జలేనానేన పుణ్యేన తృప్తిమాయాతు కేశవః । తాంబూలచందనైర్గంధైరేభిః పుష్పైర్మనోహరైః
"ఈ పవిత్రమైన నీటితో, తాంబూలం, గంధపు చెక్క, ఈ మధురమైన పువ్వులతో కేశవుడు తృప్తి పొందాలి."
ఆత్మస్వరూపేణ తృప్తస్తృప్తిమాయాతు కేశవః । శయనే యాతి ధర్మాత్మా తదా కృష్ణం ప్రచింతయేత్
"తన అసలైన స్వరూపంలో తృప్తి చెందిన కేశవుడు సంపూర్ణ సంతృప్తిని పొందాలి." అలా ధర్మాత్ముడు పడుకుంటున్నప్పుడు కృష్ణుని ధ్యానం చేస్తాడు.
యోగనిద్రాన్వితం కృష్ణం తమహం శరణం గతః । భోజనాచ్ఛాదనేష్వేవమాసనే శయనే ద్విజః
"యోగనిద్రతో కూడిన ఆ కృష్ణుని నేను శరణు పొందాను." భోజనం, వస్త్రధారణ, కూర్చోవడం, పడుకోవడం వంటి పనులలో ఆ ద్విజుడు ఎల్లప్పుడూ ఆయనను స్మరిస్తాడు.
చింతయేద్వాసుదేవం తం తస్మై సర్వం ప్రకల్పయేత్ । తారుణ్యం ప్రాప్య ధర్మాత్మా కామభోగాన్విహాయ వై
వాసుదేవుని ధ్యానం చేస్తూ, అన్నింటినీ ఆయనకే అర్పించాలి; యవ్వనంలోకి వచ్చాక, ధర్మాత్ముడు కామసుఖాలను వదిలిపెడతాడు.
స యుక్తః కేశవధ్యానే వైడూర్యపర్వతోత్తమే । యత్ర సిద్ధేశ్వరం లింగం వైష్ణవం పాపనాశనమ్
కేశవుని ధ్యానంలో లీనమై, వైడూర్య పర్వతంపై ఉన్న పాపాలను తొలగించే వైష్ణవ స్వరూపమైన సిద్ధేశ్వర లింగాన్ని దర్శించాడు.
రుద్రమోంకారసంజ్ఞం చ ధ్యాత్వా చైవ మహేశ్వరమ్ । బ్రహ్మణా వర్ద్ధితం దేవం నర్మదాదక్షిణే తటే
ఓంకారమనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన రుద్రుని, అలాగే మహేశ్వరుని, బ్రహ్మచే అభివృద్ధి చేయబడిన దేవుడిని, నర్మదా నది దక్షిణ తీరంలో ధ్యానం చేశాడు.
సిద్ధేశ్వరం సమాశ్రిత్య తపోభావం వ్యచింతయత్
సిద్ధేశ్వరుని ఆశ్రయించి, తపస్సు స్వరూపాన్ని ధ్యానించాడు.
వ్యాస ఉవాచ- ప్రశ్నమేకం మహాభాగ కరిష్యే సాంప్రతం వద । త్వయైవ పూర్వముక్తం హి సువ్రతం చ ప్రతీశ్వరమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: "మహాభాగ, నేను ఇప్పుడు ఒక ప్రశ్న అడుగుతాను, చెప్పు. నువ్వే ముందుగా సువ్రతుని, ప్రతీశ్వరుని గురించి చెప్పావు."
పూర్వాభ్యాసేన సంధ్యాయన్నారాయణమనామయమ్ । కస్యాం జ్ఞాత్యాం సముత్పన్నః సువ్రతః పూర్వజన్మని
పూర్వజన్మలో సంధ్యాకాలంలో నారాయణుని ధ్యానం చేస్తూ, ఏ వంశంలో సువ్రతుడు జన్మించాడు?
తన్మే త్వం సాంప్రతం బ్రూహి కథమారాధితో హరిః । అనేనాపి స దేవేశ కోయం పుణ్యసమావిలః
ఇప్పుడు నాకు చెప్పు: ఆ హరిని అతడు ఎలా ఆరాధించాడు? దేవతలలో అధిపతివైనవాడా, ఈ పుణ్యవంతుడు ఎవరు, ఎలాంటి పుణ్యాన్ని సంపాదించాడు?
బ్రహ్మోవాచ- వైదిశే నగరే పుణ్యే సర్వఋద్ధిసమాకులే । తత్ర రాజా మహాతేజా ఋతధ్వజసుతో బలీ
బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు — వైదిశ అనే పవిత్ర నగరంలో, అన్ని సంపదలతో నిండిన చోట, ఋతధ్వజుడి కుమారుడైన పరాక్రమశాలి, మహాతేజస్వి రాజు ఉన్నాడు.
