రాత్రౌ స్వప్నాన్ప్రపశ్యేత దివా చైతన్యవర్జితః । వైకల్యేన తథాంగానాం వ్యాప్తో దేవి దినేదినే
రాత్రిపూట కలలు కనుచూ, పగలు అయితే జ్ఞానం లేకుండా ఉంటాడు. ఇలా, అమ్మా, రోజుకో రోజు అతని అవయవాలు బలహీనమవుతూ బాధపడతాడు.
సంసారే భ్రమమాణేన వైరాగ్యం తత్ర దర్శితమ్ । నిఃశంకం బంధుహీనం చ ప్రశాంతం తుష్టమేవ చ
ఈ లోకంలో తిరుగుతూ ఉండేవాడికి అక్కడ విరక్తి కలుగుతుంది; అతనికి ఎలాంటి సందేహం ఉండదు, బంధువులు లేరు, మనస్సు ప్రశాంతంగా, తృప్తిగా ఉంటుంది.
తమువాచ తదాత్మా వై కామక్రోధవివర్జితమ్ । కో భవాన్నగ్నరూపేణ కథం మిత్రైర్న లజ్జసే
ఆ సమయంలో కామక్రోధాలు లేని ఆత్మ ఇలా అడిగింది: "ఈ నగ్నరూపంలో నువ్వెవరు? స్నేహితుల మధ్య నీకు ఎలాంటి సిగ్గు అనిపించదా?"
యత్ర లోకాః స్త్రియో వృద్ధా యువత్యో మాతరస్తథా । ఏతాసాం హి గతో మధ్యే న బిభేషి అనావృతః
ఇక్కడ మనుషులు, స్త్రీలు, వృద్ధులు, యువతులు, తల్లులు ఉన్నప్పుడు, నువ్వు వారి మధ్య నగ్నంగా వెళ్ళి, భయపడకుండా ఉంటావు.
వీతరాగ ఉవాచ- కో హ్యత్ర నగ్నో దృశ్యేత న నగ్నోస్మీతి వై కదా । సుసంబద్ధస్త్వమేవాపి పరిధాన సమన్వితః
విరక్తుడు ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడ ఎవరు నగ్నంగా కనిపిస్తున్నారు? నేను ఎప్పుడూ నగ్నుడిని కాదు. బట్టలు వేసుకుని, బంధనాల్లో ఉన్నవాడైతే నువ్వే."
న నగ్నోస్మి కదా దివ్యభవాన్నగ్నః ప్రదృశ్యతే । ఇంద్రియార్థవశేవర్తీ మర్యాదాపరివర్జితః
నేను ఎప్పుడూ నగ్నుడిని కాదు; ఇంద్రియాల వశమై, నియమాలు వదిలేసినవాడే నిజంగా నగ్నుడిగా కనిపిస్తాడు.
ఆత్మోవాచ- పురుషస్య కా హి మర్యాదా తామాచక్ష్వ చ సువ్రత । విస్తరేణ మహాప్రాజ్ఞ యది జానాసి నిశ్చితమ్
ఆత్మ ఇలా అడిగింది: "మనిషికి ఏమిటి నియమం? దయచేసి, ఓ మహానుభావా, నీకు ఖచ్చితంగా తెలుసు కదా, వివరంగా చెప్పు."
వీతరాగో మహాప్రాజ్ఞస్తమువాచ మహామతిః । సుస్థైర్యం భజతే చిత్తం సుఖదుఃఖేషు నిత్యదా
విరక్తుడు, మహాపండితుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు: "మనస్సు సుఖంలోనైనా, దుఃఖంలోనైనా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండాలి."
క్లేశితం సర్వభావైశ్చ తేషుతేషు పరిత్యజేత్ । అథ లజ్జాం ప్రవక్ష్యామి మనో యా నిర్విశత్యలమ్
ఏ పరిస్థితుల్లోనైనా బాధపడినప్పుడు వాటిని వదిలేయాలి. ఇప్పుడు మనస్సు పూర్తిగా లోనికి వెళ్ళే సిగ్గు గురించి చెబుతాను.
