భక్త్యా ప్రణమ్య తే సర్వే సమూచుః కశ్యపం తదా । దానవా ఊచుః- భవద్వీర్యాత్సముత్పత్తిరస్మాకం ద్విజసత్తమ
భక్తితో అందరూ కశ్యపుని పాదాలకు నమస్కరించి, ఇలా మాట్లాడారు.
దేవతానాం మహాభాగ దానవానాం తథైవ చ । వయం చ దానవాః సర్వే బలవీర్యపరాక్రమాః
దానవులు అన్నారు: ద్విజశ్రేష్ఠా, మీ బలంతోనే మాకు జననం కలిగింది. దేవతలకు, దానవులకు కూడా అదే కారణం.
ఉపాయజ్ఞాః సుధీరాశ్చ ఉద్యమేన సమన్వితాః । వయం తు బహవస్తాత దేవాస్త్వల్పాస్తథైవ చ
మేమందరం దానవులు బలవంతులు, పరాక్రమశీలులు, బుద్ధిమంతులు, ప్రయత్నశీలులు. తండ్రి, మేము అనేకమంది, దేవతలు మాత్రం కొంతమంది మాత్రమే.
కథం జయంతి తే సర్వే వయం భగ్నా మహాహవాత్ । తత్కిం వై కారణం తాత బలతేజః సమన్వితాః
మేము ఇంత బలవంతులమై, మహాయుద్ధంలో ఓడిపోతుంటే, ఆ దేవతలు ఎలా గెలుస్తున్నారు? అసలు కారణం ఏమిటి, తండ్రి?
మత్తనాగసహస్రాణామేకైకస్య మహామతే । బలమస్తి చ దైత్యస్య నాస్తి దేవేషు తాదృశమ్
ప్రతి దానవునికి, మహాజ్ఞానీ, వెయ్యి మత్తున్న ఏనుగుల బలం ఉంది. అలాంటి బలం దేవతల్లో లేదు.
జయశ్చ దృశ్యతే తాత దేవేష్వేవ మహాహవే । తత్సర్వం కథయస్వైవ సంశయంఛేత్తుమర్హసి
అయినా కూడా, మహాయుద్ధంలో దేవతలకే విజయం కనిపిస్తోంది. మా సందేహాన్ని తీర్చేందుకు, దయచేసి అన్నీ వివరించు.
కశ్యప ఉవాచ- శృణుధ్వం పుత్రకాః సర్వే జయస్యాపి చ కారణమ్ । యస్మాద్ధి దేవతాః సర్వే సమరే జయినోఽభవన్
కశ్యపుడు చెప్పాడు: పిల్లలారా, మీరు అందరూ వినండి. దేవతలు యుద్ధంలో ఎలా గెలిచారో, దానికి కారణం చెబుతాను.
వీర్యనిర్వాపకస్తాతో మాతాక్షేత్రమిదం సదా । ధారణే పాలనే చైవ పోషణే చ యథైవ హి
తండ్రి, ఈ తల్లి గర్భమే సర్వదా వీరత్వాన్ని తగ్గిస్తుంది. పోషణ, సంరక్షణ, పెంపకంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది.
కిం కుర్యాద్విషమార్థే తు పితా పుత్రే చ వై తథా । అత్ర ప్రధానం కర్మైవ మామేవం బుద్ధిరాశ్రితా
విషయాన్ని గురించి తండ్రి తన కుమారుడికి, కుమారుడు తన తండ్రికి ఏం చేయాలి? ఇక్కడ ముఖ్యమైనది కర్మే. నా మనసులో ఇదే నిశ్చయంగా ఉంది.
ద్వైవిధ్యం కర్మసంబంధం పాపపుణ్యసముద్భవమ్ । సత్యమేవ సమాశ్రిత్య క్రియతే ధర్మ ఉత్తమః
కర్మకు రెండు విధాల సంబంధం ఉంది, అది పాపం, పుణ్యం రెండింటి వల్ల కలుగుతుంది. నిజాయితీని ఆధారంగా చేసుకుని చేసే పనే ఉత్తమమైన ధర్మం.
