రాజ్యమేవం ప్రకర్తవ్యం సుఖభోక్తా భవిష్యతి । తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా ఆత్మా దుఃఖేన పీడితః
"ఇలా రాజ్యం పాలించాలి, ఆనందాన్ని అనుభవించేవాడవుతావు," అని వారు చెప్పిన మాటలు విని ఆత్మ బాధతో నిండిపోయింది.
గంతుమిచ్ఛన్నసౌ తస్మాత్పలాయనపరోభవత్
అక్కడినుండి వెళ్లిపోవాలని కోరుకున్న ఆత్మ, పారిపోవాలని సంకల్పించుకుంది.
కశ్యప ఉవాచ- స గర్భే వ్యాకులో జాతః ఖిద్యమానో దినే దినే । దుఃఖాక్రాంతో హి ధర్మాత్మా సర్వపీడాభిపీడితః
కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మ గర్భంలో బాధతో రోజుకో రోజు మరింత కలవరపడింది. అన్ని విధాలుగా బాధలు కలిగి, ధర్మాత్ముడు తీవ్రంగా పీడించబడ్డాడు.
అధోముఖస్తు గర్భస్థో మోహజాలేన బంధితః । ఆధివ్యాధిసమాక్రాంతో హాహాభూతో విచేతనః
గర్భంలో తల కిందా పెట్టి, మాయాజాలంలో చిక్కుకుని, వ్యాధులతో బాధపడుతూ, అయోమయంగా, చైతన్యం కోల్పోయాడు.
దుఃఖేన మహతావిష్టో జ్ఞానమాహ ప్రపీడితః । ఆత్మోవాచ- తవ వాక్యం మహాప్రాజ్ఞ న కృతం తు మయా తదా
తీవ్రమైన బాధతో నిండిపోయి, జ్ఞానాన్ని చెప్పాడు. ఆత్మ ఇలా అన్నది: "ఓ మహాజ్ఞాని! నీ మాట నేను అప్పట్లో వినలేదు."
ధ్యానేన వార్యమాణోపి పతితో మోహసంకటే । తస్మాద్రక్ష మహాప్రాజ్ఞ గర్భవాసాత్సుదారుణాత్
ధ్యానంతో ఆపబడినా, మాయలో పడిపోయాను. అందుకే, ఓ మహాజ్ఞాని! ఈ భయంకరమైన గర్భవాసం నుండి నన్ను కాపాడు.
జ్ఞానమువాచ- మయా త్వం వారితో హ్యాత్మన్కృతం వాక్యం న చైవ మే । పంచాత్మకైర్మహాక్రూరైః పాతితో గర్భసంకటే
జ్ఞానం ఇలా అన్నది: "ఓ ఆత్మా! నేను నిన్ను ఆపాను, కాని నా మాట వినలేదు. అయిదు క్రూరమైన తత్త్వాల వల్ల నీవు గర్భంలో పడిపోయావు."
ఇదానీం గచ్ఛ త్వం ధ్యానం తస్మాత్సంప్రాప్స్యసే సుఖమ్ । గర్భవాసాద్భవిష్యస్తే మోక్ష ఏవ న సంశయః
ఇప్పుడు నువ్వు ధ్యానం వైపు పోవు. అలా చేస్తే సుఖాన్ని పొందుతావు. ఈ గర్భవాసం నుండి తప్పకుండా విముక్తి పొందుతావు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా జ్ఞాత్వా జ్ఞానస్య తత్త్వతామ్ । ధ్యానమాహూయ ప్రోవాచ శ్రూయతాం వచనం మమ
ఆ మాటలు విని, జ్ఞాన స్వరూపాన్ని తెలుసుకుని, ధ్యానాన్ని పిలిచి ఇలా అన్నాడు: "నా మాట వినండి."
త్వామహం శరణం ప్రాప్తో ధ్యాన మాం రక్ష నిత్యశః । ఏవమస్తు మహాప్రాజ్ఞ ధ్యానమాహ మహామతిమ్
"ఓ ధ్యానమా! నేను నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. నన్ను ఎప్పుడూ కాపాడు." అప్పుడు ధ్యానం, "అలా జరుగుతుంది, ఓ మహాజ్ఞాని!" అని మహామతి వానికి చెప్పింది.
