పృచ్ఛతామేనమాత్మానం భవాంస్తత్త్వేషు పండితః । వీతరాగవచః శ్రుత్వా వివేకో వాక్యమబ్రవీత్
నీవు తత్త్వాలలో నిపుణుడివి, ఈ ఆత్మను అడుగు. వీతరాగుడి మాట విని, వివేకుడు ఇలా చెప్పాడు.
వివేక ఉవాచ- సుఖేన స్థీయతే దేవ భవతా విశ్వనాయక । ఆగతే త్వయి సంసారే కిం కిం భుక్తం సుఖం స్వయమ్
వివేకుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ ప్రభూ, విశ్వనాయకా! నువ్వు ఉన్నప్పుడు సుఖంగా ఉండచ్చు. కానీ నువ్వు సంసారంలోకి వచ్చినప్పుడు, నువ్వు స్వయంగా ఏ సుఖం అనుభవించావు?
ఆత్మోవాచ- గర్భవాసో మహద్దుఃఖమసహ్యం దారుణం మయా । భుక్తమేవ మహాప్రాజ్ఞ జ్ఞానహీనేన వై సదా
ఆత్మ ఇలా అన్నాడు — గర్భంలో ఉండటం గొప్ప బాధ, భరించలేని దుఃఖం, దారుణమైనది. నేను నిజంగా ఇదే అనుభవించాను, ఓ మహాపండితా, ఎప్పుడూ జ్ఞానం లేకుండా.
దేహేపి జ్ఞానవిభ్రష్టః సోహం జాతో హ్యనేకధా । బాల్యావస్థాం గతేనాథ కృత్యాకృత్యం కృతం మయా
ఈ శరీరంలో కూడా జ్ఞానం లేకుండా ఎన్నో విధాలుగా జన్మించాను. బాల్యావస్థకు వచ్చి, చేయవలసినవి, చేయకూడనివి రెండూ చేశాను.
తారుణ్యేన కృతా క్రీడా భుక్తా భార్యా హ్యనేకశః । వార్ధకం ప్రాప్య సంతప్తః పుత్రశోకాదిభిస్తథా
యవ్వనంలో నేను ఆటలు ఆడి, అనేక భార్యలతో సుఖంగా గడిపాను. కానీ వృద్ధాప్యంలోకి వచ్చాక, కుమారుల బాధలు మొదలైన ఎన్నో కష్టాలతో నేను తాపత్రయానికి లోనయ్యాను.
భార్యాదీనాం వియోగైస్తు దగ్ధోస్మ్యహమహర్నిశమ్ । దుఃఖైరనేకసంవర్ణైః సంతప్తోస్మి దినేదినే
భార్య మొదలైనవారి విడిపోవడం వల్ల రాత్రింబవళ్ళు నేను మనసారా కాలిపోతున్నాను. ఎన్నో విధాలైన దుఃఖాలతో ప్రతిరోజూ బాధపడుతున్నాను.
దివారాత్రౌ మహాప్రాజ్ఞ న విందామి సుఖం క్వచిత్ । ఏవం దుఃఖై సుసంతప్తః కిం కరోమి మహామతే
మహామునివర్యా! పగలు రాత్రి ఎక్కడా నాకు ఆనందం దొరకడం లేదు. ఇలాంటి దుఃఖాలతో బాధపడుతూ, నేను ఏం చేయాలి చెప్పండి.
తముపాయం వదస్వైవ సుఖం విందామి యేన వై । అస్మాత్సంసారజాలౌఘాన్మోచయాద్య సుబంధనాత్
నాకు నిజంగా సుఖం దొరికే మార్గాన్ని మీరు చెప్పండి. ఈ సంసార బంధాల నుంచి నన్ను ఈరోజే విముక్తి చేయగల మార్గాన్ని తెలియజేయండి.
వివేక ఉవాచ- భవాఞ్ఛుద్ధోసి నిర్ద్వన్ద్వో హ్యపాపోసి జగత్పతే । ఏనం గచ్ఛ మహాత్మానం వీతరాగం సుఖప్రదమ్
వివేకుడు ఇలా చెప్పాడు—ప్రభూ! మీరు పవిత్రులూ, ద్వంద్వాలకీ దూరంగా ఉన్నవారు, పాపం లేని వారు. మీరు ఆ మహాత్ముడి దగ్గరకు వెళ్లండి. ఆయన రాగద్వేషాలు లేని వాడు, సుఖాన్ని ప్రసాదించేవాడు.
