రణే నిర్జిత్య గోవిందం తమిమం పాపచేతసమ్ । వ్యాపాద్య దేవతాః సర్వాః పదమైంద్రం వ్రజామ్యహమ్
పోరులో గోవిందుని ఓడించి, ఆ పాపబుద్ధి వాడిని సంహరించి, అన్ని దేవతలను నాశనం చేసి, ఇంద్రుని స్థానం పొందుతాను.
బలిరువాచ- ఏవం న యుజ్యతే కర్తుం యుష్మాభిర్దితిజేశ్వరాః । విష్ణునా సహ యద్వైరం తద్వైరం నాశకారణమ్
బలి ఇలా అన్నాడు: 'దానవాధిపతులారా! మీరు ఇలా చేయడం సరికాదు; విష్ణువుతో శత్రుత్వం మనకు నాశనం తేవదు.'
దానధర్మైస్తథా పుణ్యైస్తపోభిర్యజ్ఞయాజనైః । తమారాధ్య హృషీకేశం సుఖం గచ్ఛంతి మానవాః
దానం, ధర్మం, తపస్సు, యజ్ఞాది కర్మల ద్వారా మనుషులు హృషీకేశుని ప్రసన్నం చేసుకుని సుఖంగా జీవిస్తారు.
హిరణ్యకశిపురువాచ- అహమేవం న కరిష్యే హరేరారాధనం కదా । స్వభావం తు పరిత్యజ్య శత్రుసేవా ప్రచర్యతే
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఇలా చేయను, హరిదేవుని పూజించను; నా స్వభావాన్ని వదిలిపెట్టి శత్రువుకు సేవ చేయడం నాకు ఇష్టం లేదు.'
మరణాదధికం తం తు మానయంతి హి పండితాః । విష్ణోః సేవా న వై కార్యా మయా చాన్యైశ్చ దానవైః
మరణాన్ని కూడా మించిపోయిన వాడిని పండితులు గౌరవిస్తారు; విష్ణువుని సేవ చేయడం నాకు, ఇతర దానవులకు కూడా అవసరం లేదు.
తమువాచ మహాత్మానం బలిః పితామహం పునః । ధర్మశాస్త్రేషు యద్దృష్టం మునిభిస్తత్త్వవేదిభిః
అప్పుడు బలి ఆ మహాత్ముడైన పితామహుని పునః ఇలా అడిగాడు: 'ధర్మశాస్త్రాలలో మునులు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు చెప్పినది —'
రాజనీతియుతం మంత్రం శత్రోశ్చైవ ప్రధానతః । హీనమాత్మానమాజ్ఞాయ రిపుం తం బలినం తథా
'రాజనీతి తెలిసిన మంత్రాన్ని, ముఖ్యంగా శత్రువు విషయంలో, మన బలహీనతను, శత్రువు బలాన్ని గుర్తించాలి.'
తస్య పార్శ్వే ప్రగత్వైవ జయకాలం ప్రతీక్షయేత్ । దీపచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య తమో వసతి సర్వదా
'అతని పక్కన చేరి, విజయానికి సరైన సమయం కోసం ఎదురుచూడాలి; దీపం నీడలో ఎప్పుడూ చీకటి ఉంటుంది.'
స్నేహం దశాగతం ప్రేక్ష్య దీపస్యాపి మహాబలమ్ । ప్రకాశం యాతి వేగేన తమశ్చ వర్ద్ధతే పునః
'నూనె స్థితిని గమనిస్తే, గొప్ప దీపం వెలుగు వేగంగా పెరుగుతుంది, కానీ చీకటి కూడా మళ్లీ పెరుగుతుంది.'
తథా ప్రసాదయేచ్ఛన్నః స్నేహం నిర్దిశ్య తత్త్వతః । స్నేహం కృత్వాసురైః సార్ద్ధం ధర్మభావైః సురద్విషః
'అలాగే, నిజమైన ప్రేమను చూపిస్తూ, రహస్యంగా అనుకూలతను సంపాదించాలి; అసురులతో స్నేహం చేసి, ధర్మబుద్ధితో దేవతలకు శత్రువులు ప్రవర్తిస్తారు.'