తస్యాత్మజో మహాప్రాజ్ఞో రుక్మభూషణవిశ్రుతః । సంధ్యావలీ తస్య భార్యా ధర్మపత్నీ యశస్వినీ
ఆ రాజుకు మహాప్రజ్ఞావంతుడైన కుమారుడు ఉండేవాడు. అతడు బంగారు ఆభరణాలతో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. అతని భార్య సంధ్యావళి, ధర్మమార్గంలో నిలిచిన, కీర్తిశాలి సతీమణి.
తస్యాం పుత్రం సముత్పాద్య స ఆత్మసదృశం తతః । తస్య ధర్మాంగదం నామ చకార నృపనందనః
ఆ సంధ్యావళి నుంచి, తనకు సమానంగా ఉన్న కుమారుడిని అతడు పొందాడు. ఆ రాజునందనుడికి ధర్మాంగదుడు అనే పేరు పెట్టారు.
సర్వలక్షణసంపన్నః పితృభక్తిపరాయణః । రుక్మాంగదస్య తనయో యోయం భగవతాం వరః
అతడు అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడినవాడు, తండ్రిని ఎంతో ప్రేమించే వాడు. రుక్మాంగదుని కుమారుడైన ఈ ధర్మాంగదుడు భగవంతుని భక్తుల్లో శ్రేష్ఠుడు.
పితుః సౌఖ్యాయ యేనాపి మోహిన్యై తు శిరో దదే । వైష్ణవేన చ ధర్మేణ పితృభక్త్యా తు తస్య హి
తండ్రి సుఖం కోసం, మోహినికి తన తలకూడా సమర్పించినవాడు. వైష్ణవ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, తండ్రిపట్ల భక్తితో జీవించాడు.
సుప్రసన్నో హృషీకేశః సకాయో వైష్ణవం పదమ్ । నీతస్తు సర్వధర్మజ్ఞో వైష్ణవః సాత్వతాం వరః
అంతటి ధర్మజ్ఞుడైన, సాత్వతులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ వైష్ణవుని, హృషీకేశుడు ఎంతో సంతోషంతో వైష్ణవ లోకానికి తీసుకెళ్లాడు.
ధర్మాంగదో మహాప్రాజ్ఞః ప్రజ్ఞాజ్ఞానవిశారదః । తత్రస్థో వై మహాప్రాజ్ఞో ధర్మోసౌ ధర్మభూషణః
ధర్మాంగదుడు మహాప్రజ్ఞాశాలి, వివేకం, జ్ఞానంలో నిపుణుడు. అక్కడే ఉండి, ధర్మంతో అలంకరించబడిన మహాత్ముడిగా నిలిచాడు.
దివ్యాన్మనోనుగాన్భోగాన్మోదమానః ప్రభుంజతి । పూర్ణే యుగసహస్రాంతే ధర్మో వై ధర్మభూషణః
అతడు తన మనస్సుకు అనుగుణంగా దివ్యమైన ఆనందాలను అనుభవిస్తూ, యుగసహస్రం పూర్తయ్యే వరకు, ధర్మమయుడిగా ఆనందంగా జీవించాడు.
తస్మాత్పదాత్పరిభ్రష్టో విష్ణోశ్చైవ ప్రసాదతః । సువ్రతో నామ మేధావీ సుమనానందవర్ద్ధనః
ఆ స్థానం నుండి దిగిపోయిన తర్వాత, విష్ణువు కృపవల్ల, సుమనాకు ఆనందాన్ని పెంచే, మేధావి అయిన సువ్రతుడిగా జన్మించాడు.
సోమశర్మస్య తనయః శ్రేష్ఠో భగవతాం వరః । తపశ్చచార మేధావీ విష్ణుధ్యానపరోభవత్
సోమశర్ముని కుమారుడిగా జన్మించిన అతడు, భగవంతుని భక్తుల్లో శ్రేష్ఠుడు. మేధాశక్తితో తపస్సు చేసి, విష్ణువును ధ్యానిస్తూ ఉండేవాడు.
కామక్రోధాదికాన్దోషాన్పరిత్యజ్య ద్విజోత్తమః । సంయమ్యచైన్ద్రియం వర్గం తపస్తేపే నిరంతరమ్
కామం, కోపం వంటి దోషాలను వదిలేసి, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, నిరంతరం తపస్సు చేసేవాడు.
వైడూర్యపర్వతశ్రేష్ఠే సిద్ధేశ్వరస్య సన్నిధౌ । ఏకీకృత్య మనశ్చాయం సంయోజ్య విష్ణునా సహ
వైడూర్య పర్వతశిఖరంలో, సిద్ధేశ్వరుని సమక్షంలో, తన మనస్సును ఏకాగ్రపరిచి, విష్ణువుతో కలిపాడు.