మయాద్యైవం న కర్తవ్యం నగ్నః స్థానవివర్జితః । పశ్చాత్తాపే సుసంలీనః సా లజ్జా పరికథ్యతే
"ఈరోజు నేను ఇలా నగ్నంగా, స్థానం లేకుండా ఉండకూడదు" అని మనసులో అనుకుని, తర్వాత లోతుగా పశ్చాత్తాపపడితే, అదే సిగ్గు అంటారు.
కస్య లజ్జా ప్రకర్తవ్యా ద్వితీయో నాస్తి సర్వదా । ఏకశ్చ పురుషో దివ్యః కస్య కించిన్న నాశయేత్
ఎవరికి సిగ్గు అవసరం? ఎప్పుడూ రెండవవాడు లేడు. ఒక్క మనిషే ఉన్నాడు, అతడు దివ్యుడు; అతనికి ఎవరు ఏమి చేయగలరు?
అథ లోకాన్ప్రవక్ష్యామి యే త్వయా పరికీర్తితాః । యథా కులాలకశ్చక్రే మృత్పిండం చ నిధాపయేత్
ఇప్పుడు నువ్వు చెప్పిన ప్రజల గురించి చెబుతాను: మట్టి ముద్దను చక్రంపై పెట్టే మట్టికొయ్యాడిలా,
భ్రామయిత్వా తు సూత్రేణ నానాభేదాన్ప్రకాశయేత్ । భాండానాం తు సహస్రాణి స్వేచ్ఛయా మతిసంస్థితః
దాన్ని దారంతో తిప్పి, అనేక ఆకారాలు చూపిస్తాడు; తన ఇష్టం, తెలివి ప్రకారం వేలాది పాత్రలు తయారవుతాయి.
తథాయం సృజతే ధాతా నానారూపాణి నాన్యథా । పశ్చాద్వినాశమాయాంతి యేనకేనాపి హేతునా
అలాగే సృష్టికర్త ఎన్నో రూపాలు సృష్టిస్తాడు, వేరేలా కాదు; తర్వాత అవి ఏ కారణంతోనైనా నశిస్తాయి.
సర్వదైవ స్థితా యే చ యే లోకాశ్చ సనాతనాః । తేషాం లజ్జా ప్రకర్తవ్యా నావర్తంతే హి తే భువి
ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉన్నవారు, శాశ్వత లోకాలు—వారికే సిగ్గు ఉండాలి; వారు భూమికి తిరిగి రావు.
ఆకాశవాయుతేజాంసి పృథ్వీ చాపశ్చ పంచమః । అమీ లోకాః ప్రకాశంతే యే చ సర్వత్ర సంస్థితాః
ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, భూమి, ఐదవది నీరు—ఈ లోకాలు ప్రతిచోటా కనిపిస్తాయి, స్థిరంగా ఉంటాయి.
సత్త్వానామంగదేశేషు పంచైతేషు సుసంస్థితాః । సర్వత్రైవ చ వర్తంతే కస్య లజ్జా విధీయతే
ప్రాణులు ఈ ఐదు భూతాల్లో, ప్రతి అవయవంలో బాగా స్థిరంగా ఉంటారు; అవి అన్నిచోట్లా ఉన్నాయి—అయితే, ఎవరికి సిగ్గు విధించాలి?
స్త్రీణాం రూపం ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతాం తాత సాంప్రతమ్ । యథాఘటసహస్రేషుసోదకేషువిరాజతే
స్త్రీల రూపం గురించి ఇప్పుడు చెబుతాను; విను తండ్రీ, ఇప్పుడే: ఎలా వేల గడలలో నీరు మెరిసిపోతుందో,
ఏకశ్చంద్రో హి సర్వత్ర భవాంస్తద్వద్విరాజతే । గతో జంతుసహస్రేషు మోహచక్రే మహాత్మవాన్
ఒక చంద్రుడు ఎక్కడైనా ప్రకాశిస్తాడు కదా, అలాగే మహాత్ముడు మాయలో చిక్కుకున్న అనేక జీవుల మధ్యనుంచి బయటపడి, అందరిలోనూ వెలుగుతాడు.
స్థావరేషు చ సర్వేషు జంగమేషు తథా భవాన్ । యోనిద్వారేణ పాపేన మాయామోహమయేన వై
అచేతనమైనవాటిలోనూ, చలించేవాటిలోనూ, నీవు పాపంతో, మాయా మోహంతో, జనన ద్వారం ద్వారా ప్రవేశిస్తావు.