పూర్వముక్తం సుమంత్రం తు మునినా కశ్యపేన హి । తేన మంత్రేణ రాజేంద్ర కురు కార్యం స్వమాత్మవాన్
'ముని కశ్యపుడు ముందుగా చెప్పిన మంత్రాన్ని అనుసరించి, ఓ రాజా! ఆ సలహా ప్రకారం నీవు ధైర్యంగా పని చేయు.'
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రాహ దైత్యః ప్రతాపవాన్ । పౌత్ర నైవం కరిష్యేహం మానభంగం తథాత్మనః
ఆ మాటలు విని, ప్రతాపశాలి దైత్యుడు ఇలా అన్నాడు: 'మనవడా! నేను అలా చేయను, నా గౌరవాన్ని తక్కువ చేసుకోను.'
అన్యే చ బాంధవాః సర్వే తమూచుర్నయపండితమ్ । బలినోక్తం చ యత్పుణ్యం దేవతానాం ప్రియంకరమ్
ఇతర బంధువులందరూ, ఆ నయపండితుని చూచి ఇలా అన్నారు: 'బలి చెప్పిన పుణ్యం, దేవతలకు ఇష్టమైనది —'
శక్రమానకరం ప్రోక్తం దానవానాం భయంకరమ్ । కరిష్యామో వయం సర్వే తప ఏవమనుత్తమమ్
'అది ఇంద్రునికి ప్రభావం చూపదు, దానవులకు భయంకరం; అందువల్ల మేమందరం ఉత్తమమైన తపస్సు చేస్తాము.'
తపసా నిర్జిత్య దేవాన్హరిష్యామః స్వకం పదమ్ । ఏవమామంత్ర్య తే సర్వే నిరాకృత్య బలిం తదా
తపస్సు చేసి దేవతలను జయించి మన స్థానాన్ని మళ్లీ పొందుదామని వారు నిర్ణయించుకొని, అందరూ కలసి ఆ సమయంలో బలిని తృణీకరించారు.
విష్ణోః సార్ద్ధం మహావైరం హృది కృత్వా మహాసురాః । తపశ్చక్రుస్తతః సర్వే గిరిదుర్గేషు సానుషు
విష్ణువుపై గాఢమైన ద్వేషాన్ని హృదయంలో పెట్టుకొని, ఆ మహాశూరులు అందరూ కొండలపై కఠిన తపస్సు చేయడం ప్రారంభించారు.
ఏవం తే దానవాః సర్వే త్యక్తరాగాః సునిశ్చితాః । కామక్రోధవిహీనాశ్చ నిరాహారా జితక్లమాః
అలా ఆ దానవులు అందరూ మమకారాన్ని వదిలి, దృఢనిశ్చయంతో, కోరికలు కోపాలు లేకుండా, ఉపవాసంగా, అలసటను జయించి తపస్సు చేశారు.
ఋషయ ఊచుః- సర్వజ్ఞేన త్వయా ప్రోక్తం దైత్యదానవసంగరమ్ । ఇదానీం శ్రోతుమిచ్ఛామః సువ్రతస్య మహాత్మనః
ఋషులు అన్నారు— ఓ సర్వజ్ఞా! మీరు దైత్య దానవుల సంగ్రామాన్ని వివరించారు. ఇప్పుడు మేము సువ్రతుడి గొప్పతనాన్ని వినాలనుకుంటున్నాము.
కస్య పుత్రో మహాప్రాజ్ఞః కస్య గోత్రసముద్భవః । కిం తపస్తస్య విప్రస్య కథమారాధితో హరిః
ఆ మహాపండితుడు ఎవరి కుమారుడు? ఏ వంశానికి చెందినవాడు? ఆ బ్రాహ్మణుడు ఏ తపస్సు చేశాడు? హరిను ఎలా సంతుష్టిపరిచాడు?
సూత ఉవాచ- కథా ప్రజ్ఞాప్రభావేణ పూర్వమేవ యథా శ్రుతా । తథా విప్రాః ప్రవక్ష్యామి సువ్రతస్య మహాత్మనః
సూతుడు చెప్పాడు— మునులారా! ముందు వినినట్లుగా, సువ్రతుడి గొప్పతనాన్ని, అతని జ్ఞానవైభవాన్ని మీకు వివరంగా చెప్పుతాను.
