మహామోహేన సంముగ్ధః ప్రియయా బోధితో ద్విజ । తయాహం ప్రేషితస్తాత తవ పార్శ్వం సమాతురః
'మహామోహంతో మూర్ఖుడై ఉన్న నాకు నా ప్రియ భార్య బోధించింది. ఆమె పంపినందువల్ల, తండ్రీ! నేను బాధతో మీ వద్దకు వచ్చాను.'
తత్సర్వం హి సమాచక్ష్వ సర్వసందేహనాశకమ్ । ముక్తిదాతా భవస్వ త్వం మమసంసారబంధనాత్
'అన్ని సందేహాలను తొలగించే విషయాలను నాకు వివరంగా చెప్పండి. ఈ సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తిని ప్రసాదించేవాడవు కావాలి.'
వసిష్ఠ ఉవాచ- పుత్రా మిత్రాణ్యథ భ్రాతా అన్యే స్వజనబాంధవాః । పంచభేదాస్తు సంభేదాత్పురుషస్య భవంతి తే
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు— 'పిల్లలు, మిత్రులు, అన్నదమ్ములు, ఇతర బంధువులు— వీటన్నీ ఐదు రకాలుగా మనిషికి పరిచయాల ద్వారా కలుగుతాయి.'
తే తే సుమనయా ప్రోక్తాః పూర్వమేవ తవాగ్రతః । ఋణసంబంధినః సర్వే తే కుపుత్రా ద్విజోత్తమ
'ఇవి అన్నీ, ముందు కూడా నీకు ఆనందంగా వివరించాను. వీరందరూ ఋణబంధంతో కూడినవారు; వీరందరూ దుర్గుణులైన కుమారులే, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా!'
పుత్రస్య లక్షణం పుణ్యం తవాగ్రే ప్రవదామ్యహమ్ । పుణ్యప్రసక్తో యస్యాత్మా సత్యధర్మరతః సదా
'ఇప్పుడు నీ సమక్షంలో మంచి కుమారుని లక్షణాలను చెబుతాను. ఎవరి మనసు పుణ్యానికి నిబద్ధంగా, ఎల్లప్పుడూ సత్యధర్మంలో ఆనందంగా ఉంటుందో, అతడే మంచి కుమారుడు.'
శుద్ధివిజ్ఞానసంపన్నస్తపస్వీ వాగ్విదాం వరః । సర్వకర్మసుసంధీరో వేదాధ్యయనతత్పరః
'పవిత్రత, జ్ఞానం కలిగి, తపస్సులో నిష్ణాతుడు, వాక్పాటువాడు, అన్ని కార్యాలలో స్థిరంగా ఉండేవాడు, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.'
స సర్వశాస్త్రవేత్తా చ దేవబ్రాహ్మణపూజకః । యాజకః సర్వయజ్ఞానాం దాతా త్యాగీ ప్రియంవదః
'అతడు అన్ని శాస్త్రాలను తెలిసినవాడు, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను పూజించే వాడు, అన్ని యజ్ఞాలను నిర్వహించే వాడు, దానశీలుడు, త్యాగి, మృదువుగా మాట్లాడే వాడు.'
విష్ణుధ్యానపరో నిత్యం శాంతో దాంతః సుహృత్సదా । పితృమాతృపరోనిత్యం సర్వస్వజనవత్సలః
'విష్ణువు ధ్యానంలో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నుడై ఉండేవాడు, శాంతుడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, ఎప్పుడూ స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవాడు, తల్లిదండ్రులకు ఎల్లప్పుడూ భక్తుడై, తన బంధువులందరినీ ప్రేమించే వాడు.'
కులస్య తారకో విద్వాన్కులస్య పరిపోషకః । ఏవం గుణైశ్చ సంయుక్తః సపుత్రః సుఖదాయకః
ఒక పండితుడు తన కుటుంబాన్ని రక్షించేవాడు, వంశాన్ని పోషించేవాడు. ఇలాంటి మంచి లక్షణాలతో, కుమారులతో కూడి ఉంటే, అతడు అందరికీ ఆనందాన్ని ఇస్తాడు.
అన్యే సంబంధసంయుక్తాః శోకసంతాపదాయకాః । ఏతాదృశేన కిం కార్యం ఫలహీనేన తేన చ
ఇంకొంతమంది కేవలం బంధుత్వంతో మాత్రమే ఉంటారు, వారు బాధలు, కష్టాలు కలిగిస్తారు. అలాంటి ఫలితం లేని వారితో మనకు ఉపయోగమేముంది?
