భవిష్యతి కదా ఖర్వో నిఖర్వశ్చాథ మే గృహే । ఏవం సహస్రం లక్షం చ కోటిరర్బుదమేవ చ
'ఎప్పుడు నా ఇంట్లో ఖర్వం, నిఖర్వం వస్తాయో?' అని కూడా ఆలోచిస్తావు. ఇలాగే వెయ్యి, లక్ష, కోటి, అర్బుదం గురించి కలలు కంటూ ఉంటావు.
ఖర్వో నిఖర్వః సంజాతస్తృష్ణా నైవ ప్రగచ్ఛతి । తవ కాయం పరిత్యజ్య వృద్ధిమాయాతి సర్వదా
ఖర్వాలు, నిఖర్వాలు వచ్చినా నీ తృష్ణ మాత్రం పోదు. అది నీ శరీరాన్ని వదిలిపెట్టి ఇంకా పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
నైవ దత్తం హుతం విప్ర భుక్తం నైవ కదా త్వయా । ఖనితం భూమిమధ్యే తు క్షిప్తం పుత్రానజానతే
నీతో ఎప్పుడూ దానం చేయలేదు, హోమం చేయలేదు, సంపదను ఆస్వాదించలేదు బ్రాహ్మణా. భూమిలో పాతినదాన్ని నీ పిల్లలు కూడా తెలుసుకోరు.
అన్యమేవముపాయం తు ద్రవ్యాగమనకారణాత్ । కురుషే సర్వదా విప్ర లోకాన్పృచ్ఛసి బుద్ధిమాన్
ధనం సంపాదించడానికి నీవు ఎప్పుడూ కొత్త మార్గాలు వెతుకుతావు బ్రాహ్మణా, అందరినీ అడిగి తెలివిగా ప్రయత్నిస్తావు.
ఖనిత్రమంజనం వాదం ధాతువాదమతః పరమ్ । పృచ్ఛమానో భ్రమస్యేకస్తృష్ణయా పరిమోహితః
నీవు తవ్వడం, పాదరసం, లోహాల గురించి తెలుసుకోవడానికి ఎక్కడికక్కడ అడుగుతావు. తృష్ణ వల్ల మాయలో పడి, అయోమయంలో తిరుగుతావు.
స్పర్శంచింతయసేనిత్యంకల్పాన్సిద్ధిప్రదాయకాన్ । ప్రవేశం వివరాణాం తు చింతమానః సు పృచ్ఛసి
నీవు ఎప్పుడూ పరసు, కల్పవృక్ష రత్నాల గురించి ఆలోచిస్తూ, గుహల్లోకి ఎలా వెళ్లాలో తెలుసుకోవాలని ఉత్సాహంగా అడుగుతుంటావు.
తృష్ణానలేన దగ్ధేన సుఖం నైవ ప్రగచ్ఛసి । తృష్ణానలేన సందీప్తో హాహాభూతో విచేతనః
తృష్ణ అనే అగ్నిలో కాలిపోతూ, నీవు ఎప్పుడూ సుఖాన్ని పొందలేవు. ఆ తృష్ణ నిన్ను పూర్తిగా ముంచెత్తి, నీకు జ్ఞానం పోయేలా చేస్తుంది.
ఏవం ముగ్ధోసి విప్రేంద్ర గతస్త్వం కాలవశ్యతామ్ । దారాపుత్రేషు తద్ద్రవ్యం పృచ్ఛమానేషు వై త్వయా
ఇలా బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నీవు మాయలో పడి కాలానికి లోబడి పోయావు. నీ భార్య, పిల్లలు ఆ ధనం గురించి నిన్ను అడుగుతూనే ఉన్నారు.
కథితం నైవ వృత్తాంతం ప్రాణాంస్త్యక్త్వా గతో యమమ్ । ఏవం సర్వం మయా ఖ్యాతం వృత్తాంతం తవ పూర్వకమ్
నీవు వాళ్లకు ఆ విషయాన్ని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. ప్రాణాలు వదిలి యముని వద్దకు వెళ్లిపోయావు. నీ గత కథను పూర్తిగా నేను నీకు వివరించాను.
అనేన కర్మణా విప్ర నిర్ధనోసి దరిద్రవాన్ । సంసారే యస్య సత్పుత్రా భక్తిమంతః సదైవ హి
ఈ పాపం వల్లే బ్రాహ్మణా, నీవు దరిద్రుడవయ్యావు. ఈ లోకంలో ఎవరికైనా మంచి పిల్లలు ఉంటే, వారికి ఎప్పుడూ ఆనందమే.
