తపోధ్యానసమాయుక్తం తారణాయ హి తం సుతాః । పతనాయ పాతకం ప్రోక్తం సర్వదైవ న సంశయః
తపస్సు, ధ్యానం కలిసినది మోక్షానికి దారి తీస్తుంది, పిల్లలారా. పాపంగా చెప్పబడినది ఎప్పుడూ పతనానికి కారణమవుతుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
బలేన పరివారేణ ఆభిజాత్యేన పుత్రకాః । పుణ్యహీనస్య పుంసో వై తద్బలం వికలాయతే
బలం, కుటుంబం, మంచి వంశం ఉన్నా, పిల్లలారా, పుణ్యం లేని మనిషికి ఆ బలమే పనికిరాదు.
ఉన్నతా గిరిదుర్గేషు వృక్షాః సంతి సుపుత్రకాః । పతంతి వాతవేగేన సమూలాస్తు ఘనాస్తథా
పర్వత కోటల్లో ఎత్తయిన చెట్లు నిలబడినా, మంచి పిల్లలారా, గాలి వేగానికి అవి వేరేలు సహా పడిపోతాయి, మేఘాలా లాగానే.
సత్యధర్మవిహీనాస్తే తథాయాంతి యమక్షయమ్ । సాధారణః ప్రాణినాం చ ధర్మ ఏష సుపుత్రకాః
నిజాయితీ, ధర్మం లేని వారు యమలోకానికి వెళ్తారు. ఇది అన్ని జీవులకు వర్తించే సాధారణ నిబంధన, మంచి పిల్లలారా.
యేన సంతరతే జంతురిహ చైవ పరత్ర చ । తద్యుష్మాభిః పరిత్యక్తం సత్యం ధర్మసమన్వితమ్
ఈ లోకంలో, పరలోకంలో జీవి దాటి పోవడానికి ఉపయోగపడేది, ఆ సత్యధర్మాలతో కూడినదాన్ని మీరు వదిలిపెట్టారు.
అధర్మమాస్థితం పుత్రా యుష్మాభిః సత్యవర్జితైః । సత్యధర్మతపోభ్రష్టాః పతితా దుఃఖసాగరే
మీరు పిల్లలు సత్యం లేకుండా అధర్మాన్ని ఆశ్రయించారు. సత్యం, ధర్మం, తపస్సు నుండి తొలగిపోయి, బాధ సముద్రంలో మునిగిపోయారు.
దేవాశ్చ సత్యసంపన్నాః శ్రేయసా చ సమన్వితాః । తపః శాంతిదమోపేతాః సుపుణ్యా పాపవర్జితాః
దేవతలు సత్యంతో, శుభఫలితాలతో, తపస్సు, శాంతి, దమంతో కూడి, మంచి పుణ్యంతో, పాపం లేకుండా ఉంటారు.
యత్ర సత్యం చ ధర్మశ్చ తపః పుణ్యం తథైవ చ । యత్ర విష్ణుర్హృషీకేశో జయస్తత్ర ప్రదృశ్యతే
ఎక్కడ సత్యం, ధర్మం, తపస్సు, పుణ్యం ఉంటాయో, అక్కడ విష్ణువు, హృషీకేశుడు ఉంటాడు. అక్కడే విజయం కనిపిస్తుంది.
తేషాం సహాయః సంభూతో వాసుదేవః సనాతనః । తస్మాజ్జయంతి తే దేవాః సత్యధర్మసమన్వితాః
వాసుదేవుడు, శాశ్వతుడు, వారికి సహాయకుడిగా ఉన్నాడు. అందుకే సత్యధర్మాలతో కూడిన ఆ దేవతలు విజయం సాధిస్తారు.
సహాయేన బలేనైవ పౌరుషేణ తథైవ చ । భవంతః కిల వై పుత్రాస్తపః సత్యవివర్జితాః
సహాయంతో, బలంతో, ప్రయత్నంతో కూడి, మీరు పిల్లలు తపస్సు, సత్యం లేకుండా ఉన్నారు.
