భవతో మైత్రమిచ్ఛంతి ఇత్యాభాష్య మహామతిమ్ । గత్వా బుద్ధే త్వయా కార్యం కర్తవ్యం న ఇతో వ్రజ
నీ స్నేహాన్ని కోరుతూ వారు మహాబుద్ధిమంతుడిని ఉద్దేశించి మాట్లాడారు. బుద్ధివద్దకు వెళ్ళు, నీ పని అక్కడే, ఇంకెక్కడికీ వెళ్ళవద్దు.
ఏవమస్తు మహాభాగా కరిష్యే కార్యముత్తమమ్ । ఏవమాభాషితం తేషాం గత్వాఽహాత్మానమేవ తమ్
అలా అయితే అలా జరగనీ, ఓ మహాభాగ్యవంతులారా, నేను ఉత్తమమైన పనిని చేస్తాను. వారు ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆమె ఆత్మవద్దకు వెళ్లింది.
అహం బుద్ధిర్మహాభాగ భవంతం సముపాగతా । దూతత్వే మహతాం పార్శ్వాత్తేషాం త్వం వచనం శృణు
ఓ మహాభాగుడా, నేను బుద్ధిని, నీ వద్దకు వచ్చాను. గొప్పవారి తరఫున దూతగా, వారి మాటలు విను.
భవన్మైత్రీం సమిచ్ఛంతి అక్షయాం పంచ ఆత్మకాః । కురు మైత్రీం మహాప్రాజ్ఞ జహి ధ్యానం సుదూరతః
ఐదు ఆత్మలు నీతో ఎప్పటికీ ఉండే స్నేహాన్ని కోరుకుంటున్నారు. ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, స్నేహాన్ని కల్పించు, ధ్యానాన్ని దూరంగా వదిలేయి.
ధ్యానమువాచ- న కర్తవ్యం త్వయా చాత్మన్నైతేషాం వై సమాగమమ్ । ఏషాం సంసర్గమాత్రేణ మహద్దుఃఖం భవిష్యతి
ధ్యానం ఇలా చెప్పింది — ఓ ఆత్మా, నువ్వు వీరితో కలవకూడదు. వీరితో కలిసిన కేవలం కారణంగా పెద్ద బాధ కలుగుతుంది.
మయా జ్ఞానేన హీనస్త్వం కథం కర్మ కరిష్యతి । ఏవమేవ న కర్తవ్యం తేషాం చైవ సమాగమమ్
నేను, జ్ఞానాన్ని తీసివేస్తే, నువ్వు ఎలా పని చేయగలవు? అందువల్ల, నువ్వు వీరితో కలవకూడదు.
గర్భవాసం నయిష్యంతి భవంతం నాన్యథా విభో । జ్ఞానేనైవ మయా హీనో అజ్ఞానం యాస్యసి ధ్రువమ్
వీరు నిన్ను గర్భంలోకి తీసుకెళ్తారు, ప్రభూ, వేరేలా కాదు. నేను జ్ఞానాన్ని తీసివేస్తే, నువ్వు తప్పక అజ్ఞానంలో పడిపోతావు.
ఏవముక్త్వా తమాత్మానం విరరామ మహామతిమ్ । తతస్తామాగతాం బుద్ధిమాత్మా ప్రోవాచ నిశ్చితః
అలా చెప్పి, ఆ మహాబుద్ధిమంతుడు ఆత్మతో మౌనంగా ఉన్నాడు. ఆ తరువాత, వచ్చిన బుద్ధిని ఆత్మ స్థిరంగా ఉద్దేశించి మాట్లాడింది.
జ్ఞానధ్యానౌ మహాత్మానౌ మంత్రిణౌ మమ శోభనౌ । తత్ర యానం న మే యుక్తం తద్బుద్ధే కిం కరోమ్యహమ్
జ్ఞానం, ధ్యానం — ఇవి నా ఇద్దరు గొప్ప మంత్రులు, మహాత్ములు. వీరి సలహా లేకుండా అక్కడికి వెళ్లడం నాకు తగదు. ఓ జ్ఞానివా, ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి చెప్పు.
ఏవం శ్రుత్వా తతో బుద్ధిస్తేషాం పార్శ్వే యశస్వినీ । సమాచష్ట సమగ్రం తత్కథనం జ్ఞానధ్యానయోః
ఇలా విని, యశస్సుతో కూడిన బుద్ధి వారి దగ్గరకు వెళ్లి, జ్ఞానం, ధ్యానం చెప్పిన మాటలన్నింటినీ పూర్తిగా వివరంగా చెప్పింది.