సుశీలా జ్ఞానసంపన్నాః సత్యధర్మరతాః సదా । సంభవంతి గృహే తస్య యస్య విష్ణుః ప్రసీదతి
ఎవరింట్లో మంచి స్వభావం ఉన్న, జ్ఞానం కలిగిన, సత్యధర్మాన్ని పాటించే పిల్లలు ఉంటారో, వారికి విష్ణువు అనుగ్రహిస్తాడు.
ధనం ధాన్యం కలత్రం తు పుత్రపౌత్రమనంతకమ్ । స భుంక్తే మర్త్యలోకే వై యస్య విష్ణుః ప్రసన్నవాన్
విష్ణువు అనుగ్రహించినవాడు ఈ మానవ లోకంలో ధనం, ధాన్యం, భార్య, పిల్లలు, మనవళ్లు, అంతులేని ఐశ్వర్యాన్ని అనుభవిస్తాడు.
వినా విష్ణోః ప్రసాదేన దారాపుత్రాన్న చాప్నుయాత్ । సుజన్మ చ కులం విప్ర తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
విష్ణువు అనుగ్రహం లేకుండా భార్య, పిల్లలు, మంచి జన్మ, మంచి వంశం కూడా లభించవు బ్రాహ్మణా. అదే విష్ణువు పరమ పదం.
సోమశర్మోవాచ- పూర్వజన్మకృతం పాపం త్వయాఖ్యాతం చ మే మునే । శూద్రత్వేన తు విప్రేన్ద్ర మయైవ పరివర్జితమ్
సోమశర్మ ఇలా అన్నాడు—మునీశ్వరా! మీరు నా పూర్వజన్మలో చేసిన పాపాన్ని చెప్పారు. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నేను శూద్రుడిగా ఉన్నప్పుడు ఆ పాపాన్ని తప్పించుకున్నాను.
విప్రత్వం హి మయా ప్రాప్తం తత్కథం ద్విజసత్తమ । తత్సర్వం కారణం బ్రూహి జ్ఞానవిజ్ఞానపండిత
నిజంగా నేను బ్రాహ్మణ స్థితిని పొందాను. ఇది ఎలా జరిగింది, ద్విజశ్రేష్ఠా? దయచేసి, దీనికి పూర్తి కారణం ఏమిటో చెప్పు, జ్ఞానవిజ్ఞానంలో నిపుణుడవు కదా.
వసిష్ఠ ఉవాచ-। యత్త్వయా చేష్టితం పూర్వం కర్మధర్మాశ్రితంద్విజ । తదహం సంప్రవక్ష్యామి శ్రూయతాం యది మన్యసే
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — నీవు గతంలో చేసిన కార్యధర్మాలకు సంబంధించిన పనులను నేను ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను. వినాలని అనుకుంటే శ్రద్ధగా విను.
బ్రాహ్మణః కశ్చిదనఘః సదాచారః సుపండితః । విష్ణుభక్తస్తు ధర్మాత్మా నిత్యం విష్ణుపరాయణః
ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు పాపరహితుడు, మంచి ఆచారాన్ని పాటించేవాడు, ఎంతో పండితుడు, విష్ణుభక్తుడు, ధర్మబద్ధుడూ, ఎప్పుడూ విష్ణువులోనే మనస్సు పెట్టేవాడు.
యాత్రావ్యాజేన తీర్థానాం భ్రమత్యేకః సమేదినీమ్ । అటమానః సమాయాతస్తవ గేహం మహామతిః
యాత్ర పేరుతో ఆ మహాత్ముడు ఎన్నో రోజుల పాటు పవిత్ర క్షేత్రాలలో ఒంటరిగా తిరిగి, చివరికి నీ ఇంటికి వచ్చాడు.
యాచితం స్థానమేకం వై వాసార్థం ద్విజసత్తమ । తవైవ భార్యయా దత్తం త్వయా చ సహ పుత్రకైః
ఆ బ్రాహ్మణుడు నివాసానికి ఒక చోటు అడిగాడు. నీ భార్యతో పాటు నీవు, నీ పిల్లలతో కలిసి ఆ స్థలాన్ని అతనికి ఇచ్చారు.