తపోధ్యానసమాయుక్తం తారణాయ హి తం సుతాః । పతనాయ పాతకం ప్రోక్తం సర్వదైవ న సంశయః
తపస్సు, ధ్యానం కలిసినది మోక్షానికి దారి తీస్తుంది, పిల్లలారా. పాపంగా చెప్పబడినది ఎప్పుడూ పతనానికి కారణమవుతుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
బలేన పరివారేణ ఆభిజాత్యేన పుత్రకాః । పుణ్యహీనస్య పుంసో వై తద్బలం వికలాయతే
బలం, కుటుంబం, మంచి వంశం ఉన్నా, పిల్లలారా, పుణ్యం లేని మనిషికి ఆ బలమే పనికిరాదు.
ఉన్నతా గిరిదుర్గేషు వృక్షాః సంతి సుపుత్రకాః । పతంతి వాతవేగేన సమూలాస్తు ఘనాస్తథా
పర్వత కోటల్లో ఎత్తయిన చెట్లు నిలబడినా, మంచి పిల్లలారా, గాలి వేగానికి అవి వేరేలు సహా పడిపోతాయి, మేఘాలా లాగానే.
సత్యధర్మవిహీనాస్తే తథాయాంతి యమక్షయమ్ । సాధారణః ప్రాణినాం చ ధర్మ ఏష సుపుత్రకాః
నిజాయితీ, ధర్మం లేని వారు యమలోకానికి వెళ్తారు. ఇది అన్ని జీవులకు వర్తించే సాధారణ నిబంధన, మంచి పిల్లలారా.
యేన సంతరతే జంతురిహ చైవ పరత్ర చ । తద్యుష్మాభిః పరిత్యక్తం సత్యం ధర్మసమన్వితమ్
ఈ లోకంలో, పరలోకంలో జీవి దాటి పోవడానికి ఉపయోగపడేది, ఆ సత్యధర్మాలతో కూడినదాన్ని మీరు వదిలిపెట్టారు.
అధర్మమాస్థితం పుత్రా యుష్మాభిః సత్యవర్జితైః । సత్యధర్మతపోభ్రష్టాః పతితా దుఃఖసాగరే
మీరు పిల్లలు సత్యం లేకుండా అధర్మాన్ని ఆశ్రయించారు. సత్యం, ధర్మం, తపస్సు నుండి తొలగిపోయి, బాధ సముద్రంలో మునిగిపోయారు.
దేవాశ్చ సత్యసంపన్నాః శ్రేయసా చ సమన్వితాః । తపః శాంతిదమోపేతాః సుపుణ్యా పాపవర్జితాః
దేవతలు సత్యంతో, శుభఫలితాలతో, తపస్సు, శాంతి, దమంతో కూడి, మంచి పుణ్యంతో, పాపం లేకుండా ఉంటారు.
యత్ర సత్యం చ ధర్మశ్చ తపః పుణ్యం తథైవ చ । యత్ర విష్ణుర్హృషీకేశో జయస్తత్ర ప్రదృశ్యతే
ఎక్కడ సత్యం, ధర్మం, తపస్సు, పుణ్యం ఉంటాయో, అక్కడ విష్ణువు, హృషీకేశుడు ఉంటాడు. అక్కడే విజయం కనిపిస్తుంది.
తేషాం సహాయః సంభూతో వాసుదేవః సనాతనః । తస్మాజ్జయంతి తే దేవాః సత్యధర్మసమన్వితాః
వాసుదేవుడు, శాశ్వతుడు, వారికి సహాయకుడిగా ఉన్నాడు. అందుకే సత్యధర్మాలతో కూడిన ఆ దేవతలు విజయం సాధిస్తారు.
సహాయేన బలేనైవ పౌరుషేణ తథైవ చ । భవంతః కిల వై పుత్రాస్తపః సత్యవివర్జితాః
సహాయంతో, బలంతో, ప్రయత్నంతో కూడి, మీరు పిల్లలు తపస్సు, సత్యం లేకుండా ఉన్నారు.