ఏతద్వాక్యం తతః శ్రుత్వా ఆత్మా వై ధ్యానమాగతః । ధ్యానేన హి సమం గర్భే సంస్థితో మోహవర్జితః
ఆ మాటలు విని, ఆత్మ ధ్యానంలో లీనమయ్యింది. ధ్యానంతో కలిసి గర్భంలో ఉండి, మాయ నుండి విముక్తుడయ్యాడు.
యదా ధ్యానం గతో హ్యాత్మా విస్మృతం గర్భజం భయమ్ । స ద్వాభ్యాం సహితస్తత్ర ఆత్మా మోహ వినా కృతః
ఆత్మ ధ్యానంలో లీనమైనప్పుడు, గర్భంలో కలిగిన భయం మరిచిపోయింది. అక్కడ ఆ ఇద్దరితో కలిసి ఆత్మ మాయ లేకుండా మారింది.
చింతయన్నేవ వై నిత్యమాత్మకం సుఖమేవ హి । ఇతో నిష్క్రాంతమాత్రస్తు త్యజే పంచాత్మకం వపుః
తన ఆనందాన్ని ఎల్లప్పుడూ మనసులో ఉంచుకుంటూ, ఇక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోయిన వెంటనే, ఐదు భూతాలతో కూడిన ఈ శరీరాన్ని వదిలేస్తాడు.
ఏవం చింతయతే నిత్యం గర్భవాసగతః ప్రభుః । సూతికాలే తు సంప్రాప్తే ప్రాజాపత్యే వరాననే
అలాగే, గర్భంలో ఉన్నప్పుడు ఆ ప్రభువు ఎప్పుడూ ఇదే విధంగా ఆలోచిస్తాడు. కాని, ప్రసవ సమయం వచ్చినప్పుడు, ప్రజాపతి సంకల్పంతో, ఓ సుందరివు,
వాయునా చలితో గర్భః ప్రాణేనాపి బలీయసా । యోనిర్వికాసమాయాతి చతుర్వింశాంగులం తదా
ఆ సమయంలో గర్భం వాయువుతో, బలమైన ప్రాణంతో నడిపించబడి, ఇరవై నాలుగు వేల్ల పొడవుతో యోని ద్వారం వద్దకు వస్తుంది.
పంచవింశాంగులో గర్భస్తేన పీడా విజాయతే । ఏవం సంపీడ్యమానస్తు మూర్చ్ఛయా మూర్చ్ఛితః ప్రియే
ఇరవై ఐదు వేల్ల పొడవు వచ్చినప్పుడు గర్భానికి బాధ మొదలవుతుంది. అలా నలిగిపోతూ, ఆ బాధతో అతడు స్పృహ కోల్పోతాడు, ప్రియమైనవాడా.
పతితో భూమిభాగే తు జ్ఞానధ్యానసమన్వితః । ప్రాజాపత్యేన దివ్యేన వాయునా స పృథక్కృతః
భూమిపై పడిన తరువాత, జ్ఞానం ధ్యానం కలిగి ఉన్న అతడిని, ప్రజాపతి యొక్క దివ్యమైన వాయువు వేరుచేస్తుంది.
భూమిసంస్పర్శమాత్రేణ జ్ఞానధ్యానే తు విస్మృతే । సంసారబంధసందిగ్ధ ఆత్మా ప్రియతయా స్థితః
భూమిని తాకిన వెంటనే, జ్ఞానమూ ధ్యానమూ మరిచిపోతాడు. సంసార బంధంలో చిక్కుకుని, మమకారంతో ఆత్మ అక్కడే మిగిలిపోతుంది.
గుణదోషసమాక్రాంతో మహామోహసమన్వితః । ఖాద్యం పానాదికం సర్వమిచ్ఛత్యేవ దినేదినే
గుణదోషాలతో ఆక్రమించబడి, మహా మోహంలో మునిగి, ప్రతీ రోజూ అన్నం, పానీయం మొదలైనవన్నీ కోరుకుంటూ ఉంటాడు.
ఏవం సంపుష్యమాణస్తు ఆత్మా పంచాత్మకైః సహ । వ్యాపితో హీంద్రియైః సర్వైర్విషయైః పాపకారిభిః
ఇలా పోషించబడుతూ, ఆత్మ ఐదు భూతాలతో కలిసి, అన్ని ఇంద్రియాల ద్వారా, పాపకార్యాలైన విషయాలలో నిమగ్నమవుతుంది.