ఏయతామేయతాం బ్రహ్మన్సుఖేన సుగృహే మమ । వైష్ణవం బ్రాహ్మణం పుణ్యమిత్యువాచ పునః పునః
ఆ బ్రాహ్మణుడు మళ్లీ మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా, నేను నీ మంచి ఇంట్లో సంతోషంగా ఉండనివ్వు. ఈ వైష్ణవ బ్రాహ్మణుడు నిజంగా పుణ్యవంతుడు.'
సుఖేన స్థీయతామత్ర గృహోయం తవ సువ్రత । అద్య ధన్యోస్మ్యహం పుణ్యమద్య తీర్థమహం గతః
'ఇక్కడ సుఖంగా ఉండు. ఈ ఇల్లు నీదే, సద్బ్రతుడా. నేడు నేను ధన్యుడిని, నేడు నాకు పుణ్యం లభించింది, నేడు నేను పవిత్ర క్షేత్రాన్ని చేరాను.'
అద్య తీర్థఫలం ప్రాప్తం తవాంఘ్రిద్వయదర్శనాత్ । గవాం స్థానం వరం పుణ్యం నివాసాయ నివేదితమ్
'నేడు నీ రెండు పాదాలను దర్శించటం వలన నాకు యాత్ర ఫలం లభించింది. ఆ గోవుల పవిత్ర స్థలాన్ని నీ నివాసానికి సమర్పించాను.'
అంగసంవాహనం కృత్వా పాదౌ చైవ ప్రమర్దితౌ । క్షాలితౌ చపునస్తోయైః స్నాతః పాదోదకేన హి
అతని అవయవాలను మర్దనం చేసి, పాదాలను బాగా నలికి, మళ్లీ నీళ్లతో కడిగి, ఆ నీటితో అతడు స్నానం చేశాడు.
సద్యో ఘృతం దధిక్షీరమన్నం తక్రం ప్రదత్తవాన్ । తస్మై చ బ్రాహ్మణాయైవ భవానిత్థం మహాత్మనే
వెంటనే నీవు ఆ మహాత్మ బ్రాహ్మణుడికి నెయ్యి, పెరుగు, పాలు, అన్నం, మజ్జిగ ఇచ్చావు.
ఏవం సంతోషితో విప్రస్త్వయా చ సహ భార్యయా । పుత్రైః సార్ధం మహాభాగో వైష్ణవో జ్ఞానపండితః
ఈ విధంగా, నీవు నీ భార్య, పిల్లలతో కలిసి ఆ వైష్ణవ బ్రాహ్మణుడిని సంతోషపరిచావు.
అథ ప్రభాతే సంప్రాప్తే దినే పుణ్యే సుభాగ్యదే । ఆషాఢస్య తు శుద్ధస్యైకాదశీ పాపనాశనీ
తర్వాత, శుభదాయకమైన దినం ఉదయించింది. అది ఆశాఢ మాసంలోని పవిత్రమైన పదకొండవ తిథి, పాపాలను తొలగించే రోజు.
తస్మిన్దినే సుసంప్రాప్తా సర్వపాతకనాశినీ । యస్యాం దేవో హృషీకేశో యోగనిద్రాం ప్రగచ్ఛతి
ఆ రోజు, అన్ని పాపాలను హరించే రోజు వచ్చింది. ఆ రోజున దేవుడు హృషీకేశుడు యోగనిద్రలోకి వెళ్ళుతాడు.
తాం ప్రాప్య చ తతో లోకాస్తత్యజుర్బుద్ధిపండితాః । గృహస్య సర్వకర్మాణి విష్ణుధ్యానరతా ద్విజ
ఆ పవిత్రమైన రోజున, జ్ఞానులు గృహకార్యాలన్నింటినీ వదిలిపెట్టి, విష్ణువును ధ్యానిస్తూ ఉండిపోయారు.
ఉత్సవం పరమం చక్రుర్గీతమంగలవాదనైః । స్తువంతి బ్రాహ్మణాః సర్వే వేదైః స్తోత్రైః సుమంగలైః
అందరూ గొప్ప ఉత్సవాన్ని పాటలు, మంగళవాయిద్యాలతో జరిపారు. బ్రాహ్మణులు వేదమంత్రాలు, మంగళశ్లోకాలతో విష్ణువును స్తుతించారు.
ఏవం మహోత్సవం ప్రాప్య స చ బ్రాహ్మణసత్తమః । తస్మిన్దినే స్థితస్తత్ర సంప్రాప్తం సముపోషణమ్
అలా ఆ మహోత్సవాన్ని అందుకుని, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ఆ రోజంతా అక్కడే ఉండి, ఉపవాసాన్ని ఆచరించాడు.