భ్రాతుస్తస్య మహాభాగ ఆహ్వానం చ కరోమ్యహమ్ । భోభో వివేక మే భ్రాతరావయోస్త్వం వచః శృణు
ఓ మహాభాగుడా! ఇప్పుడు నా అన్నయ్యను పిలుస్తున్నాను. ఓ వివేకా, నా అన్నయ్యా, మన ఇద్దరి మాట విను.
ఏహ్యేహి సుమహాభాగ మమ స్నేహాన్మహామతే । కశ్యప ఉవాచ- శాంతిక్షమాభ్యాం సంయుక్తో భార్యాభ్యాం చ సమాగతః
రా, రా మహాభాగుడా, నా మీద ప్రేమతో, ఓ మహామతి! కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు — ఆయన శాంతి, సహనం అనే భార్యలతో కలిసి వచ్చాడు.
సర్వదృక్సర్వగో వ్యాపీ సర్వతత్త్వపరాయణః । సందేహానాం చ సర్వేషాం యో రిపుర్జ్ఞానవత్సలః
అతడు అన్నింటినీ చూస్తాడు, ఎక్కడా ఉన్నా ఉంటాడు, అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉంటాడు, అన్ని తత్త్వాల సారాన్ని తెలుసుకుంటాడు. అతడు అనుమానాలన్నింటికీ శత్రువు, జ్ఞానాన్ని ప్రేమించే వాడు.
ధారణా ధీశ్చ ద్వే పుత్ర్యౌ తస్యైవ హి మహాత్మనః । తస్య యోగః సుతో జ్యేష్ఠో మోక్షో యస్య మహాగురుః
ఆ మహాత్ముడికి ధారణ, బుద్ధి అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు. యోగం అతని పెద్ద కుమారుడు, మోక్షం అతనికి గొప్ప గురువు.
నిర్మలో నిరహంకారో నిరాశో నిష్పరిగ్రహః । సర్వవేలాప్రసన్నాత్మా గతద్వంద్వో మహామతిః
అతడు నిర్మలుడు, అహంకారం లేని వాడు, ఆశలు లేని వాడు, స్వంతం అనేదేమీ లేని వాడు. ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంటాడు, ద్వంద్వాలకి అతీతుడు, గొప్ప జ్ఞానమున్న వాడు.
స వివేకః సమాయాతో గుణరత్నైర్విభూషితః । యస్యామాత్యౌ మహాత్మానౌ ధర్మసత్యౌ మహామతీ
ఆ వివేకుడు గుణమణులతో అలంకరించబడి వచ్చాడు. అతనికి ధర్మం, సత్యం అనే మహాత్ములు మంత్రులుగా ఉన్నారు.
క్షమాశాంతిసమాయుక్తః స వివేకః సమాగతః । వీతరాగమువాచేదమాహూతోహం సమాగతః
సహనం, శాంతి కలిగి ఉన్న ఆ వివేకుడు వచ్చాడు. వీతరాగుడు ఇలా అన్నాడు — పిలవబడి నేను వచ్చాను.
తద్భ్రాతః కారణం సర్వం కథ్యతాం హి మమాగ్రతః । యమాశ్రిత్య త్వయాద్యైవ కృతమాహ్వానమేవ మే
కాబట్టి అన్నయ్యా, నన్ను ఇక్కడికి పిలవడానికి కారణం ఏమిటో నాకు ముందుగా చెప్పు.
వీతరాగ ఉవాచ- పుమాన్స్థితో యః పురతో మహాపాశైర్నియంత్రితః । మోహస్య బాణైః సంభ్రాంతః సంసారస్య చ బంధనైః
వీతరాగుడు ఇలా అన్నాడు — నీ ముందున్న ఈ మనిషి గొప్ప బంధాలతో బంధించబడి, మాయ బాణాలతో మూర్ఛించబడి, సంసారం బంధనాల్లో చిక్కుకున్నాడు.
సర్వస్య వ్యాపకః స్వామీ అయమాత్మా మమైవ చ । పంచతత్త్వైః సమావిష్టో జ్ఞానధ్యానవివర్జితః
అతడు అన్నింటికీ వ్యాపించి ఉన్న యజమాని, నా స్వరూపమే. ఐదు భూతాలతో చుట్టబడి, జ్ఞానం, ధ్యానం లేని వాడు.
పృచ్ఛతామేనమాత్మానం భవాంస్తత్త్వేషు పండితః । వీతరాగవచః శ్రుత్వా వివేకో వాక్యమబ్రవీత్
నీవు తత్త్వాలలో నిపుణుడివి, ఈ ఆత్మను అడుగు. వీతరాగుడి మాట విని, వివేకుడు ఇలా చెప్పాడు.