యస్య విష్ణుః సహాయశ్చ తపశ్చైవ బలం తథా । తస్యైవ చ జయో దృష్ట ఇతి ధర్మవిదో విదుః
విష్ణువు సహాయంగా, తపస్సు, బలం ఉన్నవాడికే విజయం లభిస్తుంది అని ధర్మాన్ని తెలిసినవారు చెబుతారు.
యూయం ధర్మవిహీనాస్తు తపః సత్యవివర్జితాః । ఐంద్రం పదం బలేనైవ ప్రాప్తవంతశ్చ పూర్వతః
మీరు ధర్మం లేకుండా, తపస్సు, సత్యం లేకుండా, ముందు బలంతో మాత్రమే ఇంద్రుని స్థానం పొందారు.
తపో వినా మహాప్రాజ్ఞా ధర్మేణ యశసా వినా । బలదర్పగుణైః పుత్రా న ప్రాప్యమైన్ద్రకం పదమ్
తపస్సు లేకుండా, ధర్మం, యశస్సు లేకుండా, బలంతో, అహంకారంతో, ఇతర గుణాలతో పిల్లలారా, ఇంద్రుని స్థానం పొందడం సాధ్యపడదు.
ప్రాప్యాప్యైంద్రం పదం పుత్రాస్తతో భ్రష్టా భవంతి హి । తస్మాద్యూయం ప్రకుర్వంతు తపః పుత్రాః సమన్వితాః
ఇంద్రుని స్థానం పొందినా, పిల్లలారా, దానినుంచి పడిపోతారు. అందుకే మీరు తపస్సుతో కూడినవారై తపస్సు చేయాలి.
అవిరోధేన సంయుక్తా జ్ఞానధ్యానసమన్వితాః । వైరం చైవ న కర్తవ్యం కేశవేన సమం కదా
ఏకమై, జ్ఞానం, ధ్యానం కలిగి, ఎప్పుడూ కేశవునితో శత్రుత్వం చేయకూడదు.
ఏవంవిధా యదా పుత్రా యూయం ధన్యా భవిష్యథ । పరాం సిద్ధిం తదా సర్వే ప్రయాస్యథ న సంశయః
మీరు పిల్లలు ఇలా మారితే, మీరు ధన్యులు అవుతారు. అప్పుడు మీరు అందరూ పరమ సిద్ధిని పొందుతారు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం సంభాషితాస్తే తు కశ్యపేన మహాత్మనా । సమాకర్ణ్య పితుర్వాక్యం దానవాస్తే మహౌజసః
అప్పుడా మహాత్ముడు కశ్యపుడు ఇలా చెప్పగా, గొప్ప బలమున్న దానవులు తండ్రి మాటలు శ్రద్ధగా వినిపించారు.
ప్రణమ్య కశ్యపం భక్త్యా సముత్థాయ త్వరాన్వితాః । సుమంత్రం చక్రిరే దైత్యాః పరస్పరసమాహితాః
దైత్యులు భక్తితో కశ్యపుని నమస్కరించి, త్వరగా లేచి, అందరూ కలసి ఒక సలహా సమావేశం పెట్టారు.
హిరణ్యకశిపూ రాజా తానువాచాథ దానవాన్ । తపశ్చైవ కరిష్యామో దుష్కరం సర్వదాయకమ్
తర్వాత హిరణ్యకశిపుడు ఆ దానవులను చూచి ఇలా అన్నాడు: 'మనమంతా కఠినమైన తపస్సు చేయాలి, అది చాలా కష్టం అయినా అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుతుంది.'
హిరణ్యాక్షస్తదోవాచ కరిష్యే దారుణం తపః । తతో బలేన త్రైలోక్యం గ్రహీష్యే నాత్ర సంశయః
అప్పుడు హిరణ్యాక్షుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను భయంకరమైన తపస్సు చేస్తాను; దాని బలంతో మూడు లోకాలను గెలుచుకుంటాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
రణే నిర్జిత్య గోవిందం తమిమం పాపచేతసమ్ । వ్యాపాద్య దేవతాః సర్వాః పదమైంద్రం వ్రజామ్యహమ్
పోరులో గోవిందుని ఓడించి, ఆ పాపబుద్ధి వాడిని సంహరించి, అన్ని దేవతలను నాశనం చేసి, ఇంద్రుని స్థానం పొందుతాను.
