వ్యాఘ్రో భవతి దుష్టాత్మా రాసభీం యాతి వై పునః । మార్జార శూకరీం యోనిం సర్పయోనిం తథైవ చ
ఆ దుష్టాత్ముడు పులిగా అవుతాడు, మళ్లీ గాడిదగా, పిల్లిగా, పంది జన్మగా, సర్ప జన్మగా కూడా పుడతాడు.
నానాభేదాసు సర్వాసు తిర్యక్షు చ పునః పునః । పాపపక్షిషు సంయాతి అన్యాసు మహతీషు చ
అతడు ఎన్నోరకాల జంతువులలో, పాపపక్షుల్లో, ఇతర పెద్ద రూపాల్లో కూడా పునఃపునః జన్మిస్తాడు.
చాండాల భిల్లయోనిం చ పులిందీం యాతి పాపకృత్ । ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం పాపినాం జన్మ చైవ హి
పాపం చేసినవాడు చాండాల, భిల్ల, పులింద జన్మలను పొందుతాడు. పాపుల జన్మ గురించి నేను నీకు మొత్తం వివరించాను.
మరణే శృణు కాంత త్వం చేష్టాం తేషాం సుదారుణామ్ । పాపపుణ్యసమాచారస్తవాగ్రే కథితో మయా
ప్రియమైనవాడా, మరణ సమయంలో వారి అత్యంత భయంకరమైన స్థితిని విను. పుణ్యపాపాల కార్యాలను నీకు వివరించాను.
అన్యదేవం ప్రవక్ష్యామి యది పృచ్ఛసి మానద
మరొకటి చెబుతాను, నీవు అడిగితే, ఓ గౌరవప్రదాతా.
సోమశర్మోవాచ- సర్వం దేవి సమాఖ్యాతం ధర్మసంస్థానముత్తమమ్ । కథం పుత్రమహం వింద్యాం సర్వజ్ఞం గుణసంయుతమ్
సోమశర్మ ఇలా అన్నాడు — ఓ దేవీ, నీవు నాకు ధర్మానికి సంబంధించిన గొప్ప విషయాన్ని పూర్తిగా వివరించావు. జ్ఞానం, గుణాలతో నిండిన కుమారుడిని నేను ఎలా పొందగలను?
వద త్వం మే మహాభాగే యది జానాసి సువ్రతే । దానధర్మాదికం భద్రే పరత్రేహ న సంశయః
ఓ మహాభాగ్యవతీ, నీకు తెలుసు కదా, చెప్పు. దానం, ధర్మం మొదలైనవి ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ సందేహం లేదు.
సుమనోవాచ- వసిష్ఠం గచ్ఛ ధర్మజ్ఞం తం ప్రార్థయ మహామునిమ్ । తస్మాత్ప్రాప్స్యసి వై పుత్రం ధర్మజ్ఞం ధర్మవత్సలమ్
సుమన ఇలా అన్నది — నీవు ధర్మాన్ని తెలిసిన వసిష్ఠుడి వద్దకు వెళ్లి, ఆ మహామునిని ప్రార్థించు. ఆయన ద్వారా నీకు ధర్మాన్ని తెలిసిన, ధర్మాన్ని ప్రేమించే కుమారుడు కలుగుతాడు.
సూత ఉవాచ- ఏవముక్తే తయా వాక్యే సోమశర్మా ద్విజోత్తమః । ఏవం కరిష్యే కల్యాణి తవ వాక్యం న సంశయః
సూతుడు ఇలా అన్నాడు — ఆమె మాటలు విన్న సోమశర్మ, ద్విజశ్రేష్ఠుడు, 'నీ మాట తప్పకుండా పాటిస్తాను, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీ మాటల్లో సందేహం లేదు' అని అన్నాడు.
ఏవముక్త్వా జగామాశు సోమశర్మా ద్విజోత్తమః । వసిష్ఠం సర్వవేత్తారం దివ్యం తం తపతాం వరమ్
అలా చెప్పి, సోమశర్మ ద్విజశ్రేష్ఠుడు, అంతటా తెలిసిన, దివ్యమైన, తపస్సులో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుని వద్దకు త్వరగా వెళ్లాడు.
గంగాతీరే స్థితం పుణ్యమాశ్రమస్థం ద్విజోత్తమమ్ । తేజోజ్వాలాసమాకీర్ణం ద్వితీయమివ భాస్కరమ్
గంగానది ఒడ్డున ఉన్న పవిత్రమైన ఆశ్రమంలో వెలుగుతో మెరిసిపోతున్న, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడైన ఒక మహర్షి నిలబడి ఉన్నాడు. ఆయన చుట్టూ ప్రకాశం పరచి, ఇంకొక సూర్యుడిలా కనిపిస్తున్నాడు.
