క్రీడనే పఠనే హాస్యే శయనే గీతప్రేక్షణే । యానే చ హ్యాసనే ధ్యానే మంత్రే జ్ఞానే సుకర్మసు
ఆడుతూనా, పాఠాలు చదువుతూనా, నవ్వుతూనా, పడుకుంటూనా, పాటలు చూస్తూనా, ప్రయాణించునా, కూర్చుంటూనా, ధ్యానించునా, మంత్రాలు జపించునా, జ్ఞానం సాధించునా, మంచి పనులు చేస్తూనా—
పశ్యత్యేవం వదత్యేవం జగన్నాథం జనార్దనమ్ । స ధ్యాయతే తమేకం హి విశ్వనాథం మహేశ్వరమ్
అతడు జగన్నాథుడిని, జనార్దనుడిని చూస్తూ, ఆయన గురించే మాట్లాడుతూ, ఆ విశ్వనాథుడిని, మహేశ్వరుడిని ధ్యానిస్తూ ఉంటాడు.
తృణే కాష్ఠే చ పాషాణే శుష్కే సార్ద్రే హి కేశవమ్ । పశ్యత్యేవం స ధర్మాత్మా గోవిందం కమలేక్షణమ్
పుల్లలోనైనా, కట్టెలోనైనా, రాయిలోనైనా, పొడిగా ఉన్నదానిలోనైనా, తడిగా ఉన్నదానిలోనైనా, ఆ ధర్మాత్ముడు కేశవుడిని, గోవిందుడిని, కమలనేత్రుడిని చూస్తాడు.
ఆకాశే భూమిమధ్యే తు పర్వతేషు వనేషు చ । జలే స్థలే చ పాషాణే జీవేష్వేవ మహామతిః
ఆకాశంలోనూ, భూమి మధ్యలోనూ, పర్వతాల్లోనూ, అడవుల్లోనూ, నీటిలోనూ, భూమిపై, రాయిలో, జీవుల్లో కూడా ఆ మహామతి ఆయనను దర్శిస్తాడు.
నృసింహం పశ్యతే విప్రః సువ్రతః సుమనాసుతః । బాలక్రీడాం సమాసాద్య రమత్యేవం దినేదినే
ఆ సువ్రతుడు, మంచి మనసున్న బ్రాహ్మణుడు నరసింహుడిని దర్శిస్తూ, బాలల ఆటల్లో పాల్గొని ప్రతి రోజూ ఆనందంగా గడుపుతాడు.
గీతైశ్చ గాయతే కృష్ణం సురాగైర్మధురాక్షరైః । తాలైర్లయసమాయుక్తైః సుస్వరైర్మూర్చ్ఛనాన్వితైః
అతడు కృష్ణుని గురించి మధురమైన, రాగభావంతో కూడిన, తాళం, లయతో, మధురమైన స్వరాలతో, రాగాలతో పాటలు పాడుతాడు.
సువ్రత ఉవాచ- ధ్యాయంతి వేదవిదుషః సతతం సురారిం యస్యాంగమధ్యే సకలం హి విశ్వమ్ । యోగేశ్వరం సకలపాపవినాశనం చ వ్రజామి శరణం మధుసూదనస్య
సువ్రతుడు ఇలా అన్నాడు— వేదాన్ని తెలిసినవారు ఎప్పుడూ దేవతలకు శత్రువైన వాడిని ధ్యానిస్తారు. ఆయన శరీరంలో మొత్తం విశ్వం ఉంది. యోగేశ్వరుడైన, పాపాలను నశింపజేసే మధుసూదనుని ఆశ్రయంగా నేను వెళ్తున్నాను.
లోకేషు యో హి సకలేష్వనువర్తతే యో లోకాశ్చ యస్మిన్నివసంతి సర్వే । దోషైర్విహీనమఖిలైః పరమేశ్వరం తం తస్యైవ పాదయుగలం సతతం నమామి
అన్ని లోకాల్లో వ్యాపించి, అన్ని లోకాలు ఆయనలోనే నివసించే, అన్ని దోషాల నుండి విముక్తుడైన పరమేశ్వరుని పాదయుగళానికి నేను ఎల్లప్పుడూ నమస్కరిస్తాను.
నారాయణం గుణనిధానమనంతవీర్యం వేదాంతశుద్ధమతయః ప్రపఠంతి నిత్యమ్ । సంసారసాగరమనంతమగాధదుర్గముత్తారణార్థమఖిలం శరణం ప్రపద్యే
నారాయణుడు గుణాలనిధి, అనంతవీర్యుడు, వేదాంతసారంగా పవిత్రమైనవాడు. పవిత్రమనస్సున్నవారు ఎల్లప్పుడూ ఆయనను స్మరిస్తారు. ఈ అంతులేని, లోతులేని, దుర్గమమైన సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవడానికి నేను ఆయనను పూర్తిగా ఆశ్రయిస్తున్నాను.