బాంధవానాం సమోహేన భార్యాదీనాం తథైవ చ । ఆకులవ్యాకులో దేవి జాయతే చ దినేదినే
బంధువులపై మమకారం, భార్య మొదలైనవారిపై కూడా మమకారం వల్ల, ఓ దేవీ, అతడు రోజుకో రోజు మరింత కలవరపడి, గందరగోళంలో పడిపోతాడు.
మహామోహేన సందిగ్ధో మోహజాలగతః ప్రభుః । కైవర్తేన యథా బద్ధః శకులో జాలబంధనైః
మహా మోహంతో మునిగిపోయి, మాయాజాలంలో చిక్కుకున్న ప్రభువు, మత్స్యమై వేటగాడు వేసిన వలలో చిక్కుకున్నట్లుగా ఉంటాడు.
చలితుం నైవ శక్తోస్తి తథాత్మాసీత్ప్రబంధితః । మోహజాలైస్తు తైః సర్వైర్దృఢబంధైస్తు బంధితః
అతడు కదలలేను, అంతగా ఆత్మ బలమైన మోహజాల బంధాలతో బంధించబడి ఉంటుంది.
ఏవమాదిప్రపంచేన వ్యాపితో వ్యాపకేన హి । జ్ఞానవిజ్ఞానవిభ్రష్టో రాగద్వేషాదిభిర్హతః
ఇలా ఈ ఆదిప్రపంచంలో వ్యాపించి, అన్ని దిశలలో వ్యాపించినవాడై, జ్ఞానవిజ్ఞానాలను కోల్పోయి, రాగద్వేషాదులతో నాశనమవుతాడు.
కామేన పీడ్యమానస్తు క్రోధేనైవ తథైవ వా । ప్రకృత్యా కర్మణాబద్ధో మహామూఢో వ్యజాయత
కామంతో బాధపడుతూ, కోపంతో కూడి, స్వభావం, కర్మల బంధంతో, మహా మూర్ఖుడై జన్మిస్తాడు.
సూత ఉవాచ- ఏవం మూఢో యదాత్మాసౌ కామక్రోధవశంగతః । లోభరాగాదిభిః సర్వైర్వ్యాపృతస్తైర్దురాత్మభిః
సూతుడు చెప్పాడు— ఇలా ఆత్మ మూర్ఖత్వంతో, కామక్రోధాలకు లోనై, లోభం, మమకారం మొదలైన చెడు లక్షణాలన్నింటితో నిండిపోతుంది.
ఇయం భార్యా హ్యయం పుత్ర ఇదం మిత్రమిదం గృహమ్ । ఏవం సంసారజాలేన మహామోహేన బంధితః
‘ఇది నా భార్య, ఇతడు నా కుమారుడు, ఇతడు నా మిత్రుడు, ఇది నా ఇల్లు’ అని భావిస్తూ, సంసారజాలం, మహా మోహంతో బంధించబడి ఉంటాడు.
పుత్రశోకాదిభిర్దుఃఖైర్వివిధైరాకులస్తదా । జరయావ్యాధిభిశ్చైవ సంగ్రస్తశ్చాధిభిస్తథా
అప్పుడు కుమారుని విషాదం లాంటి ఎన్నో బాధలతో, వృద్ధాప్యం, వ్యాధులు, ఇంకా అనేక ఆందోళనలతో బాధపడతాడు.
ఏవమాత్మా సంప్రతప్తో దుఃఖమోహైః సుదారుణైః । అభిమానైర్మానభంగైర్నానాదుఃఖైశ్చ ఖండితః
ఇలా ఆత్మ తీవ్రమైన దుఃఖమోహాలతో తపించబడుతూ, అహంకారం, అవమానం, ఇంకా ఎన్నో రకాల బాధలతో చీలిపోతుంది.
వృద్ధత్వేన తథా దేవి శబలత్వేన పీడితః । దుఃఖం చింతయతే నిత్యం హాహాభూతో విచేతనః
వృద్ధాప్యంతో, వృద్ధాప్య లక్షణాలతో బాధపడుతూ, ఎల్లప్పుడూ తన దుఃఖాన్ని ఆలోచిస్తూ, ‘హాయ్ హాయ్’ అని విలపిస్తూ, మూర్ఛితుడై ఉంటాడు.