తతస్తే పంచకాః సర్వే ఆత్మానం ప్రతిజగ్మిరే । మైత్రీమేవ ప్రతీచ్ఛామో భవతో నిత్యమేవ హి
అంతటా ఐదుగురూ కలిసి తిరిగి తమవద్దకు వచ్చారు. 'మేము ఎప్పుడూ మీతో స్నేహమే కోరుకుంటున్నాము' అని చెప్పారు.
యస్మాచ్ఛుద్ధోసి లోకేశ తస్మాత్త్వాం సముపాగతాః । స్వయమేవ విచార్యైవ ఉత్తరం నః ప్రదీయతామ్
ప్రభువా, మీరు పవిత్రుడవు కాబట్టి మేము మీ వద్దకు వచ్చాము. మీరు స్వయంగా ఆలోచించి మాకు సమాధానం చెప్పండి.
ఆత్మోవాచ- యూయం పంచైవ సంప్రాప్తా మమ మైత్రం సమిచ్ఛథ । స్వీయం గుణం ప్రభావం చ కథయంతు మమాగ్రతః
ఆత్మ ఇలా అన్నది — 'మీరు ఐదుగురూ నా స్నేహం కోరుకుంటూ వచ్చారు. మీలో ప్రతి ఒక్కరు మీ స్వంత గుణాన్ని, శక్తిని నా ముందే చెప్పండి.'
భూమిరువాచ- సర్వకార్యస్య సంస్థానం చర్మమాంససమన్వితమ్ । అస్థిమూలదృఢత్వం మే నఖలోమసమన్వితమ్
భూమి ఇలా అన్నది — 'ప్రపంచంలోని ప్రతి వస్తువుకి ఆకారం నా వల్లే. చర్మం, మాంసం నాతో కలిసివుంటాయి. ఎముకలతో నాకు బలమూ, గట్టి స్థితి కలదు. నఖాలు, జుట్టు కూడా నాతోనే ఉంటాయి.'
ప్రభావో హి మహాప్రాజ్ఞ కాయమధ్యే మమైవ హి । నాసికాగమనో గంధస్స మే భృత్యో మహామనాః
ఓ మహాజ్ఞానివా, నా శక్తి శరీరంలోనే ఉంటుంది. ముక్కులోకి వచ్చే వాసన నా సేవకుడు, గొప్ప మనస్సుతో ఉన్నవాడు.
ఆకాశ ఉవాచ- అహమాకాశకః ప్రాప్తో మమ కాయే ప్రభావకమ్ । శ్రూయతామభిధాస్యామి పరబ్రహ్మస్వరూపిణమ్
ఆకాశం ఇలా అన్నది — 'నేను ఆకాశం, ఇక్కడికి వచ్చాను. నా శక్తి శరీరంలో ఉంది. పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైనవాడిని గురించి నేను వివరంగా చెబుతాను, వినండి.'
బాహ్యాంతరావకాశశ్చ శూన్యస్థానే వసామ్యహమ్ । తత్రామాత్యౌ తు కర్ణౌ మే శ్రవణార్థం ప్రతిష్ఠితౌ
బయటి, లోపలి ఖాళీ స్థలాల్లోనే నేను నివసిస్తాను. అక్కడ నా ఇద్దరు మంత్రులు అయిన చెవులు వినేందుకు స్థిరంగా ఉంటాయి.'
వాయురువాచ- పంచరూపేణ తిష్ఠామి కరోమ్యేవం శుభాశుభమ్ । చర్మకాయేస్థితోమాత్యః స్పర్శం సంశ్రయతే గుణమ్
వాయువు ఇలా అన్నాడు — 'నేను ఐదు రూపాల్లో ఉంటాను. మంచి, చెడు పనులు రెండూ చేస్తాను. చర్మంలో నివసించే మంత్రి నేను, నాకు స్పర్శ అనే గుణం ఉంది.'
తేజ ఉవాచ- కాయే సంస్థః సదా నిత్యం పాకయోగం కరోమ్యహమ్ । సబాహ్యాభ్యంతరం సర్వం ద్రవ్యాద్రవ్యం ప్రదర్శయే
తేజస్సు ఇలా అన్నది — 'నేను శరీరంలో ఎప్పుడూ ఉంటాను. పదార్థాలను పాకం చేయడం, మార్పు తేవడం నా పని. లోపల, బయట, ద్రవ పదార్థాలు, ద్రవం కానివి అన్నింటినీ నేను చూపిస్తాను.'
శుక్రం మజ్జా తథా లాలా ఏవం త్వక్సంధిసంస్థితమ్ । రుధిరం ప్రేషయామ్యేవ కాయమధ్యే స్థితోస్మ్యహమ్
వీర్యం, మజ్జ, లాలాజలం, చర్మం, సంధుల్లో ఉండేవి, రక్తం — ఇవన్నీ నేను పంపుతాను. నేను శరీరంలోనే ఉంటాను.'
