అన్యచ్చ తే ప్రవక్ష్యామి శ్రోతుమిచ్ఛసి యత్పతే । ఈదృశే చాపి ధర్మే తు వర్తతే యో నరః సదా
ఇంకా నీవు వినాలనుకున్నదాన్ని ఇప్పుడు చెబుతాను, ప్రభూ. ఇలాంటి ధర్మంలో ఎవరైనా ఎప్పుడూ నిలబడితే—
సంసారే తస్య సంభూతిః పునరేవ న జాయతే । స్వర్గం గచ్ఛతి ధర్మేణ సత్యంసత్యం వదామ్యహమ్
ఆయనకు ఈ లోకంలో మళ్లీ జననం ఉండదు. ధర్మంతో స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. ఇది నిజం, నిజంగా నేను చెబుతున్నాను.
ఏవం జ్ఞాత్వా మహాప్రాజ్ఞ ధర్మమేవ వ్రజస్వ హి । సర్వం హి ప్రాప్యతే కాంత యదసాధ్యం మహీతలే
ఇలా తెలుసుకున్నవాడవు కాబట్టి, మహాపండితుడా, నువ్వు ధర్మాన్ని అనుసరించాలి. ఎందుకంటే, ప్రియమైనవాడా, భూమిపై సాధ్యం కానిదాన్ని కూడా ధర్మంతో పొందవచ్చు.
ధర్మప్రసాదతస్తస్మాత్కురు వాక్యం మమైవ హి । భార్యాయాస్తువచః శ్రుత్వా సోమశర్మా సుబుద్ధిమాన్
కాబట్టి, ధర్మప్రసాదంతో నా మాట విను. భార్య మాటలు విన్న సోమశర్మ, మహాబుద్ధిమంతుడు—
పునః ప్రోవాచ తాం భార్యాం సుమనాం ధర్మవాదినీమ్
మళ్లీ తన ధర్మాన్ని చెప్పే సుమన అనే తన సతీమణిని సోమశర్మ ప్రశ్నించాడు.
సోమశర్మోవాచ- ఏవంవిధం మహాపుణ్యం ధర్మవ్యాఖ్యానముత్తమమ్ । కథం జానాసి భద్రే త్వం కస్మాచ్చైవ త్వయా శ్రుతమ్
సోమశర్మ ఇలా అన్నాడు— ఇంత గొప్ప పుణ్యమైన, ఉత్తమమైన ధర్మవివరణను నువ్వు ఎలా తెలుసుకున్నావు, సుభద్రే? ఇది ఎవరి దగ్గర వినావు?
సుమనోవాచ-। భార్గవాణాం కులే జాతః పితా మమ మహామతే । చ్యవనో నామ విఖ్యాతః సర్వజ్ఞానవిశారదః
సుమన ఇలా చెప్పింది— భృగువంశంలో పుట్టిన నా తండ్రి, మహామతి, చ్యవనుడు అని పేరు. ఆయన అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడు, ప్రసిద్ధుడు.
తస్యాహం ప్రియ కన్యా వై ప్రాణాదపి చ వల్లభా । యత్రయత్ర వ్రజత్యేష తీర్థారామేషు సువ్రత
నేను ఆయనకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన కుమార్తెను. ఆయన ఎక్కడికి వెళ్లినా, పవిత్ర క్షేత్రాలు, అరణ్యాలకు అయినా, ఓ సువ్రతా, నేను ఆయనతోపాటే వెళ్ళేవాడిని.
సభాసు చ మునీనాం తు దేవతాయతనేషు చ । తేన సార్ద్ధం వ్రజామ్యేకా క్రీడమానా సదైవ హి
మునుల సభల్లోనైనా, దేవాలయాల్లోనైనా, నేను ఎప్పుడూ ఆయనతో ఒంటరిగా, ఆనందంగా తిరుగుతూ ఉండేవాడిని.
కౌశికాన్వయసంభూతో వేదశర్మా మహామతిః । పితుర్మమ సఖా దైవాదటమానః సమాగతః
కౌశిక వంశంలో పుట్టిన వేదశర్మ అనే మహామతి, నా తండ్రికి స్నేహితుడిగా, విధివశాత్తు తిరుగుతూ వచ్చినాడు.