చరితం పావనం దివ్యం వైష్ణవం శ్రేయఆవహమ్ । భవతామగ్రతః సర్వం విష్ణోశ్చైవ ప్రసాదతః
విష్ణువు అనుగ్రహంతో, పవిత్రమైన, దివ్యమైన, వైష్ణవ ధర్మాన్ని, మంగళాన్ని కలిగించేదాన్ని మీ ముందర నేను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
పూర్వకల్పే మహాభాగాః సుక్షేత్రే పాపనాశనే । రేవాతీరే సుపుణ్యే చ తీర్థే వామనసంజ్ఞకే
మునులారా! పూర్వకాలంలో, పాపాలను హరిస్తున్న పవిత్రమైన రేవా నది తీరంలో, వామన తీర్థంలో, ఒక సద్గుణవంతుడు జన్మించాడు.
కౌశికస్య కులే జాతః సోమశర్మా ద్విజోత్తమః । స తు పుత్రవిహీనస్తు బహుదుఃఖసమన్వితః
కౌశిక వంశంలో జన్మించిన సోమశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడు ఉత్తముడు; అతనికి సంతానం లేకపోవడం వల్ల ఎన్నో బాధలు అనుభవించేవాడు.
దారిద్రేణ స దుఃఖేన సర్వదైవప్రపీడితః । పుత్రోపాయం ధనస్యాపి దివారాత్రౌ ప్రచింతయేత్
ఆయన ఎప్పుడూ దారిద్ర్యంతో, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, కుమారుడు కలగాలా, ధనం సంపాదించాలా అని రాత్రింబవళ్లు ఆలోచించేవాడు.
ఏకదా తు ప్రియా తస్య సుమనా నామ సువ్రతా । భర్తారం చింతయోపేతమధోముఖమలక్షయత్
ఒక రోజు అతని ప్రియమైన భార్య, సుమన అనే సద్గుణవంతురాలు, తన భర్తను ఆలోచనలో మునిగిపోయి, తలవంచి ఉన్నట్లు గమనించింది.
సమాలోక్య తదా కాంతం తమువాచ తపస్వినీ । దుఃఖజాలైరసంఖ్యైస్తు తవ చిత్తం ప్రధర్షితమ్
అప్పుడు ఆ తపస్విని తన ప్రియమైన భర్తను చూసి, "నీవు ఎన్నో దుఃఖాల వలయాల్లో చిక్కుకొని ఉన్నావు" అని అన్నారు.
వ్యామోహేన ప్రమూఢోసి త్యజ చింతాం మహామతే । మమ దుఃఖం సమాచక్ష్వ స్వస్థో భవ సుఖం వ్రజ
నీవు మాయలో మునిగి అయోమయంగా ఉన్నావు. ఓ మహామతి! ఆందోళనను వదిలెయ్. నీ బాధను నాకు చెప్పు. మనసు నిశ్చింతగా ఉంచుకుని సంతోషంగా ఉండు.
నాస్తి చింతాసమం దుఃఖం కాయశోషణమేవ హి । యశ్చింతాం త్యజ్య వర్తేత స సుఖేన ప్రమోదతే
ఆందోళనతో సమానమైన దుఃఖం లేదు; అది శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తుంది. ఎవరు ఆందోళనను వదిలి జీవిస్తారో వారు సుఖంగా ఆనందంగా ఉంటారు.
చింతాయాః కారణం విప్ర కథయస్వ మమాగ్రతః । ప్రియావాక్యం సమాకర్ణ్య సోమశర్మాబ్రవీత్ప్రియామ్
ఓ బ్రాహ్మణా! నీ ఆందోళనకు కారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు. ఆమె ప్రేమతో చెప్పిన మాటలు విని సోమశర్మ తన భార్యతో మాట్లాడాడు.
సోమశర్మోవాచ-। ఇచ్ఛయా చింతితం భద్రే చింతా దుఃఖస్య కారణమ్ । తత్సర్వం తు ప్రవక్ష్యామి శ్రుత్వా చైవావధార్యతామ్
సోమశర్మ అన్నాడు— సుమన! కోరికల వల్లనే నేను ఆందోళన చెందాను. ఆందోళనే దుఃఖానికి కారణం. నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతాను, విను, గ్రహించు.