ఆయాంతి యాంతి తే సర్వే తాపం దత్వా సుదారుణమ్ । పుత్రరూపేణ తే సర్వే సంసారే ద్విజసత్తమ
వారు వచ్చి పోతూ, తీవ్రమైన బాధను కలిగిస్తారు. ఈ లోకంలో కుమారుల రూపంలో ఉన్నవారు అందరూ ఇలానే ఉంటారు, ద్విజశ్రేష్ఠ.
పూర్వజన్మకృతం పుణ్యం యత్త్వయా పరిపాలితమ్ । తత్సర్వం హి ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతామద్భుతం పునః
నీవు గత జన్మలో సంపాదించి, కాపాడుకున్న పుణ్యాన్ని నేను ఇప్పుడు పూర్తిగా చెబుతాను. ఈ అద్భుతమైన కథను మళ్లీ విను.
వసిష్ఠ ఉవాచ- భవాఞ్ఛూద్రో మహాప్రాజ్ఞ పూర్వజన్మని నాన్యథా । కృషికర్త్తా జ్ఞానహీనో మహాలోభేన సంయుతః
వశిష్ఠుడు పలికాడు — మహాప్రజ్ఞుడా! నీవు గత జన్మలో శూద్రుడివి, రైతుగా ఉండేవాడివి, జ్ఞానం లేని వాడివి, ఎక్కువ లోభంతో నిండివుండేవాడివి.
ఏకభార్యా సదా ద్వేషీ బహుపుత్రో హ్యదత్తవాన్ । ధర్మం నైవ విజానాసి సత్యం నైవ పరిశ్రుతమ్
ఒక భార్యతో ఉండి, ఎప్పుడూ కోపంగా ఉండేవాడివి, అనేక మంది కుమారులు ఉన్నా ఎవరికి ఏమి ఇవ్వలేదు. నీకు ధర్మం తెలియదు, సత్యం గురించి వినలేదు కూడా.
దానం నైవ త్వయా దత్తం శాస్త్రం నైవ ప్రతిశ్రుతమ్ । కృతా నైవ త్వయా తీర్థే యాత్రా చైవ మహామతే
నీవు ఎప్పుడూ దానం చేయలేదు, శాస్త్రాలు చదవలేదు. తీర్థయాత్రలు కూడా ఎప్పుడూ చేయలేదు, మహామతివంతుడా.
ఏవం కృతం త్వయా విప్ర కృషిమార్గం పునః పునః । పశూనాం పాలనం సర్వ గవాం చైవ ద్విజోత్తమ
ఇలా నీవు మళ్లీ మళ్లీ రైతు పనిలో, పశువుల సంరక్షణలో, ఆవులను చూసుకోవడంలో నిమగ్నమయ్యేవాడివి, ద్విజశ్రేష్ఠ.
మహిషీణాం తథాఽశ్వానాం పాలనం చ పునః పునః । ఏవం పూ ర్వంకృతం కర్మ త్వయైవ ద్విజసత్తమ
అలాగే, నీవు మళ్లీ మళ్లీ ఎద్దులు, గుర్రాలను చూసుకునేవాడివి. గతంలో నీవు చేసిన పని ఇదే, ద్విజశ్రేష్ఠ.
విపులం చ ధనం తద్వల్లోభేన పరిసంచితమ్ । తస్య వ్యయం సుపుణ్యేన న కృతం తు త్వయా కదా
నీవు ఎక్కువ ధనాన్ని లోభంతో కూడి కూడబెట్టావు. కానీ ఆ ధనాన్ని పుణ్యకార్యాలకు ఎప్పుడూ ఖర్చు పెట్టలేదు.
పాత్రే దానం న దత్తం తు దృష్ట్వా దుర్బలమేవ చ । కృపాం కృత్వా న దత్తం తు భవతా ధనమేవ చ
యోగ్యుడైనవారికి దానం చేయలేదు, బలహీనులను చూసినా కనికరించలేదు. దయ చూపి ధనం ఇవ్వలేదు, కేవలం కూడబెట్టడమే చేశావు.
గోమహిష్యాదికం సర్వం పశూనాం సంచితం త్వయా । విక్రీయ చ ధనం విప్ర సంచితం విపులం త్వయా
ఆవులు, ఎద్దులు, ఇతర పశువులను కూడబెట్టావు. వాటిని అమ్మి, ద్విజుడా, నీవు విస్తారమైన ధనాన్ని కూడబెట్టావు.
