చరితం పావనం దివ్యం వైష్ణవం శ్రేయఆవహమ్ । భవతామగ్రతః సర్వం విష్ణోశ్చైవ ప్రసాదతః
విష్ణువు అనుగ్రహంతో, పవిత్రమైన, దివ్యమైన, వైష్ణవ ధర్మాన్ని, మంగళాన్ని కలిగించేదాన్ని మీ ముందర నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
పూర్వకల్పే మహాభాగాః సుక్షేత్రే పాపనాశనే । రేవాతీరే సుపుణ్యే చ తీర్థే వామనసంజ్ఞకే
మునులారా! పూర్వకాలంలో, పాపాలను హరిస్తున్న పవిత్రమైన రేవా నది తీరంలో, వామన తీర్థంలో, ఒక సద్గుణవంతుడు జన్మించాడు.
కౌశికస్య కులే జాతః సోమశర్మా ద్విజోత్తమః । స తు పుత్రవిహీనస్తు బహుదుఃఖసమన్వితః
కౌశిక వంశంలో జన్మించిన సోమశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడు ఉత్తముడు; అతనికి సంతానం లేకపోవడం వల్ల ఎన్నో బాధలు అనుభవించేవాడు.
దారిద్రేణ స దుఃఖేన సర్వదైవప్రపీడితః । పుత్రోపాయం ధనస్యాపి దివారాత్రౌ ప్రచింతయేత్
ఆయన ఎప్పుడూ దారిద్ర్యంతో, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, కుమారుడు కలగాలా, ధనం సంపాదించాలా అని రాత్రింబవళ్లు ఆలోచించేవాడు.
ఏకదా తు ప్రియా తస్య సుమనా నామ సువ్రతా । భర్తారం చింతయోపేతమధోముఖమలక్షయత్
ఒక రోజు అతని ప్రియమైన భార్య, సుమన అనే సద్గుణవంతురాలు, తన భర్తను ఆలోచనలో మునిగిపోయి, తలవంచి ఉన్నట్లు గమనించింది.
సమాలోక్య తదా కాంతం తమువాచ తపస్వినీ । దుఃఖజాలైరసంఖ్యైస్తు తవ చిత్తం ప్రధర్షితమ్
అప్పుడు ఆ తపస్విని తన ప్రియమైన భర్తను చూసి, "నీవు ఎన్నో దుఃఖాల వలయాల్లో చిక్కుకొని ఉన్నావు" అని అన్నారు.
వ్యామోహేన ప్రమూఢోసి త్యజ చింతాం మహామతే । మమ దుఃఖం సమాచక్ష్వ స్వస్థో భవ సుఖం వ్రజ
నీవు మాయలో మునిగి అయోమయంగా ఉన్నావు. ఓ మహామతి! ఆందోళనను వదిలెయ్. నీ బాధను నాకు చెప్పు. మనసు నిశ్చింతగా ఉంచుకుని సంతోషంగా ఉండు.
నాస్తి చింతాసమం దుఃఖం కాయశోషణమేవ హి । యశ్చింతాం త్యజ్య వర్తేత స సుఖేన ప్రమోదతే
ఆందోళనతో సమానమైన దుఃఖం లేదు; అది శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తుంది. ఎవరు ఆందోళనను వదిలి జీవిస్తారో వారు సుఖంగా ఆనందంగా ఉంటారు.
చింతాయాః కారణం విప్ర కథయస్వ మమాగ్రతః । ప్రియావాక్యం సమాకర్ణ్య సోమశర్మాబ్రవీత్ప్రియామ్
ఓ బ్రాహ్మణా! నీ ఆందోళనకు కారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు. ఆమె ప్రేమతో చెప్పిన మాటలు విని సోమశర్మ తన భార్యతో మాట్లాడాడు.
సోమశర్మోవాచ-। ఇచ్ఛయా చింతితం భద్రే చింతా దుఃఖస్య కారణమ్ । తత్సర్వం తు ప్రవక్ష్యామి శ్రుత్వా చైవావధార్యతామ్
సోమశర్మ అన్నాడు— సుమన! కోరికల వల్లనే నేను ఆందోళన చెందాను. ఆందోళనే దుఃఖానికి కారణం. నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతాను, విను, గ్రహించు.