రాజమానం మహాత్మానం బ్రహ్మణ్యం చ ద్విజోత్తమమ్ । భక్త్యా ప్రణమ్య విప్రేశం దండవచ్చ పునః పునః
ఆ మహాత్ముడిని, మహిమాన్వితుడిని, బ్రాహ్మణ ధర్మానికి నిబద్ధుడైన మహర్షిని చూసిన రాజు, భక్తితో ఆ బ్రాహ్మణాధిపతికి పాదాభివందనం చేసి, పునఃపునః నమస్కరించాడు.
తమువాచ మహాతేజా బ్రహ్మసూనురకల్మషః । ఉపావిశాసనే పుణ్యే సుఖేన సుమహామతే
పాపరహితుడైన బ్రహ్మ కుమారుడు, మహా తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహామతి! ఈ పవిత్ర ఆసనంపై సుఖంగా కూర్చో.'
ఏవముక్త్వా స యోగీంద్రః పునః ప్రాహ తపోధనమ్ । గృహే పుత్రేషు తే వత్స దారభృత్యేషు సర్వదా
ఇలా చెప్పిన యోగీశ్వరుడు మళ్లీ ఆ తపస్విని అడిగాడు: 'బిడ్డా! నీ ఇంట్లో, పిల్లలతో, భార్యతో, సేవకులతో అన్నీ క్షేమంగా ఉన్నాయా? ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉన్నారా?'
క్షేమమస్తి మహాభాగ పుణ్యకర్మసు చాగ్నిషు । నిరామయోసి చాంగేషు ధర్మం పాలయసే సదా
'ఓ మహాభాగ! నీ పుణ్యకర్మలు, హోమాగ్నులు అన్నీ క్షేమంగా ఉన్నాయా? నీ శరీరంలో ఎలాంటి వ్యాధి లేకుండా ఉన్నావా? నీవు ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నావా?'
ఏవముక్త్వా మహాప్రాజ్ఞః పునః ప్రాహ సుశర్మణమ్ । కిం కరోమి ప్రియం కార్యం సుప్రియం తే ద్విజోత్తమ
అలా అడిగిన తర్వాత, ఆ మహాపండితుడు మళ్లీ సుశర్మన్ను ఇలా అడిగాడు: 'ఓ ద్విజశ్రేష్ఠ! నేను నీకు ఏది ప్రీతికరంగా, అత్యంత ఇష్టంగా చేయగలను చెప్పు.'
ఏవం సంభాషితం విప్రం విరరామ స కుంభజః । తస్మిన్నుక్తే మహాభాగే వసిష్ఠే మునిపుంగవే
అలా అడిగాక, కుంభజుడు ఆ బ్రాహ్మణునితో మాట్లాడటం ఆపాడు. ఆ సమయంలో మహాభాగుడైన వసిష్ఠుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడు, ఇలా అడిగబడ్డాడు.
స హోవాచ మహాత్మానం వసిష్ఠం తపతాం వరమ్ । భగవఞ్ఛ్రూయతాం వాక్యం సుప్రసన్నేన చేతసా
అతడు మహాత్ముడైన వసిష్ఠుని, తపస్సులో శ్రేష్ఠుడైనవారిని ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: 'భగవంతుడా! మీరు నా మాటలు ప్రశాంతమైన మనసుతో వినండి.'
యది మే సుప్రియం కార్యం త్వయైవ మునిపుంగవ । మమ ప్రశ్నార్థసందేహం విచ్ఛేదయ ద్విజోత్తమ
'ఓ మునిశ్రేష్ఠా! మీరు నిజంగా నాకు ఎంతో ఇష్టమైనది చేయాలనుకుంటే, నా ప్రశ్నకు, సందేహానికి సమాధానం చెప్పండి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా!'
దారిద్ర్యం కేన పాపేన పుత్రసౌఖ్యం కథం నహి । ఏతన్మే సంశయం తాత కస్మాత్పాపాద్వదస్వ మే
'ఏ పాపం వల్ల దారిద్ర్యం వస్తుంది? ఎందుకు కుమారుల వల్ల సంతోషం ఉండదు? తండ్రీ! ఈ సందేహానికి కారణమైన పాపం ఏదో నాకు చెప్పండి.'
