం, ఫలితాల గురించి బాగా అడిగారు. నా ఆలోచనలకు అనుగుణంగా నేను చేసిన కార్యాన్ని మీకు చెప్పాను.
ఏవముక్త్వా సునీథా సా మృత్యోః కన్యా యశస్వినీ । విరరామ చ దుఃఖార్తా కించిన్నోవాచ వై పునః
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, యముని కుమార్తె అయిన సునీతా దుఃఖంతో మౌనంగా నిలిచింది, ఇంకేమీ మాట్లాడలేదు.
సఖ్య ఊచుః- దుఃఖమేవ మహాభాగే త్యజ కాయవినాశనమ్ । నాస్తి కస్య కులే దోషో దేవైః పాపం సమాశ్రితమ్
ఆమె స్నేహితులు ఇలా అన్నారు — ఓ మహాభాగే! బాధతో శరీరాన్ని నాశనం చేసుకోవడం వదిలిపెట్టు. ఏ కుటుంబంలో తప్పు ఉండదు? పాపాన్ని దేవతలే స్వీకరిస్తారు.
జిహ్మముక్తం పురా తేన బ్రహ్మణా హరసంనిధౌ । దేవైశ్చాపి స హి త్యక్తో బ్రహ్మాఽపూజ్యతమోఽభవత్
పూర్వం బ్రహ్మ దేవుడు శివుని సమక్షంలో వక్రంగా మాట్లాడాడు. అందుకే దేవతలు ఆయనను వదిలేశారు, బ్రహ్మ అగౌరవానికి గురయ్యాడు.
బ్రహ్మహత్యా ప్రయుక్తోఽసౌ దేవరాజోపి పశ్య భోః । దేవైః సార్ధం మహాభాగస్త్రైలోక్యం పరిభుంజతి
దేవేంద్రుడు కూడా బ్రహ్మహత్య చేసినవాడు. అయినా, దేవతలతో కలిసి మూడు లోకాలను అనుభవిస్తున్నాడు, చూడు మహాభాగే!
గౌతమస్య ప్రియాం భార్యామహల్యాం గతవాన్పురా । పరదారాభిగామీ స దేవత్వే పరివర్త్తతే
గౌతముని ప్రియ భార్య అయిన అహల్యను ఒకప్పుడు అతడు చేరాడు. పరస్త్రీని ఆశించినా, దేవతలలోనే ఉన్నాడు.
బ్రహ్మహత్యోపమం కర్మ దారుణం కృతవాన్హరః । బ్రహ్మణస్తు కపాలేన చాద్యాపి పరివర్తతే
శివుడు బ్రహ్మహత్యతో సమానమైన ఘోరమైన పని చేశాడు. ఇప్పటికీ బ్రహ్మ తలచెమటను చేతబట్టి తిరుగుతూనే ఉన్నాడు.
దేవానమంతితం దేవమృషయో వేదపారగాః । ఆదిత్యః కుష్ఠసంయుక్తస్త్రైలోక్యం చ ప్రకాశయేత్
దేవతలు, ఋషులు, వేదపండితులు అందరూ దేవుని గౌరవిస్తారు. సూర్యుడు కుష్టురోగంతో బాధపడినా, మూడు లోకాలను ప్రకాశింపజేస్తున్నాడు.
లోకానమంతితం దేవం దేవాద్యాః సచరాచరాః । కృష్ణో భుంక్తే మహాశాపం భార్గవేణ కృతం పురా
జడజంగమమైన దేవతలందరూ కృష్ణుడిని లోకాలలో దేవుడిగా భావిస్తారు. అతడు భృగువు పెట్టిన మహాశాపాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు.
గురుభార్యాంగతశ్చంద్రః క్షయీ తేన ప్రజాయతే । భవిష్యతి మహాతేజా రాజరాజః ప్రతాపవాన్
గురుపత్నిని చేరిన చంద్రుడు అందువల్ల క్షీణించిపోతున్నాడు. అయినా, భవిష్యత్తులో మహాతేజస్సుతో రాజరాజుగా వెలుగొందతాడు.
పాండుపుత్రో మహాప్రాజ్ఞో ధర్మాత్మా స యుధిష్ఠిరః । గురోశ్చైవ వధార్థాయ అనృతం స వదిష్యతి
పాండు కుమారుడు, ధర్మాత్ముడు, మహాపండితుడు అయిన యుధిష్ఠిరుడు, గురువు వధ కోసం అబద్ధం చెప్పాల్సి వస్తుంది.
ఏతేష్వేవ మహత్పాపం వర్తతే చ మహత్సు చ । వైగుణ్యం కస్య వై నాస్తి కస్య నాస్తి చ లాంఛనమ్
ఈ వారిలోనూ, గొప్పవారిలోనూ, పెద్ద పాపాలు ఉన్నాయి. ఎవరికీ తప్పులు లేవని, ఎవరికీ మచ్చలు లేవని చెప్పగలమా?
భవతీ స్వల్పదోషేణ విలిప్తాసి వరాననే । ఉపకారం కరిష్యామస్తవైవ వరవర్ణిని
నీ ముఖం అందంగా ఉంది, కానీ చిన్న తప్పు నీకు అంటుకుంది. అందుచేత మేము నీకు సహాయం చేస్తాము, అందమైన వర్ణం గలవాడివి.
తవాంగే యే గుణాః సంతి సత్యస్త్రీణాం యథా శుభే । అన్యత్రాపి న పశ్యామస్తాన్గుణాంశ్చారులోచనే
నీ శరీరంలో ఉన్న గుణాలు, మంచి లక్షణాలు, స్త్రీలకు ఉండాల్సినవే, శుభే. అటువంటి గుణాలు మేము ఇంకెక్కడా చూడలేదు, అందమైన కళ్ళు కలదానివి.
రూపమేవ గుణః స్త్రీణాం ప్రథమం భూషణం శుభే । శీలమేవ ద్వితీయం చ తృతీయం సత్యమేవ చ
స్త్రీలకు అందమే మొదటి అలంకారం, శుభే. రెండవది మంచితనం, మూడవది నిజాయితీ.
ఆర్జవత్వం చతుర్థం చ పంచమం ధర్మమేవ హి । మధురత్వం తతః ప్రోక్తం షష్ఠమేవ వరాననే
నేరుగా ఉండటం నాల్గవది, ధర్మాన్ని పాటించడం ఐదవది. ఆ తర్వాత మాధుర్యం ఆరవది, అందమైన ముఖం గలదానివి.
శుద్ధత్వం సప్తమం బాలే అంతర్బాహ్యేషు యోషితమ్ । అష్టమం హి పితుర్భావః శుశ్రూషా నవమం కిల
బాలే, లోపల బయటా శుద్ధతే ఏడవది. తండ్రిని గౌరవించడం ఎనిమిదవది, సేవ చేయడం తొమ్మిదవది.