దుఃఖేన మహతావిష్టశ్చింతయానో ముహుర్ముహుః । సమాగతం మహాత్మానం తమువాచ పితా మమ
భారీ బాధతో మునిగిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, నా తండ్రి వచ్చిన ఆ మహాత్ముడిని ఇలా అడిగాడు.
భవంతం దుఃఖసంతప్తమితి జానామి సువ్రత । కస్మాద్దుఃఖీ భవాఞ్జాతస్తస్మాత్త్వం కారణం వద
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నీవు బాధతో బాధపడుతున్నావని నాకు తెలుసు. నీవు ఎందుకు ఇంత దుఃఖంలో ఉన్నావో చెప్పు.
ఏతద్వాక్యం తతః శ్రుత్వా చ్యవనస్య మహాత్మనః । తమువాచ మహాత్మానం పితరం మమ సువ్రతః
ఆ మహాత్ముడు అయిన చ్యవనుని మాటలు విని, సద్గుణశీలుడు నా తండ్రిని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
వేదశర్మా మహాప్రాజ్ఞ సర్వదుఃఖస్య కారణమ్ । మమ భార్యా మహాసాధ్వీ పాతివ్రత్యపరాయణా
వేదశర్మ అనే జ్ఞానివాడు ఇలా అన్నాడు: నా బాధలన్నింటికీ కారణం, నా భార్య గొప్ప పతివ్రత, ధర్మపరాయణురాలు అయినా—
అపుత్రా సా హి సంజాతా మమ వంశో న విద్యతే । ఏతత్తే కారణం ప్రోక్తం ప్రశ్నితోస్మి యతస్త్వయా
—ఆమెకు పిల్లలు లేవు. నా వంశం కొనసాగడం లేదు. నీవు అడిగినదానికి ఇదే కారణం.
ఏతస్మిన్నంతరే ప్రాప్తః కశ్చిత్సిద్ధః సమాగతః । మమ పిత్రా తథా తేన హ్యుత్థాయ వేదశర్మణా
అంతలో అక్కడ ఒక సిద్ధుడు వచ్చాడు. నా తండ్రి అతనితో కలిసి వేదశర్మను ఆత్మీయంగా ఆహ్వానించాడు.
ద్వాభ్యామపి చ సిద్ధోసౌ పూజితో భక్తిపూర్వకైః । ఉపహారైస్స భోజ్యాన్నైర్వచనైర్మధురాక్షరైః
ఆ ఇద్దరూ ఆ సిద్ధుని భక్తితో పూజించి, మంచి కానుకలు, రుచికరమైన భోజనం, మధురమైన మాటలతో సత్కరించారు.
ద్వాభ్యామన్తర్గతం పృష్టం పూర్వోక్తం చ యథా త్వయా । ఉభౌ తౌ ప్రాహ ధర్మాత్మా ససఖం పితరం మమ
ఇద్దరూ ముందుగా అడిగినట్లు ఆ ధర్మాత్ముడు నా తండ్రి, అతని స్నేహితుని సమక్షంలో సమాధానం చెప్పాడు.
ధర్మస్య కారణం సర్వం మయోక్తం తే తథా కిల । ధర్మేణ ప్రాప్యతే పుత్రో ధనం ధాన్యం తథా స్త్రియః
ధర్మానికి కారణమంతా నేను చెప్పినట్లే. ధర్మాన్ని పాటిస్తే కొడుకు, ధనం, ధాన్యం, భార్యలు అన్నీ లభిస్తాయి.
తతస్తేన కృతం ధర్మం సంపూర్ణం వేదశర్మణా । తస్మాద్ధర్మాత్సుసంజాతం మహత్సౌఖ్యం సపుత్రకమ్
అంతట వేదశర్మ పూర్తిగా ధర్మాన్ని ఆచరించాడు. ఆ ధర్మఫలితంగా అతనికి గొప్ప ఆనందం, కుమారుడు కలిగారు.
తేన సంగప్రసంగేన మమైష మతినిశ్చయః । యథా కాంత తవ ప్రోక్తం మయైవ చ పరం శుభమ్
ఆ సత్సంగతివల్ల నాకు ఈ నిశ్చయం కలిగింది. నీవు చెప్పినట్లే, నేనూ చెప్పినట్లే, ఇది పరమ శుభానికి దారి తీస్తుంది.