న జానే కేన పాపేన ధనహీనోస్మి సువ్రతే । తథా పుత్రవిహీనశ్చ ఏతద్దుఃఖస్య కారణమ్
ఓ సువ్రతే! ఏ పాపం వల్ల నాకు ధనం లేకపోయిందో నాకు తెలియదు. అలాగే సంతానం కూడా లేదు. ఇదే నా దుఃఖానికి కారణం.
సుమనోవాచ- శ్రూయతామభిధాస్యామి సర్వసందేహనాశనమ్ । స్వరూపముపదేశస్య సర్వవిజ్ఞానదర్శనమ్
సుమన అన్నది— విను, నేను నీకు అన్నీ చెబుతాను. ఇది అన్ని సందేహాలను తొలగిస్తుంది. ఉపదేశం యొక్క అసలైన స్వరూపాన్ని, సర్వజ్ఞానాన్ని తెలియజేస్తాను.
లోభః పాపస్య బీజం హి మోహో మూలం చ తస్య హి । అసత్యం తస్య వై స్కంధో మాయా శాఖా సువిస్తరా
లోభమే పాపానికి విత్తానం, మోహమే దానికి మూలం. అసత్యమే దాని కాండం, మాయే విస్తృతమైన దాని కొమ్మలు.
దంభకౌటిల్యపత్రాణి కుబుద్ధ్యా పుష్పితః సదా । అనృతం తస్య సౌగంధం ఫలమజ్ఞానమేవ చ
దంభం, వంకదారి మనసు ఇవే దాని ఆకులు, ఎప్పుడూ చెడ్డ బుద్ధితో పుష్పిస్తుంటాయి. అబద్ధమే దానికి పరిమళం, అజ్ఞానమే ఫలం.
ఛద్మపాఖండశౌర్యేర్ష్యాః క్రూరాః కూటాశ్చ పాపినః । పక్షిణో మోహవృక్షస్య మాయాశాఖా సమాశ్రితాః
మోసం, మాయ మాటలు, తప్పుడు ధైర్యం, అసూయ—ఈ క్రూరమైన, దుర్మార్గులైన పాపులు మోహవృక్షానికి మాయ కొమ్మల్లో ఆశ్రయం పొందే పక్షుల్లా ఉంటారు.
అజ్ఞానం సుఫలం తస్య రసోఽధర్మః ఫలస్య హి । తృష్ణోదకేన సంవృద్ధాఽశ్రద్ధా తస్య ద్రవః ప్రియ
అజ్ఞానమే దాని పుష్కలమైన ఫలం, ఆ ఫలానికి రుచి అధర్మమే. తృష్ణ అనే నీటితో పెరిగి, దానికి రసంగా ఉండేది అవిశ్వాసమే, ప్రియమైనవాడా.
అధర్మః సురసస్తస్య ఉత్కటో మధురాయతే । యాదృశైశ్చ ఫలైశ్చైవ సుఫలో లోభపాదపః
అధర్మమే దానికి మధురంగా, ఆకర్షణగా కనిపించే రుచి. అలాంటి ఫలాలతో లోభవృక్షం బాగా ఫలిస్తుంది.
అస్యచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య యో నరః పరితుష్యతే । ఫలాని తస్య చాశ్నాతి సుపక్వాని దినేదినే
ఎవరైనా దాని నీడలో ఆశ్రయం పొంది సంతృప్తిగా ఉంటే, వారు రోజూ దాని బాగా పండిన ఫలాలు తింటారు.
ఫలానాం తు రసేనాపి అధర్మేణ తు పాలితః । స సంతుష్టో భవేన్మర్త్యః పతనాయాభిగచ్ఛతి
దాని ఫలాల రుచిని ఆస్వాదిస్తూ, అధర్మంతో పోషించబడినవాడు, వాటితో సంతృప్తి పొందిన మానవుడు చివరకు పతనానికి చేరతాడు.
తస్మాచ్చింతాం పరిత్యజ్య పుమాఁల్లోభం న కారయేత్ । ధనపుత్రకలత్రాణాం చింతామేకాం న కారయేత్
కాబట్టి, ఆందోళనను విడిచిపెట్టి, మనిషి లోభాన్ని పెంచుకోకూడదు. ధనం, పిల్లలు, భార్య కోసం ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉండకూడదు.