నిఃసంశయం త్వయా దృష్టం నగ్నమాచారవర్జితమ్ । సుఖప్రదర్శకో హ్యేష సర్వసంతాపనాశకః
నిస్సందేహంగా మీరు ఆయనను చూశారు. ఆయన దేహానికి వస్త్రాలు లేకుండా, ఆచరణలకు అతీతంగా ఉంటారు. ఆయన సుఖాన్ని చూపించేవాడు, అన్ని బాధలను తొలగించేవాడు.
ఏవమాకర్ణ్య శుద్ధాత్మా వీతరాగం గతః పునః । తమువాచ శ్వసన్దీనః శ్రూయతాం వచనం మమ
ఇలా విని, పవిత్ర హృదయుడు మళ్లీ ఆ రాగద్వేషాలు లేని మహాత్ముడి దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, దుఃఖంతో ఇలా అన్నాడు—'నా మాట వినండి'.
సుఖం విందామి యేనాహం తం మార్గం మమ దర్శయ । ఏవమస్తు మహాప్రాజ్ఞ కరిష్యే వచనం తవ
నాకు సుఖం దొరికే మార్గాన్ని చూపించండి. మహామునివర్యా! మీరు చెప్పినట్లు నేను తప్పకుండా చేస్తాను.
పునర్గచ్ఛ వివేకం హి సుఖవార్తా కృతా త్వయా । సుఖమార్గస్య వై వక్తా తవ ఏష భవిష్యతి
మళ్లీ వివేకుడి దగ్గరకు వెళ్లండి. ఆయన దగ్గర నుంచి మీరు సుఖవార్త విన్నారు. సుఖమార్గాన్ని మీకు వివరించేది ఆయనే.
వీతరాగేణ పుణ్యేన ప్రేషితో గతవాన్ప్రభుః । తమువాచ మహాత్మానం వివేకం శుద్ధసత్తమమ్
ఆ రాగద్వేషాలు లేని పుణ్యాత్ముడి పంపిణీతో ప్రభువు వెళ్లి, మహాత్ముడైన, పవిత్రమైన హృదయమున్న వివేకుడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సుఖం మే దర్శయ త్వం హి వీతరాగేణ ప్రేషితః । భవచ్ఛరణమాపన్నో రక్ష సంసారదారుణాత్
మీరు రాగద్వేషాలు లేని వాడి ద్వారా పంపబడ్డారు. నాకు సుఖాన్ని చూపించండి. నేను మీ శరణు వచ్చాను. ఈ సంసార బాధల నుండి నన్ను రక్షించండి.
వివేక ఉవాచ- జ్ఞానం గచ్ఛమహాప్రాజ్ఞ స తే సర్వం వదిష్యతి । ఆత్మా తథోక్తః సంప్రాప్తో యత్ర జ్ఞానం ప్రతిష్ఠితమ్
వివేకుడు ఇలా అన్నాడు—మహామునివర్యా! మీరు జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించండి. ఆయన మీకు అన్నిటి గురించి చెబుతాడు. జ్ఞానం స్థిరంగా ఉన్న చోటే ఆ ఆత్మ ఉంది.
భోభో జ్ఞాన మహాతేజః సర్వభావప్రదర్శక । శరణం త్వామహం ప్రాప్తః సుఖమార్గం ప్రదర్శయ
ఓ జ్ఞాన స్వరూపా! మీరు మహా తేజస్సుతో, అన్నిటినీ చూపించేవారు. నేను మీ శరణు వచ్చాను. నాకు సుఖమార్గాన్ని చూపించండి.
జ్ఞానమువాచ- భృత్యోహం తవ లోకేశ త్వం మాం వేత్సి న సువ్రత । మయా ధ్యానేన వై పూర్వం వారితస్త్వం పునఃపునః
జ్ఞానం ఇలా అన్నది—ప్రభూ! నేను మీ సేవకుడిని. కానీ మీరు నన్ను గుర్తించలేదు. నేను ధ్యానం ద్వారా మళ్లీ మళ్లీ మిమ్మల్ని ఆపాను.
పంచాత్మకానాం సంగేన ఆపదం ప్రాప్తవాన్భవాన్ । ధ్యానం గచ్ఛ మహాప్రాజ్ఞ స తే దాతా సుఖస్య చ
ఐదు భూతాలతో అనుబంధం వల్ల మీరు కష్టాల్లో పడిపోయారు. మహామునివర్యా! మీరు ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించండి. ఆయన మీకు సుఖాన్ని ఇస్తాడు.