వివేక ఉవాచ- సుఖేన స్థీయతే దేవ భవతా విశ్వనాయక । ఆగతే త్వయి సంసారే కిం కిం భుక్తం సుఖం స్వయమ్
వివేకుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ ప్రభూ, విశ్వనాయకా! నువ్వు ఉన్నప్పుడు సుఖంగా ఉండచ్చు. కానీ నువ్వు సంసారంలోకి వచ్చినప్పుడు, నువ్వు స్వయంగా ఏ సుఖం అనుభవించావు?
ఆత్మోవాచ- గర్భవాసో మహద్దుఃఖమసహ్యం దారుణం మయా । భుక్తమేవ మహాప్రాజ్ఞ జ్ఞానహీనేన వై సదా
ఆత్మ ఇలా అన్నాడు — గర్భంలో ఉండటం గొప్ప బాధ, భరించలేని దుఃఖం, దారుణమైనది. నేను నిజంగా ఇదే అనుభవించాను, ఓ మహాపండితా, ఎప్పుడూ జ్ఞానం లేకుండా.
దేహేపి జ్ఞానవిభ్రష్టః సోహం జాతో హ్యనేకధా । బాల్యావస్థాం గతేనాథ కృత్యాకృత్యం కృతం మయా
ఈ శరీరంలో కూడా జ్ఞానం లేకుండా ఎన్నో విధాలుగా జన్మించాను. బాల్యావస్థకు వచ్చి, చేయవలసినవి, చేయకూడనివి రెండూ చేశాను.
తారుణ్యేన కృతా క్రీడా భుక్తా భార్యా హ్యనేకశః । వార్ధకం ప్రాప్య సంతప్తః పుత్రశోకాదిభిస్తథా
యవ్వనంలో నేను ఆటలు ఆడి, అనేక భార్యలతో సుఖంగా గడిపాను. కానీ వృద్ధాప్యంలోకి వచ్చాక, కుమారుల బాధలు మొదలైన ఎన్నో కష్టాలతో నేను తాపత్రయానికి లోనయ్యాను.
భార్యాదీనాం వియోగైస్తు దగ్ధోస్మ్యహమహర్నిశమ్ । దుఃఖైరనేకసంవర్ణైః సంతప్తోస్మి దినేదినే
భార్య మొదలైనవారి విడిపోవడం వల్ల రాత్రింబవళ్ళు నేను మనసారా కాలిపోతున్నాను. ఎన్నో విధాలైన దుఃఖాలతో ప్రతిరోజూ బాధపడుతున్నాను.
దివారాత్రౌ మహాప్రాజ్ఞ న విందామి సుఖం క్వచిత్ । ఏవం దుఃఖై సుసంతప్తః కిం కరోమి మహామతే
మహామునివర్యా! పగలు రాత్రి ఎక్కడా నాకు ఆనందం దొరకడం లేదు. ఇలాంటి దుఃఖాలతో బాధపడుతూ, నేను ఏం చేయాలి చెప్పండి.
తముపాయం వదస్వైవ సుఖం విందామి యేన వై । అస్మాత్సంసారజాలౌఘాన్మోచయాద్య సుబంధనాత్
నాకు నిజంగా సుఖం దొరికే మార్గాన్ని మీరు చెప్పండి. ఈ సంసార బంధాల నుంచి నన్ను ఈరోజే విముక్తి చేయగల మార్గాన్ని తెలియజేయండి.
వివేక ఉవాచ- భవాఞ్ఛుద్ధోసి నిర్ద్వన్ద్వో హ్యపాపోసి జగత్పతే । ఏనం గచ్ఛ మహాత్మానం వీతరాగం సుఖప్రదమ్
వివేకుడు ఇలా చెప్పాడు—ప్రభూ! మీరు పవిత్రులూ, ద్వంద్వాలకీ దూరంగా ఉన్నవారు, పాపం లేని వారు. మీరు ఆ మహాత్ముడి దగ్గరకు వెళ్లండి. ఆయన రాగద్వేషాలు లేని వాడు, సుఖాన్ని ప్రసాదించేవాడు.
నిఃసంశయం త్వయా దృష్టం నగ్నమాచారవర్జితమ్ । సుఖప్రదర్శకో హ్యేష సర్వసంతాపనాశకః
నిస్సందేహంగా మీరు ఆయనను చూశారు. ఆయన దేహానికి వస్త్రాలు లేకుండా, ఆచరణలకు అతీతంగా ఉంటారు. ఆయన సుఖాన్ని చూపించేవాడు, అన్ని బాధలను తొలగించేవాడు.