కుచాభ్యాం చ నితంబాభ్యాం వయసా చ విరాజతే । హృన్మాంసస్యాధికా వృద్ధిర్దృష్టా చాత్ర న సంశయః
ఆమెకు వయసు, వక్షోజాలు, నితంబాలు మెరుస్తుంటాయి. హృదయ మాంసం పెరుగుదల ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
పతనాయ చ లోకానాం మోహరూపం విదర్శితమ్ । నభవత్యేవ సా నారీ యా త్వయా పరికీర్తితా
లోకుల పతనానికి ఆమె మోహరూపాన్ని చూపిస్తారు. నీవు చెప్పిన ఆ స్త్రీ నిజంగా ఉండదు.
లీలయా కురుతే ధాతా వినోదాయ సదాత్మనః । యథా నార్యాస్తథా పుంసో జీవః సర్వత్ర సంస్థితః
సృష్టికర్త తన ఆనందం కోసం లీలగా ఈ కార్యాలు చేస్తాడు. స్త్రీలో ఉన్నట్లే, పురుషునిలో కూడా జీవుడు ఎక్కడైనా స్థితి చెందుతాడు.
కుచయోనివిహీనా యే జీవన్ముక్తాః సదైవ హి । నరస్తు పురుషః ప్రోక్తో నారీ ప్రకృతిరుచ్యతే
వక్షోజాలు, గర్భాశయం లేని వారు ఎప్పుడూ జీవన్ముక్తులే. పురుషుడు 'పురుషుడు' అని, స్త్రీ 'ప్రకృతి' అని పిలవబడతారు.
రమతే తేన వై సార్ద్ధం న ముక్తా హి కదాచన । భవాన్ప్రకృతిసంయుక్తః పురుషేషు ప్రదృశ్యతే
అతడు ఆమెతో కలిసి ఆనందిస్తాడు, కానీ ఎప్పుడూ ముక్తి పొందడు. నీవు పురుషులలో ప్రకృతితో కలిసినవాడిగా కనిపిస్తావు.
కః కస్య కురుతే లజ్జామేవం జ్ఞాత్వా సుఖం వ్రజ । వృద్ధాం స్త్రియం ప్రవక్ష్యామి సదావృద్ధాం వరాననే
ఇలా తెలిసినవాడు ఎవరి కోసం ఎవరు సిగ్గుపడాలి? సుఖాన్ని పొందు. ఓ సుందరీ, ఎప్పుడూ వృద్ధురాలైన స్త్రీని నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
త్వచా జర్జరతాం యాతా యస్యాప్యంగే వరాననే । శ్వేతైశ్చైవ తథాకేశైః పలితైశ్చ సమాకులా
ఆమె చర్మం ముడతలు పడి, అవయవాలన్నీ వాడిపోయాయి, ఆమె తలలో తెల్లని, బూడిద రంగు జుట్టుతో బాధపడుతోంది.
బలహీనాథ దీనాపి వ్యాపితా వలినా తదా । నేయం వృద్ధా భవేన్నారీ పరం వృద్ధా చ కథ్యతే
ఆమె బలహీనంగా, దుఃఖంగా, ముడతలతో కప్పబడి ఉంటుంది. వృద్ధాప్యంలో ఆమెను స్త్రీగా పరిగణించరు, వృద్ధురాలిగా మాత్రమే పిలుస్తారు.
ఏతస్యా లక్షణం ప్రోక్తం యువతీం ప్రవదామ్యహమ్ । జ్ఞానేన వర్ద్ధతే నిత్యం జీవపార్శ్వే సమాశ్రితా
ఇది ఆమె లక్షణం. ఇప్పుడు యువతిని గురించి చెబుతాను. ఆమె జ్ఞానంతో ఎప్పుడూ అభివృద్ధి చెందుతూ, జీవుని పక్కన ఆశ్రయంగా ఉంటుంది.
సుమతిర్నామ సంప్రోక్తా సా వృద్ధా యువతీతి చ । నారీ పురుషలోకేషు సర్వదైవ ప్రతిష్ఠితా
ఆమెను సుమతి అని, వృద్ధురాలిగా, యువతిగా కూడా పిలుస్తారు. స్త్రీ పురుషులలో ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.