మహామోహేన సంముగ్ధః ప్రియయా బోధితో ద్విజ । తయాహం ప్రేషితస్తాత తవ పార్శ్వం సమాతురః
'మహామోహంతో మూర్ఖుడై ఉన్న నాకు నా ప్రియ భార్య బోధించింది. ఆమె పంపినందువల్ల, తండ్రీ! నేను బాధతో మీ వద్దకు వచ్చాను.'
తత్సర్వం హి సమాచక్ష్వ సర్వసందేహనాశకమ్ । ముక్తిదాతా భవస్వ త్వం మమసంసారబంధనాత్
'అన్ని సందేహాలను తొలగించే విషయాలను నాకు వివరంగా చెప్పండి. ఈ సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తిని ప్రసాదించేవాడవు కావాలి.'
వసిష్ఠ ఉవాచ- పుత్రా మిత్రాణ్యథ భ్రాతా అన్యే స్వజనబాంధవాః । పంచభేదాస్తు సంభేదాత్పురుషస్య భవంతి తే
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు— 'పిల్లలు, మిత్రులు, అన్నదమ్ములు, ఇతర బంధువులు— వీటన్నీ ఐదు రకాలుగా మనిషికి పరిచయాల ద్వారా కలుగుతాయి.'
తే తే సుమనయా ప్రోక్తాః పూర్వమేవ తవాగ్రతః । ఋణసంబంధినః సర్వే తే కుపుత్రా ద్విజోత్తమ
'ఇవి అన్నీ, ముందు కూడా నీకు ఆనందంగా వివరించాను. వీరందరూ ఋణబంధంతో కూడినవారు; వీరందరూ దుర్గుణులైన కుమారులే, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా!'
పుత్రస్య లక్షణం పుణ్యం తవాగ్రే ప్రవదామ్యహమ్ । పుణ్యప్రసక్తో యస్యాత్మా సత్యధర్మరతః సదా
'ఇప్పుడు నీ సమక్షంలో మంచి కుమారుని లక్షణాలను చెబుతాను. ఎవరి మనసు పుణ్యానికి నిబద్ధంగా, ఎల్లప్పుడూ సత్యధర్మంలో ఆనందంగా ఉంటుందో, అతడే మంచి కుమారుడు.'
శుద్ధివిజ్ఞానసంపన్నస్తపస్వీ వాగ్విదాం వరః । సర్వకర్మసుసంధీరో వేదాధ్యయనతత్పరః
'పవిత్రత, జ్ఞానం కలిగి, తపస్సులో నిష్ణాతుడు, వాక్పాటువాడు, అన్ని కార్యాలలో స్థిరంగా ఉండేవాడు, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.'
స సర్వశాస్త్రవేత్తా చ దేవబ్రాహ్మణపూజకః । యాజకః సర్వయజ్ఞానాం దాతా త్యాగీ ప్రియంవదః
'అతడు అన్ని శాస్త్రాలను తెలిసినవాడు, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను పూజించే వాడు, అన్ని యజ్ఞాలను నిర్వహించే వాడు, దానశీలుడు, త్యాగి, మృదువుగా మాట్లాడే వాడు.'
విష్ణుధ్యానపరో నిత్యం శాంతో దాంతః సుహృత్సదా । పితృమాతృపరోనిత్యం సర్వస్వజనవత్సలః
'విష్ణువు ధ్యానంలో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నుడై ఉండేవాడు, శాంతుడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, ఎప్పుడూ స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవాడు, తల్లిదండ్రులకు ఎల్లప్పుడూ భక్తుడై, తన బంధువులందరినీ ప్రేమించే వాడు.'
కులస్య తారకో విద్వాన్కులస్య పరిపోషకః । ఏవం గుణైశ్చ సంయుక్తః సపుత్రః సుఖదాయకః
ఒక పండితుడు తన కుటుంబాన్ని రక్షించేవాడు, వంశాన్ని పోషించేవాడు. ఇలాంటి మంచి లక్షణాలతో, కుమారులతో కూడి ఉంటే, అతడు అందరికీ ఆనందాన్ని ఇస్తాడు.
అన్యే సంబంధసంయుక్తాః శోకసంతాపదాయకాః । ఏతాదృశేన కిం కార్యం ఫలహీనేన తేన చ
ఇంకొంతమంది కేవలం బంధుత్వంతో మాత్రమే ఉంటారు, వారు బాధలు, కష్టాలు కలిగిస్తారు. అలాంటి ఫలితం లేని వారితో మనకు ఉపయోగమేముంది?