ఏవమాకర్ణ్య శుద్ధాత్మా వీతరాగం గతః పునః । తమువాచ శ్వసన్దీనః శ్రూయతాం వచనం మమ
ఇలా విని, పవిత్ర హృదయుడు మళ్లీ ఆ రాగద్వేషాలు లేని మహాత్ముడి దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, దుఃఖంతో ఇలా అన్నాడు—'నా మాట వినండి'.
సుఖం విందామి యేనాహం తం మార్గం మమ దర్శయ । ఏవమస్తు మహాప్రాజ్ఞ కరిష్యే వచనం తవ
నాకు సుఖం దొరికే మార్గాన్ని చూపించండి. మహామునివర్యా! మీరు చెప్పినట్లు నేను తప్పకుండా చేస్తాను.
పునర్గచ్ఛ వివేకం హి సుఖవార్తా కృతా త్వయా । సుఖమార్గస్య వై వక్తా తవ ఏష భవిష్యతి
మళ్లీ వివేకుడి దగ్గరకు వెళ్లండి. ఆయన దగ్గర నుంచి మీరు సుఖవార్త విన్నారు. సుఖమార్గాన్ని మీకు వివరించేది ఆయనే.
వీతరాగేణ పుణ్యేన ప్రేషితో గతవాన్ప్రభుః । తమువాచ మహాత్మానం వివేకం శుద్ధసత్తమమ్
ఆ రాగద్వేషాలు లేని పుణ్యాత్ముడి పంపిణీతో ప్రభువు వెళ్లి, మహాత్ముడైన, పవిత్రమైన హృదయమున్న వివేకుడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సుఖం మే దర్శయ త్వం హి వీతరాగేణ ప్రేషితః । భవచ్ఛరణమాపన్నో రక్ష సంసారదారుణాత్
మీరు రాగద్వేషాలు లేని వాడి ద్వారా పంపబడ్డారు. నాకు సుఖాన్ని చూపించండి. నేను మీ శరణు వచ్చాను. ఈ సంసార బాధల నుండి నన్ను రక్షించండి.
వివేక ఉవాచ- జ్ఞానం గచ్ఛమహాప్రాజ్ఞ స తే సర్వం వదిష్యతి । ఆత్మా తథోక్తః సంప్రాప్తో యత్ర జ్ఞానం ప్రతిష్ఠితమ్
వివేకుడు ఇలా అన్నాడు—మహామునివర్యా! మీరు జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించండి. ఆయన మీకు అన్నిటి గురించి చెబుతాడు. జ్ఞానం స్థిరంగా ఉన్న చోటే ఆ ఆత్మ ఉంది.
భోభో జ్ఞాన మహాతేజః సర్వభావప్రదర్శక । శరణం త్వామహం ప్రాప్తః సుఖమార్గం ప్రదర్శయ
ఓ జ్ఞాన స్వరూపా! మీరు మహా తేజస్సుతో, అన్నిటినీ చూపించేవారు. నేను మీ శరణు వచ్చాను. నాకు సుఖమార్గాన్ని చూపించండి.
జ్ఞానమువాచ- భృత్యోహం తవ లోకేశ త్వం మాం వేత్సి న సువ్రత । మయా ధ్యానేన వై పూర్వం వారితస్త్వం పునఃపునః
జ్ఞానం ఇలా అన్నది—ప్రభూ! నేను మీ సేవకుడిని. కానీ మీరు నన్ను గుర్తించలేదు. నేను ధ్యానం ద్వారా మళ్లీ మళ్లీ మిమ్మల్ని ఆపాను.
పంచాత్మకానాం సంగేన ఆపదం ప్రాప్తవాన్భవాన్ । ధ్యానం గచ్ఛ మహాప్రాజ్ఞ స తే దాతా సుఖస్య చ
ఐదు భూతాలతో అనుబంధం వల్ల మీరు కష్టాల్లో పడిపోయారు. మహామునివర్యా! మీరు ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించండి. ఆయన మీకు సుఖాన్ని ఇస్తాడు.
జ్ఞానేన ప్రేషితో హ్యాత్మా ధ్యానమాశ్రిత్య సంస్థితః । సుఖమత్యంతసిద్ధం చ ధ్యానం మే దర్శయస్వ హ
జ్ఞానం పంపిన ఆత్మ, ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించి ఉండి ఇలా అన్నాడు—ధ్యానం ద్వారా పొందే పరమ సుఖాన్ని నాకు చూపించండి.