తక్రం ఘృతం తథా క్షీరం విక్రయిత్వా తతో దధి । దుష్కాలం చింతితం విప్ర మోహితో విష్ణుమాయయా
మజ్జిగ, నెయ్యి, పాలు, తరువాత పెరుగు అమ్మేవాడివి. కష్టకాలం వస్తుందేమో అని ఆందోళన పడేవాడివి, విష్ణుమాయ వల్ల మాయలో పడిపోయేవాడివి.
కృతం మహార్ఘమేవాత్ర అన్నం బ్రాహ్మణసత్తమ । నిర్దయేన త్వయా దానం న దత్తం తు కదాచన
నీవు అన్నాన్ని చాలా ఖరీదుగా చేసేవాడివి, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ. నీవు ఎప్పుడూ దయ లేకుండా దానం చేయలేదు.
దేవానాం పూజనం విప్ర భవతా న కృతం కదా । ప్రాప్య పర్వాణి విప్రేభ్యో ద్రవ్యం న చ సమర్పితమ్
నీవు దేవతలను ఎప్పుడూ పూజించలేదు, బ్రాహ్మణుడా. పండుగలు వచ్చినా, బ్రాహ్మణులకు దానం ఇవ్వలేదు.
శ్రాద్ధంకాలంతుసంప్రాప్యశ్రద్ధయానకృతంత్వయా । భార్యా వదతి తే సాధ్వీ దినమేనం సమాగతమ్
పితృకర్మలు చేయాల్సిన సమయం వచ్చినప్పుడు, నీవు విశ్వాసంతో చేయలేదు. నీ సతీమంతుడు ఆ రోజు వచ్చిందని చెప్పేది.
శ్వశురస్య శ్రాద్ధకాలః శ్వశ్ర్వాశ్చైవ మహామతే । త్వం శ్రుత్వా తద్వచస్తస్యా గృహం త్యక్త్వా పలాయసే
శ్వశురుని, శ్వశురమ్మ ancestral karma సమయం వచ్చినప్పుడు, మహామతివంతుడా, భార్య మాట విని, నీవు ఇంటిని వదిలి పారిపోతేవాడివి.
ధర్మమార్గం న దృష్టం తే శ్రుతం నైవ కదా త్వయా । లోభో మాతాపితా భ్రాతా లోభః స్వజనబాంధవాః
నీవు ఎప్పుడూ ధర్మమార్గాన్ని చూడలేదు, వినలేదు కూడా. లోభమే నీ తల్లి, తండ్రి, అన్నయ్య, లోభమే నీ బంధువులు.
పాలితం లోభమేవైకం త్యక్త్వా ధర్మం సదైవ హి । తస్మాద్దుఃఖీ భవాఞ్జాతో దరిద్రేణాతిపీడితః
నీవు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, కేవలం లోభాన్ని మాత్రమే ఆశ్రయించావు. అందుకే నీవు దారుణమైన దారిద్య్రంలో బాధపడుతూ జన్మించావు.
దినేదినే మహాతృష్ణా హృదయే తే ప్రవర్ద్ధతే । యదాయదా గృహే ద్రవ్యం వృద్ధిమాయాతి తే తదా
ప్రతి రోజూ నీ మనసులో గొప్ప ఆశ పెరుగుతూనే ఉంది. ఇంట్లో ధనం పెరిగినప్పుడల్లా ఆ తృష్ణ ఇంకా ఎక్కువ అవుతుంది.
తృష్ణయా దహ్యమానస్తు తయా త్వం వహ్నిరూపయా । రాత్రౌ వా సుప్రసుప్తస్తు నిశ్చితో హి ప్రచింతసి
ఆ తృష్ణ నిన్ను అగ్నిలా కాలుస్తోంది. రాత్రి బాగా నిద్రపోయినా, నీ మనసు మాత్రం ఆందోళనతో నిండిపోతుంది.
దినం ప్రాప్య మహామోహైర్వ్యాపితోసి సదైవ హి । సహస్రం లక్షం మే కోటిః కదా అర్బుదమేవ చ
పగలు వచ్చినప్పుడు, నీవు ఎప్పుడూ పెద్ద మాయలో మునిగి ఉంటావు—'ఎప్పుడు నాకు వెయ్యి, లక్ష, కోటి, లేదా పదిలక్షలు వస్తాయో?' అని ఆలోచిస్తూ ఉంటావు.