బలిరువాచ- ఏవం న యుజ్యతే కర్తుం యుష్మాభిర్దితిజేశ్వరాః । విష్ణునా సహ యద్వైరం తద్వైరం నాశకారణమ్
బలి ఇలా అన్నాడు: 'దానవాధిపతులారా! మీరు ఇలా చేయడం సరికాదు; విష్ణువుతో శత్రుత్వం మనకు నాశనం తేవదు.'
దానధర్మైస్తథా పుణ్యైస్తపోభిర్యజ్ఞయాజనైః । తమారాధ్య హృషీకేశం సుఖం గచ్ఛంతి మానవాః
దానం, ధర్మం, తపస్సు, యజ్ఞాది కర్మల ద్వారా మనుషులు హృషీకేశుని ప్రసన్నం చేసుకుని సుఖంగా జీవిస్తారు.
హిరణ్యకశిపురువాచ- అహమేవం న కరిష్యే హరేరారాధనం కదా । స్వభావం తు పరిత్యజ్య శత్రుసేవా ప్రచర్యతే
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఇలా చేయను, హరిదేవుని పూజించను; నా స్వభావాన్ని వదిలిపెట్టి శత్రువుకు సేవ చేయడం నాకు ఇష్టం లేదు.'
మరణాదధికం తం తు మానయంతి హి పండితాః । విష్ణోః సేవా న వై కార్యా మయా చాన్యైశ్చ దానవైః
మరణాన్ని కూడా మించిపోయిన వాడిని పండితులు గౌరవిస్తారు; విష్ణువుని సేవ చేయడం నాకు, ఇతర దానవులకు కూడా అవసరం లేదు.
తమువాచ మహాత్మానం బలిః పితామహం పునః । ధర్మశాస్త్రేషు యద్దృష్టం మునిభిస్తత్త్వవేదిభిః
అప్పుడు బలి ఆ మహాత్ముడైన పితామహుని పునః ఇలా అడిగాడు: 'ధర్మశాస్త్రాలలో మునులు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు చెప్పినది —'
రాజనీతియుతం మంత్రం శత్రోశ్చైవ ప్రధానతః । హీనమాత్మానమాజ్ఞాయ రిపుం తం బలినం తథా
'రాజనీతి తెలిసిన మంత్రాన్ని, ముఖ్యంగా శత్రువు విషయంలో, మన బలహీనతను, శత్రువు బలాన్ని గుర్తించాలి.'
తస్య పార్శ్వే ప్రగత్వైవ జయకాలం ప్రతీక్షయేత్ । దీపచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య తమో వసతి సర్వదా
'అతని పక్కన చేరి, విజయానికి సరైన సమయం కోసం ఎదురుచూడాలి; దీపం నీడలో ఎప్పుడూ చీకటి ఉంటుంది.'
స్నేహం దశాగతం ప్రేక్ష్య దీపస్యాపి మహాబలమ్ । ప్రకాశం యాతి వేగేన తమశ్చ వర్ద్ధతే పునః
'నూనె స్థితిని గమనిస్తే, గొప్ప దీపం వెలుగు వేగంగా పెరుగుతుంది, కానీ చీకటి కూడా మళ్లీ పెరుగుతుంది.'
తథా ప్రసాదయేచ్ఛన్నః స్నేహం నిర్దిశ్య తత్త్వతః । స్నేహం కృత్వాసురైః సార్ద్ధం ధర్మభావైః సురద్విషః
'అలాగే, నిజమైన ప్రేమను చూపిస్తూ, రహస్యంగా అనుకూలతను సంపాదించాలి; అసురులతో స్నేహం చేసి, ధర్మబుద్ధితో దేవతలకు శత్రువులు ప్రవర్తిస్తారు.'