జ్ఞానేన ప్రేషితో హ్యాత్మా ధ్యానమాశ్రిత్య సంస్థితః । సుఖమత్యంతసిద్ధం చ ధ్యానం మే దర్శయస్వ హ
జ్ఞానం పంపిన ఆత్మ, ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించి ఉండి ఇలా అన్నాడు—ధ్యానం ద్వారా పొందే పరమ సుఖాన్ని నాకు చూపించండి.
భవచ్ఛరణమాయాతం మామేవం పరిరక్షయ । ఏవం సంభాషితం తస్య ధ్యానమాకర్ణ్య తద్వచః
నేను మీ శరణు వచ్చాను. ఈ సంసార బాధల నుంచి నన్ను రక్షించండి. అతని మాటలు విని ధ్యానం శ్రద్ధగా ఆలకించాడు.
సమువాచ పునశ్చాపి తమాత్మానం ప్రహృష్టవాన్ । నైవ త్యాజ్యోస్మ్యహం తాత సర్వకర్మసునిశ్చితః
ఆత్మను ఆనందంగా చూసి, ధ్యానం మళ్లీ ఇలా అన్నాడు—ప్రియమైనవాడా! నేను అన్ని కార్యాల్లో స్థిరంగా ఉన్నాను. నన్ను వదిలిపెట్టడం అవసరం కాదు.
త్వయైవ వీతరాగేణ వివేకేన సదైవ హి । ధ్యానయుక్తో భవస్వ త్వమాత్మానమవలోకయ
నీవు అన్ని విషయాల్లో ఆసక్తి లేకుండా, వివేకంతో ఎప్పుడూ ధ్యానంలో లీనమై ఉండాలి. నీ స్వరూపాన్ని నీవే పరిశీలించు.
ఆత్మవాంస్త్వం స్థిరో భూత్వా నిరాతంకో వికల్పితః । యథా దీపో నివాతస్థః కజ్జలం వమతే స్థిరః
నీవు ధైర్యంగా, భయభ్రాంతులు లేకుండా, స్థిరంగా ఉండాలి. గాలి తగలని చోట వెలిగే దీపంలా నీవు నిశ్చలంగా ఉండాలి.
తథా దోషాన్ప్రజ్వలిత్వా నిర్వాణం హి ప్రయాస్యతి । ఏకాంతస్థో నిరాహారో మితాశీ భవ సర్వదా
ఇలా లోపాలను కాల్చివేసి, ముక్తిని పొందుతాడు. నీవు ఎప్పుడూ ఒంటరిగా, ఉపవాసంగా, తక్కువ తినేవాడిగా ఉండాలి.
నిర్ద్వంద్వః శబ్దసంహీనో నిశ్చలో హ్యాసనే స్థితః । ఆత్మానమాత్మనా ధ్యాయన్మమైవ స్థిరబుద్ధినా
నీవు ద్వంద్వాలు లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా, కదలకుండా ఆసనంలో కూర్చుని, స్థిరమైన మనస్సుతో నీ ఆత్మను ధ్యానించు. నేను చేసే విధంగా చేయు.
ప్రాప్స్యసే పరమం స్థానం తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
నీవు పరమ స్థితిని, ఆ విష్ణువు యొక్క అత్యున్నత స్థానాన్ని పొందుతావు.
నవమోఽధ్యాయః కశ్యప ఉవాచ- ఏవం సంబోధితస్తత్ర ఆత్మా ధ్యానాదికైస్తదా । త్యక్తుకామః స తత్కార్యం పంచాత్మకం స బుద్ధిమాన్
కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు — అలా ఉపదేశం అందుకున్న ఆత్మ, ధ్యానం మొదలైన వాటి ద్వారా, తాను వదిలిపెట్టాలనే కోరికతో, ఆ అయిదు విధాలైన పనులను జ్ఞానంతో విడిచిపెడుతుంది.
నిమిత్తాన్యేవ పశ్యైవ ప్రాప్య తాంస్తాన్ప్రయాతి సః । విహాయ కాయం నిర్లక్ష్యం పతితం నైవ పశ్యతి
అతడు కారణాలను మాత్రమే చూస్తాడు; వాటిని పొందిన తర్వాత, శరీరాన్ని వదిలి, గుర్తింపులేకుండా పడిపోయిన శరీరాన్ని చూడడు.
సహవర్ద్ధితయోర్నాస్తి సంబంధః ప్రాణ దేహయోః । ధనపుత్రకలత్రైశ్చ సంబంధః కేన హేతునా
ప్రాణం, శరీరం రెండూ కలిసిపెరిగినా వాటికీ సంబంధం లేదు. అయితే ధనం, కుమారులు, భార్యలతో సంబంధం ఎందుకు కలుగుతుంది?