యో హి విద్వాన్భవేత్కాంత మూర్ఖాణాం పథమేతి హి । మూర్ఖశ్చింతయతే నిత్యం కథమర్థం మమైవ హి
వివేకి వాడు, ప్రియమైనవాడా, మూర్ఖుల మార్గాన్ని అనుసరించడు. కాని మూర్ఖుడు మాత్రం, 'ఎలా నేను ధనం సంపాదించగలను?' అని ఎప్పుడూ ఆందోళన పడుతుంటాడు.
సుభార్యామిహ విందామి కథం పుత్రానహం లభే । ఏవం చింతయతే నిత్యం దివారాత్రౌ విమోహితః
'నేను ఇక్కడ మంచి భార్యను ఎలా పొందగలను? పిల్లలను ఎలా పొందగలను?' అని మూర్ఖుడు రాత్రింబవళ్లు మాయలో మునిగి ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూనే ఉంటాడు.
క్షణమేకం ప్రపశ్యేత చింతామధ్యే మహత్సుఖమ్ । పునశ్చైతన్యమాయాతి మహాదుఃఖేన పీడ్యతే
ఆందోళనల మధ్యలో ఒక్క క్షణం గొప్ప ఆనందం అనిపించొచ్చు. కానీ మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చి, అతడు మళ్లీ పెద్ద బాధతో బాధపడతాడు.
మిత్రాశ్చ బాంధవాః పుత్రాః పితృమాతృసభృత్యకాః । సంబంధినో భవంత్యేవ కలత్రాణి తథైవ చ
మిత్రులు, బంధువులు, కుమారులు, తండ్రులు, తల్లులు, సేవకులు—ఇవన్నీ మనకు బంధువులవుతారు. అలాగే భార్యలు కూడా.
సోమశర్మోవాచ- సంబంధః కీదృశో భద్రే తథా విస్తరతో వద । యేన సంబంధినః సర్వే ధనపుత్రాదిబాంధవాః
సోమశర్మన్ ఇలా అడిగాడు— 'భద్రే, ఈ బంధం ఎలా ఉంటుంది? వివరంగా చెప్పు. ధనం, పిల్లలు, ఇతర బంధువులు ఇలా అందరూ ఎలా బంధించబడతారు?'
సుమనోవాచ- ఋణసంబంధినః కేచిత్కేచిన్న్యాసాపహారకాః । లాభప్రదా భవంత్యేకే ఉదాసీనాస్తథాపరే
సుమనస్ ఇలా చెప్పాడు— 'కొంతమంది ఋణంతో బంధించబడతారు, మరికొందరు జమా తీసుకున్నదాన్ని తీసుకోవడం వల్ల. ఇంకొందరు లాభాన్ని ఇస్తారు, మరికొందరు నిర్లక్ష్యంగా ఉంటారు.'
భేదైశ్చతుర్భిర్జాయంతే పుత్రమిత్రస్త్రియస్తథా । భార్యా పితా చ మాతా చ భృత్యాః స్వజనబాంధవాః
ఈ నాలుగు విధాల వల్లే కుమారులు, మిత్రులు, భార్యలు, తల్లిదండ్రులు, సేవకులు, స్వజన బంధువులు జన్మిస్తారు.
స్వేనస్వేన హి జాయంతే సంబంధేన మహీతలే । న్యాసాపహారభావేన యస్య యేన కృతం భువి
ప్రతి ఒక్కరూ తనకు తాను ఉన్న బంధంతోనే భూమిపై జన్మిస్తారు. ఎవరు ఎవరి దగ్గర ఏమి చేశారో, జమా తీసుకోవడం లేదా ఇవ్వడం వల్ల అవి ఏర్పడతాయి.
న్యాసస్వామీ భవేత్పుత్రో గుణవాన్రూపవాన్భువి । యేనైవాపహ్రతం న్యాసం తస్య గేహే న సంశయః
జమా యజమాని ఈ లోకంలో గుణవంతుడైన, అందమైన కుమారుడిగా అవతరిస్తాడు. ఎవరి దగ్గర జమా తీసుకున్నారో, వారి ఇంట్లోనే జన్మిస్తాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
న్యాసాపహరణాద్దుఃఖం స దత్వా దారుణం గతః । న్యాసస్వామీ సుపుత్రోభూన్న్యాసాపహారకస్య చ
జమా తీసుకోవడం వల్ల కలిగే బాధను ఇచ్చి, అతడు తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని అనుభవించి వెళ్ళిపోతాడు. జమా యజమాని మంచి కుమారుడవుతాడు, అలాగే జమా తీసుకున్నవాడు కూడా.