కస్య లజ్జా ప్రకర్తవ్యా ద్వితీయో నాస్తి సర్వదా । ఏకశ్చ పురుషో దివ్యః కస్య కించిన్న నాశయేత్
ఎవరికి సిగ్గు అవసరం? ఎప్పుడూ రెండవవాడు లేడు. ఒక్క మనిషే ఉన్నాడు, అతడు దివ్యుడు; అతనికి ఎవరు ఏమి చేయగలరు?
అథ లోకాన్ప్రవక్ష్యామి యే త్వయా పరికీర్తితాః । యథా కులాలకశ్చక్రే మృత్పిండం చ నిధాపయేత్
ఇప్పుడు నువ్వు చెప్పిన ప్రజల గురించి చెబుతాను: మట్టి ముద్దను చక్రంపై పెట్టే మట్టికొయ్యాడిలా,
భ్రామయిత్వా తు సూత్రేణ నానాభేదాన్ప్రకాశయేత్ । భాండానాం తు సహస్రాణి స్వేచ్ఛయా మతిసంస్థితః
దాన్ని దారంతో తిప్పి, అనేక ఆకారాలు చూపిస్తాడు; తన ఇష్టం, తెలివి ప్రకారం వేలాది పాత్రలు తయారవుతాయి.
తథాయం సృజతే ధాతా నానారూపాణి నాన్యథా । పశ్చాద్వినాశమాయాంతి యేనకేనాపి హేతునా
అలాగే సృష్టికర్త ఎన్నో రూపాలు సృష్టిస్తాడు, వేరేలా కాదు; తర్వాత అవి ఏ కారణంతోనైనా నశిస్తాయి.
సర్వదైవ స్థితా యే చ యే లోకాశ్చ సనాతనాః । తేషాం లజ్జా ప్రకర్తవ్యా నావర్తంతే హి తే భువి
ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉన్నవారు, శాశ్వత లోకాలు—వారికే సిగ్గు ఉండాలి; వారు భూమికి తిరిగి రావు.
ఆకాశవాయుతేజాంసి పృథ్వీ చాపశ్చ పంచమః । అమీ లోకాః ప్రకాశంతే యే చ సర్వత్ర సంస్థితాః
ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, భూమి, ఐదవది నీరు—ఈ లోకాలు ప్రతిచోటా కనిపిస్తాయి, స్థిరంగా ఉంటాయి.
సత్త్వానామంగదేశేషు పంచైతేషు సుసంస్థితాః । సర్వత్రైవ చ వర్తంతే కస్య లజ్జా విధీయతే
ప్రాణులు ఈ ఐదు భూతాల్లో, ప్రతి అవయవంలో బాగా స్థిరంగా ఉంటారు; అవి అన్నిచోట్లా ఉన్నాయి—అయితే, ఎవరికి సిగ్గు విధించాలి?
స్త్రీణాం రూపం ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతాం తాత సాంప్రతమ్ । యథాఘటసహస్రేషుసోదకేషువిరాజతే
స్త్రీల రూపం గురించి ఇప్పుడు చెబుతాను; విను తండ్రీ, ఇప్పుడే: ఎలా వేల గడలలో నీరు మెరిసిపోతుందో,
ఏకశ్చంద్రో హి సర్వత్ర భవాంస్తద్వద్విరాజతే । గతో జంతుసహస్రేషు మోహచక్రే మహాత్మవాన్
ఒక చంద్రుడు ఎక్కడైనా ప్రకాశిస్తాడు కదా, అలాగే మహాత్ముడు మాయలో చిక్కుకున్న అనేక జీవుల మధ్యనుంచి బయటపడి, అందరిలోనూ వెలుగుతాడు.
స్థావరేషు చ సర్వేషు జంగమేషు తథా భవాన్ । యోనిద్వారేణ పాపేన మాయామోహమయేన వై
అచేతనమైనవాటిలోనూ, చలించేవాటిలోనూ, నీవు పాపంతో, మాయా మోహంతో, జనన ద్వారం ద్వారా ప్రవేశిస్తావు.