తస్మాచ్ఛ్రుతం మహాసిద్ధాత్సర్వసందేహనాశనమ్ । విప్రధర్మం సమాశ్రిత్య అనువర్త్తస్వ సర్వదా
అందుకే, ఆ మహాసిద్ధుని మాట విని, అన్ని సందేహాలు తొలగిపోతాయి. బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించు.
సోమశర్మోవాచ- ధర్మేణ కీదృశో మృత్యుర్జన్మ చైవ వదస్వ మే । ఉభయోర్లక్షణం కాంతే తత్సర్వం హి వదస్వ మే
సోమశర్మ ఇలా అడిగాడు— ధర్మాన్ని పాటిస్తే మరణం, జన్మ ఎలా ఉంటాయో చెప్పు. రెండింటి లక్షణాలు వివరంగా చెప్పు ప్రియమైనవాడా.
సుమనోవాచ- సత్య శౌచ క్షమా శాంతి తీర్థపుణ్యాదికైస్తథా । ధర్మశ్చ పాలితో యేన తస్య మృత్యుం వదామ్యహమ్
సుమనుడు ఇలా అన్నాడు— సత్యం, శౌచం, క్షమ, శాంతి, తీర్థపుణ్యాదులు, ఇంకా ధర్మాన్ని పాటించడం వల్ల, అతని మరణం ఎలా ఉంటుందో చెబుతాను.
రోగో న జాయతే తస్య న చ పీడా కలేవరే । న శ్రమో వై న చ గ్లానిర్న చ స్వేదో భ్రమస్తథా
అతనికి ఎలాంటి వ్యాధి రాదు, శరీరంలో బాధ ఉండదు. అలసట, నీరసం, చెమట, మతిమరుపు ఏదీ ఉండదు.
దివ్యరూపధరా భూత్వా గంధర్వా బ్రాహ్మణాస్తథా । వేదపాఠసమాయుక్తా గీతజ్ఞానవిశారదాః
దివ్యరూపంతో గంధర్వులు, బ్రాహ్మణులు, వేదపఠనంలో నిపుణులు, పాటల జ్ఞానంలో ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు అతని దగ్గరకు వస్తారు.
తస్య పార్శ్వం సమాయాంతి స్తుతిం కుర్వంతి చాతులామ్ । స్వస్థో హి ఆసనే యుక్తో దేవపూజారతః కిల
వారు అతని పక్కన చేరి, అతడిని ఎంతో ప్రశంసిస్తారు. అతడు సుఖంగా ఆసనంలో కూర్చుని, దేవతల పూజలో తలమునకలై ఉంటాడు.
తీర్థం చ లభతే ప్రాజ్ఞః స్నానార్థం ధర్మతత్పరః । అగ్న్యాగారే చ గోస్థానే దేవతాయతనేషు చ
ధర్మాన్ని మనసారా పాటించే జ్ఞానవంతుడు, స్నానానికి పవిత్ర జలాలను పొందుతాడు. అగ్నిగృహంలో, గోశాలలో, దేవాలయాల్లో ఎక్కడైనా అతడికి ఈ అవకాశం లభిస్తుంది.
ఆరామే చ తడాగే చ యత్రాశ్వత్థో వటస్తథా । బ్రహ్మవృక్షం సమాశ్రిత్య శ్రీవృక్షం చ తథా పునః
ఉద్యానంలో గాని, చెరువు దగ్గర గాని, ఎక్కడ అశ్వత్థ వృక్షం లేదా వట వృక్షం ఉంటే, అక్కడ బ్రహ్మవృక్షాన్ని ఆశ్రయించి, అలాగే శ్రీవృక్షాన్ని కూడా ఆశ్రయిస్తారు.
అశ్వస్థానం సమాశ్రిత్య గజస్థానగతో నరః । అశోకం చూతవృక్షం చ సమాశ్రిత్య యదాస్థితః
అశ్వత్థ స్థలాన్ని ఆశ్రయించి, గజస్థానంలో ఉన్నవాడు, అశోక వృక్షం లేదా మామిడి చెట్టు దగ్గర నిలబడి ఉంటే,