తత్ర నేత్రావమాత్యౌ మే ద్రవ్యలబ్ధిప్రసాధకౌ । ఏవం మయాత్మవ్యాపారస్తవాగ్రే కథితః పరః
అక్కడ నా ఇద్దరు మంత్రులు కళ్ళు, పదార్థాలను తెలుసుకునే పనిని చేస్తారు. ఇలా నా స్వంత కార్యాన్ని నీ ముందే వివరించాను.
జలమువాచః- సుతోషయామ్యహం నిత్యమమృతేన కలేవరమ్ । ఏవం మే తత్ర వ్యాపారః కాయపత్తనకే ప్రియే
జలం ఇలా అన్నది — 'నేను ఎప్పుడూ అమృతంతో శరీరాన్ని తృప్తిపరుస్తాను. శరీరరూప పట్టణంలో ఇదే నా పని, ఇది నాకు ఎంతో ఇష్టం.'
అమాత్యం రసనాం విద్ధి రసాస్వాదకరీం పరామ్ । నాసికోవాచ- సుగంధేన పరాం పుష్టిం కాయస్యాపి కరోమ్యహమ్
నా మంత్రి రుచి తెలుసుకునే గొప్పదైన నాలుక అని తెలుసుకో. ముక్కు ఇలా అన్నది — 'సువాసనతో శరీరానికి గొప్ప పోషణను ఇస్తాను.'
దుర్గంధం తు పరిత్యజ్య కాయే గంధం ప్రదర్శయే । బుద్ధియుక్తా మహాభాగ తస్యాభావేన భావితా
దుర్వాసనను వదిలిపెట్టి, శరీరంలో మంచి వాసనను చూపిస్తాను. ఓ మహాభాగ్యవంతుడా, ఇది బుద్ధి వల్ల తెలుస్తుంది, అది లేకపోతే తెలియదు.
స్వామికార్యాయ కాయేస్మిన్నహం తిష్ఠామి నిశ్చలా । గంధం మమ గుణం విద్ధి ద్వివిధం యత్ప్రవర్తితమ్
యజమాని పనికోసం నేను ఈ శరీరంలో కదలకుండా ఉంటాను. నా గుణం వాసన, అది రెండు విధాలుగా ప్రవర్తిస్తుంది అని తెలుసుకో.
శ్రవణావూచతుః- కార్యాకార్యాదికం శబ్దం లోకైరుక్తం శుభాశుభమ్ । శృణుయావః స్వకాయస్థౌ సత్యాసత్యే ప్రియాప్రియే
చెవులు ఇలా అన్నాయి — 'మేము మా శరీరంలో ఉండి, ప్రజలు చెప్పే మంచి, చెడు, చేయవలసినవి, చేయకూడనివి, సత్యం, అసత్యం, ఇష్టమైనవి, ఇష్టంలేనివి అన్నీ వినుతాము.'
శబ్దో హి మే గుణః ప్రోక్తో మమ వ్యాపారమేవ హి । యోజయామి న సందేహో యదా బుద్ధిః ప్రపూరయేత్
శబ్దమే నా లక్షణం, నా పని కూడా అదే. బుద్ధి ఆదేశిస్తే, నేను శబ్దాన్ని పనిచేయిస్తాను. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
త్వగువాచ- పంచరూపాత్మకో వాయుః శరీరేస్మిన్వ్యవస్థితః
చర్మం ఇలా చెప్పింది— ఈ శరీరంలో వాయువు ఐదు రూపాలతో స్థిరంగా ఉంది.
సబాహ్యాభ్యంతరే చేష్టాం తేషాం జానామి తత్త్వతః । శీతోష్ణమాతపం వర్షం వాయోః స్ఫురణమేవ చ
వాటికి లోపల, బయట జరిగే పనులన్నీ నాకు నిజంగా తెలుసు. చలి, వేడి, ఎండ, వర్షం, గాలిలో కదలిక— ఇవన్నీ నాకు స్పష్టంగా తెలుసు.
సర్వం జానామి సంస్పర్శం సంగశ్లేషాదికం నృణామ్ । స్పర్శ ఏవ గుణో మహ్యమేతత్సత్యం వదామ్యహమ్
మనుషుల మధ్య జరిగే అన్ని స్పర్శలు, కలయికలు, అంటిపెట్టుకున్నవి— ఇవన్నీ నాకు తెలుసు. నాకు ప్రత్యేకమైన లక్షణం స్పర్శే. ఇది నిజమని నేను చెబుతున్నాను.