కుచాభ్యాం చ నితంబాభ్యాం వయసా చ విరాజతే । హృన్మాంసస్యాధికా వృద్ధిర్దృష్టా చాత్ర న సంశయః
ఆమెకు వయసు, వక్షోజాలు, నితంబాలు మెరుస్తుంటాయి. హృదయ మాంసం పెరుగుదల ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
పతనాయ చ లోకానాం మోహరూపం విదర్శితమ్ । నభవత్యేవ సా నారీ యా త్వయా పరికీర్తితా
లోకుల పతనానికి ఆమె మోహరూపాన్ని చూపిస్తారు. నీవు చెప్పిన ఆ స్త్రీ నిజంగా ఉండదు.
లీలయా కురుతే ధాతా వినోదాయ సదాత్మనః । యథా నార్యాస్తథా పుంసో జీవః సర్వత్ర సంస్థితః
సృష్టికర్త తన ఆనందం కోసం లీలగా ఈ కార్యాలు చేస్తాడు. స్త్రీలో ఉన్నట్లే, పురుషునిలో కూడా జీవుడు ఎక్కడైనా స్థితి చెందుతాడు.
కుచయోనివిహీనా యే జీవన్ముక్తాః సదైవ హి । నరస్తు పురుషః ప్రోక్తో నారీ ప్రకృతిరుచ్యతే
వక్షోజాలు, గర్భాశయం లేని వారు ఎప్పుడూ జీవన్ముక్తులే. పురుషుడు 'పురుషుడు' అని, స్త్రీ 'ప్రకృతి' అని పిలవబడతారు.
రమతే తేన వై సార్ద్ధం న ముక్తా హి కదాచన । భవాన్ప్రకృతిసంయుక్తః పురుషేషు ప్రదృశ్యతే
అతడు ఆమెతో కలిసి ఆనందిస్తాడు, కానీ ఎప్పుడూ ముక్తి పొందడు. నీవు పురుషులలో ప్రకృతితో కలిసినవాడిగా కనిపిస్తావు.
కః కస్య కురుతే లజ్జామేవం జ్ఞాత్వా సుఖం వ్రజ । వృద్ధాం స్త్రియం ప్రవక్ష్యామి సదావృద్ధాం వరాననే
ఇలా తెలిసినవాడు ఎవరి కోసం ఎవరు సిగ్గుపడాలి? సుఖాన్ని పొందు. ఓ సుందరీ, ఎప్పుడూ వృద్ధురాలైన స్త్రీని నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
త్వచా జర్జరతాం యాతా యస్యాప్యంగే వరాననే । శ్వేతైశ్చైవ తథాకేశైః పలితైశ్చ సమాకులా
ఆమె చర్మం ముడతలు పడి, అవయవాలన్నీ వాడిపోయాయి, ఆమె తలలో తెల్లని, బూడిద రంగు జుట్టుతో బాధపడుతోంది.
బలహీనాథ దీనాపి వ్యాపితా వలినా తదా । నేయం వృద్ధా భవేన్నారీ పరం వృద్ధా చ కథ్యతే
ఆమె బలహీనంగా, దుఃఖంగా, ముడతలతో కప్పబడి ఉంటుంది. వృద్ధాప్యంలో ఆమెను స్త్రీగా పరిగణించరు, వృద్ధురాలిగా మాత్రమే పిలుస్తారు.
ఏతస్యా లక్షణం ప్రోక్తం యువతీం ప్రవదామ్యహమ్ । జ్ఞానేన వర్ద్ధతే నిత్యం జీవపార్శ్వే సమాశ్రితా
ఇది ఆమె లక్షణం. ఇప్పుడు యువతిని గురించి చెబుతాను. ఆమె జ్ఞానంతో ఎప్పుడూ అభివృద్ధి చెందుతూ, జీవుని పక్కన ఆశ్రయంగా ఉంటుంది.
సుమతిర్నామ సంప్రోక్తా సా వృద్ధా యువతీతి చ । నారీ పురుషలోకేషు సర్వదైవ ప్రతిష్ఠితా
ఆమెను సుమతి అని, వృద్ధురాలిగా, యువతిగా కూడా పిలుస్తారు. స్త్రీ పురుషులలో ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.
