కస్మాద్దుఃఖం త్వయా ప్రాప్తమేతన్మే కారణం వద । హిరణ్యకశిపూ రాజా హిరణ్యాక్షో మహాబలః
అయితే నీకు ఈ దుఃఖం ఎందుకు వచ్చింది? దానికి కారణం చెప్పు. హిరణ్యకశిపుడు అనే రాజు, మహాబలుడు అయిన హిరణ్యాక్షుడు—
యస్యాః పుత్రౌ మహాత్మానౌ మహాబలపరాక్రమౌ । కస్మాద్దుఃఖం మహజ్జాతం తస్మాచ్చైవ సఖే వద
నీకు ఉన్న కుమారులు మహాత్ములు, మహాబలవంతులు. అయినా నీకు ఈ గొప్ప దుఃఖం ఎందుకు కలిగింది? సఖీ! దానికి కారణం చెప్పు.
ఆఖ్యాహి కారణం సర్వం యస్మాద్రోదిషి సాంప్రతమ్ । ఏవమాభాష్య తాం దేవీం విరరామ మనస్వినీ
నీవు ఇప్పుడు ఏడుస్తున్నదానికి పూర్తి కారణం చెప్పు. ఇలా ఆ దేవిని అడిగి, ఆ జ్ఞానవంతురాలు మౌనంగా నిలిచింది.
దనురువాచ- పశ్య పశ్య మహాభాగే సపత్న్యాశ్చ మనోరథమ్ । పరిపూర్ణం కృతం తేన దేవదేవేన చక్రిణా
దను ఇలా చెప్పింది — మహాభాగ్యవంతురాలా! చూడు, చూడు, నా సపత్ని కోరికను దేవదేవుడు చక్రధారి నెరవేర్చాడు.
యథాపూర్వం వరో దత్తో హ్యదిత్యై దేవి విష్ణునా । తథేదానీం చ పుత్రాయ తస్యా దత్తో వరో మహాన్
అదితికి ముందు విష్ణువు వరం ఇచ్చినట్లే, ఇప్పుడు ఆమె కుమారుడికీ గొప్ప వరం ఇచ్చారు.
కశ్యపాద్విశ్రుతో జాతస్త్రైలోక్యపాలకః సుతః । ఇంద్రత్వం తస్య వై దత్తం తవ పుత్రాద్విహృత్య చ
కశ్యపుని నుంచి ప్రసిద్ధిగా జన్మించిన కుమారుడు, మూడు లోకాలకూ రక్షకుడు అయ్యాడు. ఇంద్ర పదవిని నీ కుమారుడి నుంచి తీసుకుని, అతనికి ఇచ్చారు.
మనోరథైస్తు సంపూర్ణా అదితిః సుఖవర్ద్ధినీ । కనీయాన్వసుదత్తశ్చ తస్యాః పుత్రశ్చ సంప్రతి
అదితి తన కోరికలు నెరవేరి, ఆనందంగా ఉంది. ఆమె చిన్న కుమారుడు వసుదత్తుడు ఇప్పుడు ఆమెకు పుట్టాడు.
ఐంద్రం పదం సుదుష్ప్రాప్యం దేవైః సార్ద్ధం భునక్తి చ । దితిరువాచ- కస్మాత్పదాత్పరిభ్రష్టో మమ పుత్రో మహామతిః
దేవతలతో కలిసి, ఇంద్రుని స్థానాన్ని, దుర్లభమైనదాన్ని, అతను అనుభవిస్తున్నాడు. దితి ఇలా అడిగింది — నా తెలివిగల కుమారుడు ఆ పదవిని ఎందుకు కోల్పోయాడు?
అన్యే చ దానవా దైత్యాస్తేజోభ్రష్టాః కథం సఖే । తస్య త్వం కారణం బ్రూహి విస్తరేణ యశస్విని
ఇంకా ఇతర దానవులు, దైత్యులు తమ తేజస్సు ఎలా కోల్పోయారు, సఖీ? దానికి కారణం పూర్తిగా వివరంగా చెప్పు, యశస్వినీ!