యోగీంద్ర మానససరోవరరాజహంసం శుద్ధం ప్రభావమఖిలం సతతం హి యస్య । తస్యైవ పాదయుగలం విమలం విశాలం దీనస్య మేఽసురరిపో కురు తస్య రక్షామ్
ఓ అసురారిపూ! యోగుల మనస్సు సరస్సులో రాజహంసవంటి నీవు, ఎల్లప్పుడూ పవిత్రమైన నీ మహిమను కలిగి ఉన్నావు. నీ విశాలమైన, నిర్మలమైన పాదయుగళ రక్షణ నాకు దయచేయుము.
ధ్యాయేఽఖిలస్య భువనం స్వపతిం చ దేవం దుఃఖాంధకారదలనార్థమిహైవ చంద్రమ్ । లోకస్య పాలనకృతే పరిణీతధర్మం సత్యాన్వితం సకలలోకగురుం సురేశమ్
ఈ లోకంలోని అన్ని భువనాలకు అధిపతియైన దేవుణ్ని, దుఃఖాంధకారాన్ని చంద్రుడిలా తొలగించేవాడిని, లోకాన్ని రక్షించేవాడిని, ధర్మంలో స్థిరుడైనవాడిని, సత్యంతో కూడినవాడిని, అన్ని లోకాలకు గురువైన దేవతాధిపతిని నేను ఇక్కడ ధ్యానిస్తున్నాను.
గాయామ్యహం సురసగీతకతాలమానైః శ్రీరంగమేకమనిశం భువనస్య దేవమ్ । అజ్ఞాననాశకమలం చ దినేశతుల్యమానందకందమఖిలం మహిమా సమేతమ్
నేను రాగభావంతో, తాళంతో కూడిన మధురమైన పాటలతో, రాత్రింబవళ్ళు శ్రీరంగంలోని ఏకైక దేవుడిని పాడుతుంటాను. ఆయన అజ్ఞానాన్ని నశింపజేసేవాడు, సూర్యునిలా ప్రకాశించే వాడు, ఆనందానికి మూలమైనవాడు, సమస్త మహిమతో కూడినవాడు.
సంపూర్ణమేవమమృతస్యకలానిధానం తం గీతకౌశలమనన్యరసైః ప్రగాయే । యుక్తం స్వయోగకరణైః పరమార్థదృష్టిం విశ్వం స పశ్యతి చరాచరమేవ నిత్యమ్
అమృతస్వరూపంతో నిండినవాడు, సంగీతంలో నైపుణ్యంతో, ఇతర రుచుల్లో ఆసక్తి లేకుండా పాడుతూ, తన యోగ సాధనాలతో ఏకమై, ఎల్లప్పుడూ పరమార్థ దృష్టితో ఈ జగత్తులోని చరాచరమంతా చూస్తుంటాడు.
పశ్యంతి నైవ యమిహాథ సుపాపలోకాస్తం కేశవం శరణమేవముపైతి నిత్యమ్
ఈ లోకంలో దుష్టులు అతన్ని చూడలేరు; అయినా అతడు ఎప్పుడూ ఆ కేశవుని శరణు వెళ్తాడు.
కరాభ్యాం వాద్యమానస్తు తాలం తాలసమన్వితమ్ । గీతేనగాయతే కృష్ణం బాలకైః సహ మోదతే
తన చేతులతో తాళం వేసుకుంటూ, సమయానికి తగినట్టు, బాలురతో కలిసి కృష్ణుని గురించి పాడుతూ ఆనందిస్తాడు.
ఏవం క్రీడారతో నిత్యం బాలభావేన వై తదా । సువ్రతః సుమనాపుత్రో విష్ణుధ్యానపరాయణః
ఇలా బాలబావంతో ఎల్లప్పుడూ ఆటలలో మునిగిపోయి, సుమనా కుమారుడు, సువ్రతుడు, విష్ణు ధ్యానంలో నిమగ్నంగా ఉండేవాడు.
క్రీడమానం ప్రాహ మాతా సువ్రతం చారులక్షణమ్ । భోజనం కురు మే వత్స క్షుధా త్వాం పరిపీడయేత్
ఆడుకుంటున్న తన కుమారుడైన సువ్రతుని చూసి, మాత తీయని లక్షణాలతో, "నా బిడ్డా, భోజనం చేయు, ఆకలి నిన్ను బాధించకముందే," అని అన్నది.
తామువాచ పునః ప్రాజ్ఞః సుమనా మాతరం పునః । మహామృతేన తృప్తోస్మి హరిధ్యానరసేన వై
అప్పుడు జ్ఞానవంతుడైన సుమనా తన తల్లిని ఇలా అన్నాడు: "తల్లి, నేను మహామృతంతో, హరిధ్యానరసంతో తృప్తిపడుతున్నాను."
భోజనాసనమారూఢో మిష్టమన్నం ప్రపశ్యతి । ఇదమన్నం స్వయం విష్ణురాత్మా హ్యన్నం సమాశ్రితః
భోజనానికి కూర్చొని, రుచికరమైన అన్నాన్ని చూసి, "ఈ అన్నం విష్ణువు స్వరూపమే; నిజంగా ఆత్మ అన్నంలోనే ఆశ్రయించిందని" భావించాడు.
