సంనిధౌ బ్రాహ్మణానాం చ రాజవేశ్మగతోథవా । రణభూమిం సమాశ్రిత్య పూర్వం యత్ర మృతో భవేత్
బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో గాని, రాజమహలంలో గాని, యుద్ధభూమిని ఆశ్రయించి, అక్కడ ముందు మరణించిన చోట గాని,
మృత్యుస్థానాని పుణ్యాని కేవలం ధర్మకారణమ్ । గోగ్రహం తు సుసంప్రాప్య తథా చామరకంటకమ్
మరణస్థానాలు ధర్మం కోసం పవిత్రమైనవే; గోశాలలోకి చేరడం, అలాగే అమరకంటకాన్ని పొందడం కూడా శుభమే.
శుద్ధధర్మకరో నిత్యం ధర్మతో ధర్మవత్సలః । ఏవం స్థానం సమాప్నోతి యదా మృత్యుం సమాశ్రితః
ఎప్పుడూ శుద్ధమైన ధర్మాన్ని ఆచరించే, ధర్మాన్ని ప్రేమించే వాడు, మరణాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు అలాంటి స్థలాన్ని పొందుతాడు.
మాతరం పశ్యతే పుణ్యం పితరం చ నరోత్తమః । భ్రాతరం శ్రేయసా యుక్తమన్యం స్వజనబాంధవమ్
పుణ్యశీలుడైన మనిషి తన తల్లిని, తండ్రిని, మంచి లక్షణాలున్న అన్నను, ఇతర బంధువులను చూస్తాడు.
బందీజనైస్తథా పుణ్యైః స్తూయమానం పునఃపునః । పాపిష్ఠం నైవ పశ్యేత మాతృపిత్రాదికం పునః
పుణ్యమైన సేవకులు పదే పదే స్తుతిస్తుంటారు; అతడు పాపిష్ఠుడిని, లేదా తన తల్లి, తండ్రి మొదలైనవారిని మళ్లీ చూడడు.
గీతం గాయంతి గంధర్వాః స్తువంతిస్తావకాః స్తవైః । మంత్రపాఠైస్తథా విప్రా మాతా స్నేహేన పూజయేత్
గంధర్వులు పాటలు పాడుతారు, భక్తులు స్తోత్రాలతో స్తుతిస్తారు, బ్రాహ్మణులు మంత్రాలు పారాయణం చేస్తారు, తల్లి ప్రేమతో పూజిస్తుంది.
పితాస్వజనవర్గాశ్చ ధర్మాత్మానం మహామతిమ్ । ఏవం దూతాః సమాఖ్యాతాః పుణ్యస్థానాని తే విభో
తండ్రి, బంధువుల సమూహాలు, ధర్మాత్ముడైన మహామతిని ఘనంగా సత్కరిస్తారు; ఇలా దూతలను వివరించాను, ఇవే పవిత్రమైన స్థలాలు, ఓ మహాబలుడా!
ప్రత్యక్షాన్పశ్యతే దూతాన్హాస్యస్నేహసమావిలాన్ । న చ స్వప్నేన మోహేన క్లేదయుక్తేన నైవ సః
అతడు దూతలను ప్రత్యక్షంగా చూస్తాడు, వారు నవ్వుతో, ప్రేమతో నిండివుంటారు; కలల్లో గాని, మాయలో గాని, బాధలో గాని అతడికి కలవరమేమీ ఉండదు.
ధర్మరాజో మహాప్రాజ్ఞో భవంతం తు సమాహ్వయేత్ । ఏహ్యేహి త్వం మహాభాగ యత్ర ధర్మః స తిష్ఠతి
ధర్మరాజు, మహాపండితుడు, అతడిని పిలుస్తాడు: 'రా, రా, ఓ మహాభాగ, ఎక్కడ ధర్మం ఉన్నదో అక్కడికి రా' అని.
తస్య మోహో న చ భ్రాంతిర్న గ్లానిః స్మృతివిభ్రమః । జాయతే నాత్ర సందేహః ప్రసన్నాత్మా స తిష్ఠతి
అతనికి మోహం లేదు, అయోమయం లేదు, అలసట లేదు, జ్ఞాపకశక్తి తప్పిపోవడం లేదు; ఇక్కడ సందేహం లేదు, అతడు ప్రశాంతమైన మనసుతో ఉంటాడు.
జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నః స్మరన్దేవం జనార్దనమ్ । తైః సార్ద్ధం తు ప్రయాత్యేవం సంతుష్టో హృష్టమానసః
జ్ఞానం, వివేకం కలిగి, జనార్దనుని దేవుడిగా స్మరిస్తూ, సంతోషంగా, హర్షభరిత హృదయంతో వారితో కలిసి వెళ్ళిపోతాడు.
ఏకత్వం జాయతే తత్ర త్యజతః స్వంకలేవరమ్ । దశమద్వారమాశ్రిత్య ఆత్మా తస్య స గచ్ఛతి
తన శరీరాన్ని విడిచే సమయంలో అక్కడ ఏకత్వం కలుగుతుంది; పదవ ద్వారం ఆశ్రయించి అతని ఆత్మ వెళ్ళిపోతుంది.
శిబికా తస్య ఆయాతి హంసయానం మనోహరమ్ । విమానమేవ చాయాతి హయో వా గజ ఉత్తమః
అతనికోసం శిఖరం, హంసవాహనం, ఆకర్షణీయమైన విమానం, లేదా మంచి గుర్రము, ఉత్తమమైన ఏనుగు వస్తాయి.
ఛత్రేణ ధ్రియమాణేన చామరైర్వ్యజనైస్తథా । వీజ్యమానః స పుణ్యాత్మా పుణ్యైరేవం సమంతతః
ఒక గొడుగు పట్టి, చామరాలతో వడివీశుతూ, ఆ పుణ్యాత్ముడిని చుట్టూ ఉన్న పుణ్యులు ఘనంగా సత్కరిస్తారు.
గీయమానస్తు ధర్మాత్మా స్తూయమానస్తు పండితైః । బందిభిశ్చారణైర్దివ్యైర్బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః
ఆ ధర్మాత్ముడిని పండితులు, దివ్య బందులు, వేదపారంగత బ్రాహ్మణులు పాటలు పాడుతూ, స్తుతిస్తూ ఘనత చాటుతారు.
సాధుభిః స్తూయమానస్తు సర్వసౌఖ్యసమన్వితః । యథాదానప్రభావేణ ఫలమాప్నోతి తత్ర సః
సద్బుద్ధిగలవారు స్తుతిస్తూ, అన్ని సుఖాలతో కూడి, తన దానశక్తి ప్రకారం అక్కడ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ఆరామవాటికామధ్యే స ప్రయాతి సుఖేన వై । అప్సరోభిః సమాకీర్ణో దివ్యాభిర్మంగలైర్యుతః
ఆనందంగా ఉద్యానవనాల మధ్యకు అతడు వెళ్తాడు. అక్కడ దివ్యమైన అలంకారాలతో అలంకరించబడిన అప్సరసలు చుట్టూ ఉండి, శుభసూచకమైన వస్త్రాభరణాలతో అతడిని ఆహ్వానిస్తారు.
దేవైః సంస్తూయమానస్తు ధర్మరాజం ప్రపశ్యతి । దేవాశ్చ ధర్మసంయుక్తా జగ్ముః సంముఖమేవ తమ్
దేవతలు అతడిని పొగిడుతూ, ధర్మరాజును దర్శించేందుకు అతడు ముందుకు సాగుతాడు. ధర్మంతో కూడిన దేవతలు కూడా నేరుగా అతని ఎదురుగా వస్తారు.
ఏహ్యేహి వై మహాభాగ భుంక్ష్వ భోగాన్మనోనుగాన్ । ఏవం స పశ్యతే ధర్మం సౌమ్యరూపం మహామతిమ్
ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! రా, రా, నీ మనసుకు అనుగుణంగా ఉన్న అనేక ఆనందాలను అనుభవించు అని ధర్ముడు మృదువైన రూపంతో, గొప్ప జ్ఞానంతో కనిపిస్తాడు.
స్వస్య పుణ్యప్రభావేణ భుంక్తే చ స్వర్గమేవ సః । భోగక్షయాత్సధర్మాత్మా పునర్జన్మ ప్రయాతి వై
తన స్వంత పుణ్యఫలంతో అతడు స్వర్గంలో సుఖాలు అనుభవిస్తాడు. ఆ సుఖాలు పూర్తయిన తరువాత, ధర్మాత్ముడు మళ్లీ జన్మను పొందుతాడు.
నిజధర్మప్రసాదాత్స కులం పుణ్యం ప్రయాతి వై । బ్రాహ్మణస్య సుపుణ్యస్య క్షత్రియస్య తథైవ చ
తన ధర్మప్రసాదంతో అతడు పుణ్యవంతమైన కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు. అటువంటి గొప్ప పుణ్యశాలి బ్రాహ్మణుడైనా, క్షత్రియుడైనా అదే విధంగా జరుగుతుంది.