తామాభాష్య దితిర్వాక్యం విరరామ సుదుఃఖితా । దనురువాచ- దేవాశ్చ దానవాః సర్వే సక్రోధాః సంగరం గతాః
ఇలా చెప్పి, దితి తీవ్ర దుఃఖంతో మౌనంగా నిలిచింది. దను ఇలా చెప్పింది — దేవతలు, దానవులంతా కోపంతో యుద్ధానికి దిగారు.
తత్ర యుద్ధం మహజ్జాతం దైత్యసంక్షయకారకమ్ । దేవైశ్చ విష్ణునా యుద్ధే మమ పుత్రా నిపాతితాః
అక్కడ గొప్ప యుద్ధం జరిగింది, దైత్యులను నాశనం చేసేలా. ఆ యుద్ధంలో నా కుమారులను దేవతలు, విష్ణువు సంహరించారు.
తథైవ తవ పుత్రాస్తే దేవదేవేన చక్రిణా । వనే గతాన్యథా సింహో ద్రావయేత్స్వేన తేజసా
అలాగే, నీ కుమారులను కూడా చక్రధారి దేవుడు అడవి సింహంలా తన తేజంతో తరిమేశాడు.
తథా తే మామకాః పుత్రా నిహతాః శఙ్ఖపాణినా । కాలనేమిముఖం సైన్యం దుర్జయం ససురాసురైః
అలాగే, నా కుమారులను శంఖపాణి సంహరించాడు. కాలనేమి నాయకత్వంలో ఉన్న ఆ దుర్జయమైన సైన్యం, దేవతలు, అసురులతో కూడి ఉన్నా, నాశనం అయింది.
నాశితం మర్దితం సర్వం ద్రావితం వికలీకృతమ్ । స్వైరర్చిభిర్యథా వహ్నిస్తృణాని జ్వాలయేద్వనే
అన్ని నాశనం అయ్యాయి, నలిగిపోయాయి, విడివిడిగా పారిపోయాయి, గందరగోళంగా మారాయి. అడవిలో అగ్ని తన జ్వాలలతో గడ్డి కాల్చినట్టు అన్నీ కాలిపోయాయి.
తథా దైత్యగణాన్సర్వాన్నిర్దహత్యేవ కేశవః । మమ పుత్రా మృతా దేవి బహుశస్తవ నందనాః
అలాగే, కేశవుడు అన్ని దైత్య గణాలను పూర్తిగా సంహరిస్తున్నాడు. దేవీ, నా కుమారులు ఎన్నోసార్లు చనిపోయారు, నీ పిల్లలు కూడా అలాగే మరణించారు.
వహ్నిం ప్రాప్య యథా సర్వే శలభా యాంతి సంక్షయమ్ । తథా తే దానవాః సర్వే హరిం ప్రాప్య క్షయం గతాః
ఎలాగైతే చిమ్మటలు అగ్నిని చేరగానే నాశనం అవుతాయో, అలాగే నీ దానవులు హరిని ఎదుర్కొనగానే అంతమయ్యారు.
ఏవమేతం హి వృత్తాంతం దితిః శుశ్రావ దారుణమ్ । దితిరువాచ- వజ్రపాతోపమం భద్రే వదస్యేవం కథం మమ
ఇలా భయంకరమైన ఈ విషయం దితికి వినిపించింది. దితి ఇలా అడిగింది— 'సుముఖి! నా మీద ఇంతటి వజ్రపాతం లాంటి దుఃఖం ఎలా జరిగింది? చెప్పు.'
ఏవమాభాష్య తాం దేవీ మూర్చ్ఛితా నిపపాత హ । హా హా కష్టమిదం జాతం బహుదుఃఖం ప్రతాపకమ్
అలా చెప్పిన వెంటనే ఆ దేవి మూర్చపోయి నేలపై పడిపోయింది. 'హాయ్! హాయ్! ఎంతటి కష్టమిది! ఎంతటి బాధ, ఎంతటి తాపత్రయం!' అని విలపించింది.
రురోద కరుణం సాథ పుత్రశోకసుపీడితా । తాం దృష్ట్వా స మునిశ్రేష్ఠ ఉవాచ వచనం శుభమ్
కుమారులను కోల్పోయిన దుఃఖంతో ఆమె హృదయవిదారకంగా ఏడ్చింది. ఆమెను చూసి ఆ గొప్ప ముని శుభవాక్యాలు పలికాడు.