లజ్జా తస్యాః ప్రకర్తవ్యా అన్యచ్చైవ వదామ్యహమ్ । మాతరం వై ప్రవక్ష్యామి యా త్వయా పరికీర్తితా
ఆమెకు లజ్జను పాటించాలి. ఇంకొకటి చెబుతాను. నీవు చెప్పిన తల్లిని నేను వివరంగా చెబుతాను.
ప్రాణినామంగదేశేషు సదైవ చేతనా స్థితా । పరజ్ఞానప్రదా యా చ సా ప్రజ్ఞా పరికథ్యతే
ప్రాణుల శరీర భాగాలలో ఎప్పుడూ చైతన్యం ఉంటుంది. పరజ్ఞానం ఇచ్చే ఆమెను 'ప్రజ్ఞ' అని పిలుస్తారు.
ప్రజ్ఞా మాతా సమాఖ్యాతా ప్రాణినాం పాలనాయ సా । సంస్థితా సర్వలోకేషు పోషణాయ హితాయ వా
ప్రజ్ఞను తల్లిగా పిలుస్తారు, ప్రాణులను రక్షించేందుకు ఆమె ఉంది. అన్ని లోకాలలో పోషణకూ, మేలుకోసమే ఆమె స్థితి చెందింది.
సుమతిర్నామ యా ప్రోక్తా సా మాతా పరికథ్యతే । సంసారద్వారమార్గాణి యాని రూపాణి నిత్యశః
సుమతి అని పిలవబడే ఆమెను తల్లిగా వివరించారు. సంసారానికి ద్వారాలుగా, మార్గాలుగా ఉండే రూపాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.
భవంతి మాతరో హ్యేతా బహుదుఃఖప్రదర్శికాః । మాతృరూపం సమాఖ్యాతమన్యత్కిం తే వదామ్యహమ్
ఈ తల్లులు నిజంగా ఉన్నాయి, ఎన్నో బాధలు చూపిస్తాయి. తల్లి రూపం వివరించాను — ఇంకేమి చెప్పాలి నీకు?
ఆత్మోవాచ- భవాన్కో హి సమాయాతో మమ సంతాపనాశకః । విస్తరేణ సమాఖ్యాహి స్వరూపమాత్మనః స్వయమ్
ఆత్మ అడిగింది — నీవెవరు? నా బాధలు పోగొట్టేందుకు వచ్చావు. దయచేసి నీ స్వరూపాన్ని పూర్తిగా వివరించు.
వీతరాగ ఉవాచ- యస్మాత్కామాని వర్తంతే నిరాశాః సర్వ ఏవ తే । యం దుష్టత్వాన్న పశ్యంతి కర్మాణ్యేతాని నాన్యథా
వీతరాగుడు ఇలా అన్నాడు — మనసులో ఉండే కోరికలు అన్నీ ఆశలు లేకుండా వృథాగా ఉంటాయి. అవి చెడిపోయినవిగా ఉండి, ఈ పనుల్ని వేరే విధంగా చూడలేవు.
యత్సమీపం హి నాయాతి ఆశా చైవ కదాచన । క్రోధో లోభస్తథా మోహో యద్భయాత్ప్రలయం గతాః
ఎక్కడా ఆశ దగ్గరికి రాకపోతే, అక్కడ కోపం, లోభం, మాయ కూడా భయంతో అంతమైపోతాయి.
వీతరాగోస్మి భద్రం తే వివేకో మమ బాంధవః । ఆత్మోవాచ- కీదృశోఽసౌ తవ భ్రాతా వివేకో నామ నామతః
నేను వీతరాగుడిని — నీకు శుభం కలగాలి! వివేకం నాకు స్నేహితుడు.
తస్య త్వం లక్షణం బ్రూహి భ్రాతురాత్మన ఏవ చ । వీతరాగ ఉవాచ- తస్యైవ లక్షణం రూపం న వదామి తవాగ్రతః
నీ అన్నయ్యకు, నీకు కూడా లక్షణాలు చెప్పు. వీతరాగుడు ఇలా అన్నాడు — అతని లక్షణాలు, రూపం నీ ముందర చెప్పను.