ధనాఢ్యస్య సుపుణ్యస్య వైశ్యస్యైవ మహామతే । ధర్మేణ మోదతే తత్ర పునః పుణ్యం కరోతి సః
లేదా గొప్ప ధనవంతుడైన, పుణ్యశాలి వైశ్యుడైనా, అక్కడ ధర్మంలో ఆనందించి, మళ్లీ పుణ్యకార్యాలు చేయడం కొనసాగిస్తాడు.
సోమశర్మోవాచ- పాపినాం మరణం భద్రే కీదృశైర్లక్షణైర్యుతమ్ । తన్మే త్వం విస్తరాద్బ్రూహి యది జానాసి భామిని
సోమశర్మన్ ఇలా అడిగాడు — ఓ మృదువైనవాడా! పాపుల మరణానికి కలిగే లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయో నాకు వివరంగా చెప్పు. నీవు తెలుసు కదా, అందుకు చెప్పు.
సుమనోవాచ- శ్రూయతామభిధాస్యామి తస్మాత్సిద్ధాచ్ఛ్రుతం మయా । పాపినాం మరణే కాంత యాదృశం లింగమేవ చ
సుమనా ఇలా చెప్పింది — విను, నేను సిద్ధుల నుండి విన్నదాన్ని వివరంగా చెబుతాను. పాపుల మరణ సమయంలో కలిగే లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయో చెప్పుతాను, ప్రియుడా.
మహాపాతకినాం చైవ స్థానం చేష్టాం వదామ్యహమ్ । విణ్మూత్రామేధ్యసంయుక్తాం భూమిం పాపసమన్వితామ్
మహాపాతకులు ఉండే ప్రదేశం, వారి ప్రవర్తన గురించి చెబుతాను. మలము, మూత్రం, మలినాలతో నిండిన, పాపంతో కూడిన భూమిలో వారు ఉంటారు.
సతాం ప్రాప్య సుదుష్టాత్మా ప్రాణాన్దుఃఖేన ముంచతి । చాండాలభూమిం సంప్రాప్య మరణం యాతి దుఃస్థితః
సద్గుణులు ఉండే చోటికి చేరిన పాపాత్ముడు, ప్రాణాలు విడిచే సమయంలో తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తాడు. చండాలుల భూమిని చేరి, దుఃఖంతో మరణిస్తాడు.
గర్దభాచరితాం భూమిం వేశ్యాగేహం సమాశ్రితః । కల్పపాలగృహం గత్వా నిధనాయోపగచ్ఛతి
గాడిదలు తిరిగే ప్రదేశంలో లేదా వేశ్యాగృహంలో నివసించి, మరణానికి దగ్గరగా వస్తాడు. లేదా కాలుపాలకుని ఇంటికి వెళ్లి అక్కడ ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు.
అస్థిచర్మనఖైః పూర్ణమాశ్రితం పాపకిల్బిషైః । తాం ప్రాప్య చ స దుష్టాత్మా మృత్యుం యాతి సునిశ్చితమ్
ఎముకలు, చర్మం, గోర్లు నిండిన, పాపకర్మలతో మలినమైన ప్రదేశంలో నివసించే దుష్టాత్ముడు, అటువంటి చోటు చేరగానే ఖచ్చితంగా మరణిస్తాడు.
అన్యాం పాపసమాచారాం ప్రాప్య మృత్యుం స గచ్ఛతి । అథ చేష్టాం ప్రవక్ష్యామి దూతానాం తు తమిచ్ఛతామ్
ఇంకా ఇతర పాపకార్యాలు జరిగే ప్రదేశానికి చేరినా, అతడు మరణాన్ని పొందుతాడు. ఇప్పుడు అతన్ని పట్టుకోవడానికి దూతలు చేసే పనులను నేను చెబుతాను.
భైరవాన్దారుణాన్ఘోరానతికృష్ణాన్మహోదరాన్ । పింగాక్షాన్పీతనీలాంశ్చ అతిశ్వేతాన్మహోదరాన్
భయంకరమైన, దారుణమైన, ఘోరమైన, బాగా నల్లగా, పెద్ద పొట్టలతో, పింగళమైన కళ్లతో, పసుపు, నీలం రంగులతో, చాలా తెల్లగా, పెద్ద పొట్టలతో ఉన్న దూతలు వస్తారు.