ఆత్మరూపేణ యో విష్ణురనేనాన్నేన తృప్యతు । క్షీరసాగరసంవాసో యస్యైవ పరిసంస్థితః
"ఆత్మరూపంగా ఉన్న విష్ణువు ఈ అన్నంతో తృప్తి పొందాలి; పాలసముద్రంలో నివసించే, అందరూ ఆయనలోనే నిలిచినవాడు."
జలేనానేన పుణ్యేన తృప్తిమాయాతు కేశవః । తాంబూలచందనైర్గంధైరేభిః పుష్పైర్మనోహరైః
"ఈ పవిత్రమైన నీటితో, తాంబూలం, గంధపు చెక్క, ఈ మధురమైన పువ్వులతో కేశవుడు తృప్తి పొందాలి."
ఆత్మస్వరూపేణ తృప్తస్తృప్తిమాయాతు కేశవః । శయనే యాతి ధర్మాత్మా తదా కృష్ణం ప్రచింతయేత్
"తన అసలైన స్వరూపంలో తృప్తి చెందిన కేశవుడు సంపూర్ణ సంతృప్తిని పొందాలి." అలా ధర్మాత్ముడు పడుకుంటున్నప్పుడు కృష్ణుని ధ్యానం చేస్తాడు.
యోగనిద్రాన్వితం కృష్ణం తమహం శరణం గతః । భోజనాచ్ఛాదనేష్వేవమాసనే శయనే ద్విజః
"యోగనిద్రతో కూడిన ఆ కృష్ణుని నేను శరణు పొందాను." భోజనం, వస్త్రధారణ, కూర్చోవడం, పడుకోవడం వంటి పనులలో ఆ ద్విజుడు ఎల్లప్పుడూ ఆయనను స్మరిస్తాడు.
చింతయేద్వాసుదేవం తం తస్మై సర్వం ప్రకల్పయేత్ । తారుణ్యం ప్రాప్య ధర్మాత్మా కామభోగాన్విహాయ వై
వాసుదేవుని ధ్యానం చేస్తూ, అన్నింటినీ ఆయనకే అర్పించాలి; యవ్వనంలోకి వచ్చాక, ధర్మాత్ముడు కామసుఖాలను వదిలిపెడతాడు.
స యుక్తః కేశవధ్యానే వైడూర్యపర్వతోత్తమే । యత్ర సిద్ధేశ్వరం లింగం వైష్ణవం పాపనాశనమ్
కేశవుని ధ్యానంలో లీనమై, వైడూర్య పర్వతంపై ఉన్న పాపాలను తొలగించే వైష్ణవ స్వరూపమైన సిద్ధేశ్వర లింగాన్ని దర్శించాడు.
రుద్రమోంకారసంజ్ఞం చ ధ్యాత్వా చైవ మహేశ్వరమ్ । బ్రహ్మణా వర్ద్ధితం దేవం నర్మదాదక్షిణే తటే
ఓంకారమనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన రుద్రుని, అలాగే మహేశ్వరుని, బ్రహ్మచే అభివృద్ధి చేయబడిన దేవుడిని, నర్మదా నది దక్షిణ తీరంలో ధ్యానం చేశాడు.
సిద్ధేశ్వరం సమాశ్రిత్య తపోభావం వ్యచింతయత్
సిద్ధేశ్వరుని ఆశ్రయించి, తపస్సు స్వరూపాన్ని ధ్యానించాడు.
వ్యాస ఉవాచ- ప్రశ్నమేకం మహాభాగ కరిష్యే సాంప్రతం వద । త్వయైవ పూర్వముక్తం హి సువ్రతం చ ప్రతీశ్వరమ్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: "మహాభాగ, నేను ఇప్పుడు ఒక ప్రశ్న అడుగుతాను, చెప్పు. నువ్వే ముందుగా సువ్రతుని, ప్రతీశ్వరుని గురించి చెప్పావు."
పూర్వాభ్యాసేన సంధ్యాయన్నారాయణమనామయమ్ । కస్యాం జ్ఞాత్యాం సముత్పన్నః సువ్రతః పూర్వజన్మని
పూర్వజన్మలో సంధ్యాకాలంలో నారాయణుని ధ్యానం చేస్తూ, ఏ వంశంలో సువ్రతుడు జన్మించాడు?
తన్మే త్వం సాంప్రతం బ్రూహి కథమారాధితో హరిః । అనేనాపి స దేవేశ కోయం పుణ్యసమావిలః
ఇప్పుడు నాకు చెప్పు: ఆ హరిని అతడు ఎలా ఆరాధించాడు? దేవతలలో అధిపతివైనవాడా, ఈ పుణ్యవంతుడు ఎవరు, ఎలాంటి పుణ్యాన్ని సంపాదించాడు?