యస్య విష్ణుః సహాయశ్చ తపశ్చైవ బలం తథా । తస్యైవ చ జయో దృష్ట ఇతి ధర్మవిదో విదుః
విష్ణువు సహాయంగా, తపస్సు, బలం ఉన్నవాడికే విజయం లభిస్తుంది అని ధర్మాన్ని తెలిసినవారు చెబుతారు.
యూయం ధర్మవిహీనాస్తు తపః సత్యవివర్జితాః । ఐంద్రం పదం బలేనైవ ప్రాప్తవంతశ్చ పూర్వతః
మీరు ధర్మం లేకుండా, తపస్సు, సత్యం లేకుండా, ముందు బలంతో మాత్రమే ఇంద్రుని స్థానం పొందారు.
తపో వినా మహాప్రాజ్ఞా ధర్మేణ యశసా వినా । బలదర్పగుణైః పుత్రా న ప్రాప్యమైన్ద్రకం పదమ్
తపస్సు లేకుండా, ధర్మం, యశస్సు లేకుండా, బలంతో, అహంకారంతో, ఇతర గుణాలతో పిల్లలారా, ఇంద్రుని స్థానం పొందడం సాధ్యపడదు.
ప్రాప్యాప్యైంద్రం పదం పుత్రాస్తతో భ్రష్టా భవంతి హి । తస్మాద్యూయం ప్రకుర్వంతు తపః పుత్రాః సమన్వితాః
ఇంద్రుని స్థానం పొందినా, పిల్లలారా, దానినుంచి పడిపోతారు. అందుకే మీరు తపస్సుతో కూడినవారై తపస్సు చేయాలి.
అవిరోధేన సంయుక్తా జ్ఞానధ్యానసమన్వితాః । వైరం చైవ న కర్తవ్యం కేశవేన సమం కదా
ఏకమై, జ్ఞానం, ధ్యానం కలిగి, ఎప్పుడూ కేశవునితో శత్రుత్వం చేయకూడదు.
ఏవంవిధా యదా పుత్రా యూయం ధన్యా భవిష్యథ । పరాం సిద్ధిం తదా సర్వే ప్రయాస్యథ న సంశయః
మీరు పిల్లలు ఇలా మారితే, మీరు ధన్యులు అవుతారు. అప్పుడు మీరు అందరూ పరమ సిద్ధిని పొందుతారు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం సంభాషితాస్తే తు కశ్యపేన మహాత్మనా । సమాకర్ణ్య పితుర్వాక్యం దానవాస్తే మహౌజసః
అప్పుడా మహాత్ముడు కశ్యపుడు ఇలా చెప్పగా, గొప్ప బలమున్న దానవులు తండ్రి మాటలు శ్రద్ధగా వినిపించారు.
ప్రణమ్య కశ్యపం భక్త్యా సముత్థాయ త్వరాన్వితాః । సుమంత్రం చక్రిరే దైత్యాః పరస్పరసమాహితాః
దైత్యులు భక్తితో కశ్యపుని నమస్కరించి, త్వరగా లేచి, అందరూ కలసి ఒక సలహా సమావేశం పెట్టారు.
హిరణ్యకశిపూ రాజా తానువాచాథ దానవాన్ । తపశ్చైవ కరిష్యామో దుష్కరం సర్వదాయకమ్
తర్వాత హిరణ్యకశిపుడు ఆ దానవులను చూచి ఇలా అన్నాడు: 'మనమంతా కఠినమైన తపస్సు చేయాలి, అది చాలా కష్టం అయినా అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుతుంది.'
హిరణ్యాక్షస్తదోవాచ కరిష్యే దారుణం తపః । తతో బలేన త్రైలోక్యం గ్రహీష్యే నాత్ర సంశయః
అప్పుడు హిరణ్యాక్షుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను భయంకరమైన తపస్సు చేస్తాను; దాని బలంతో మూడు లోకాలను గెలుచుకుంటాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'