ఏవం వర్షశతం స్థిత్వా ధ్యానేనాస్య మహాత్మనః । సుప్రసన్నో జగన్నాథః శంఖచక్రగదాధరః
అలా వంద సంవత్సరాలు ఆ మహాత్ముని ధ్యానంలో నిలిచి ఉండగా, శంఖ, చక్ర, గదను ధరించిన జగన్నాథుడు సంతోషించాడు.
తస్మై వరం దదావన్యం సలక్ష్మ్యా సహ కేశవః । భోభోః సువ్రత ధర్మాత్మన్బుధ్యస్వ విబుధాంవర
అప్పుడు కేశవుడు లక్ష్మీదేవితో కలిసి, సువ్రతుడికి మరొక వరాన్ని ఇచ్చాడు — 'ఓ సువ్రతా! ధర్మమయుడా! జ్ఞానవంతులలో శ్రేష్ఠుడా! లేచి తెలుసుకో.' అని పలికాడు.
వరం వరయ భద్రం తే కృష్ణోఽహం తే సమాగతః । ఏవమాకర్ణ్య మేధావీ విష్ణోర్వాక్యమనుత్తమమ్
'వరాన్ని కోరుకో. నీకు మంగళం కలగాలి. నేను కృష్ణుడిని, నీ వద్దకు వచ్చాను.' అని విష్ణువు చెప్పిన ఆ ఉత్తమమైన మాటలు విని, ఆ మేధావి,
హర్షేణ మహతావిష్టో దృష్ట్వా దేవం జనార్దనమ్ । బద్ధాంజలిపుటో భూత్వా ప్రణామమకరోత్తదా
జనార్దనుడిని దర్శించి, అపార ఆనందంతో నిండిపోయి, చేతులు జోడించి, భక్తితో నమస్కరించాడు.
సువ్రత ఉవాచ- సంసారసాగరమతీవ మహాసుదుఃఖజాలోర్మిభిర్వివిధమోహచయైస్తరంగైః । సంపూర్ణమస్తి నిజదోషగుణైస్తు ప్రాప్తస్తస్మాత్సముద్ధర జనార్దనమాశుదీనమ్
సువ్రతుడు ఇలా అన్నాడు — 'ఈ సంసారసాగరం మహా దుఃఖాల తుఫానులతో, అనేక మోహతరంగాలతో నిండిపోయి ఉంది. నా స్వంత దోషగుణాలతో కూడిన ఈ సముద్రంలో చిక్కుకున్న నేను, జనార్దనా! ఈ దయనీయుణ్ణి త్వరగా రక్షించు.'
కర్మాంబుదే మహతి గర్జతివర్షతీవ విద్యుల్లతోల్లసతిపాతకసంచయైర్మే । మోహాంధకారపటలైర్మమ నాస్తి దృష్టిర్దీనస్య తస్య మధుసూదన దేహి హస్తమ్
'కర్మ అనే ఈ మహాసముద్రంలో, పాపాల మెరుపులతో ఉరుములు మోగుతూ వర్షం కురిపిస్తున్నట్లు ఉంది. మోహాంధకారపు పొగమంచుతో నా చూపు పోయింది. ఓ మధుసూదనా! ఈ దయనీయునికి నీ చేయి అందించు.'
సంసారకాననఘనం బహుదుఃఖవృక్షైః సంసేవ్యమానమపి మోహమయైశ్చ సింహైః । సందీప్తమస్తి కరుణాబహువహ్నితేజః సంతప్యమానమనిశం పరిపాహి కృష్ణ
హే కృష్ణా! ఈ సంసారమనే ఘనమైన అరణ్యంలో, ఎన్నో బాధల చెట్లు పెరిగి, మోహమనే సింహాలు సంచరిస్తూ, అనేక కష్టాల అగ్ని ఎప్పుడూ మండుతుంటే, నేను రాత్రింబవళ్ళు దహించబడి ఉన్నాను. నన్ను కాపాడుము.
సంసారవృక్షమతిజీర్ణమపీహ ఉచ్చం మాయాసుకందకరుణా బహుదుఃఖశాఖమ్ । జాయాదిసంగచ్ఛదనం ఫలితం మురారే తత్రాధిరూఢపతితం భగవన్హి రక్ష
హే మురారి! ఈ సంసారవృక్షం ఎంతో పాతది, ఎత్తుగా ఉంది. దాని కొమ్మలు ఎన్నో బాధలు, దుమ్ములు మాయ, ఆకాంక్షలు. దాని ఫలాలు భార్య, కుటుంబ బంధాలు. ఆ వృక్షాన్ని ఎక్కి, అక్కడి నుంచి కింద పడిపోయిన నన్ను, ప్రభూ! నీవు రక్షించుము.