మా రోదిషి చ భద్రం తే నైవం శోచంతి త్వద్విధాః । సత్వవంతో మహాభాగే లోభమోహేన వర్జితాః
ఏడవకూ, నీకు శుభం కలగాలి. నీలాంటి ధైర్యవంతులైన, లోభమూ మోహమూ లేని మహాభాగ్యవంతులు ఇలా దుఃఖించరు.
కస్య పుత్రా హి సంసారే కస్య దేవీ సుబాంధవాః । నాస్తికస్యేహ కేనాపి తత్సర్వం శ్రూయతాం ప్రియే
ఈ లోకంలో ఎవరి కుమారులు ఎవరివారు? దేవీ, నిజంగా ఎవరికైనా నిజమైన బంధువులు ఉన్నారా? ఆత్మను అంగీకరించని వారికి ఇవేవీ ఉండవు. ఇది విను, ప్రియమైనవాడా.
దక్షస్యాపి సుతా యూయం సున్దర్యశ్చైవ మామకాః । భవతీనామహం భర్తా కామనాపూరకః శుభే
మీరు అందరూ దక్షుడి కుమార్తెలు, నా వారు అందరూ అందమైనవారు. శుభే, మీ అందరికీ నేను భర్తను, మీ కోరికలను నెరవేర్చేవాడిని.
యోజకః పాలకశ్చైవ రక్షకోస్మి వరాననే । కస్మాద్వైరం కృతం క్రూరైరసురైరజితాత్మభిః
వరాననే! నేను మీ అందరిని కలిపేవాడిని, రక్షించేవాడిని, కాపాడేవాడిని. అయినా, ఎందుకు ఆ క్రూరమైన, ఆత్మనిగ్రహం లేని అసురులు శత్రుత్వాన్ని కలిగించారు?
తవ పుత్రా మహాభాగే సత్యధర్మవివర్జితాః । తేన దోషేణ తే సర్వే తవ దోషేణ వై శుభే
మహాభాగే! నీ కుమారులు సత్యమూ ధర్మమూ లేని వారు. ఆ లోపం వల్ల, నీ లోపం వల్ల కూడా, వారు అంతా నశించారు.
నిహతా వాసుదేవేన దైవతైస్తు నిపాతితాః । తస్మాచ్ఛోకో న కర్తవ్యః సత్యమోక్షవినాశనః
వారు వాసుదేవునిచేత సంహరించబడి, దేవతలచేత పడగొట్టబడ్డారు. అందువల్ల, నీవు దుఃఖించకూడదు. ఎందుకంటే దుఃఖం సత్యాన్నీ, మోక్షాన్నీ నాశనం చేస్తుంది.
శోకో హి నాశయేత్పుణ్యం క్షయాత్పుణ్యస్య నశ్యతి । తస్మాచ్ఛోకం పరిత్యజ విఘ్నరూపం వరాననే
దుఃఖం పుణ్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది. పుణ్యం పోయినప్పుడు అన్నీ పోతాయి. అందువల్ల, వరాననే! దుఃఖాన్ని వదిలేయి. అది అడ్డంకిగా మారుతుంది.
ఆత్మదోషప్రభావేణ దానవా మరణం గతాః । దేవా నిమిత్తభూతాశ్చ నాశితాః స్వేన కర్మణా
తమ తప్పుల ప్రభావంతో దానవులు మరణించారు. దేవతలు కేవలం కారణమయ్యారు, తమ కర్మ వల్లే నాశనం అయ్యారు.
ఏవం జ్ఞాత్వా మహాభాగే సమాగచ్ఛ సుఖం ప్రతి । ఏవముక్త్వా మహాయోగీ తాం ప్రియాం దుఃఖభాగినీమ్
ఇది తెలుసుకొని, మహాభాగే! సుఖాన్ని స్వీకరించు. ఇలా చెప్పి ఆ మహాయోగి తన ప్రియమైన, దుఃఖంలో ఉన్న భార్యను ఉద్దేశించి పలికాడు.
విషాదాచ్చ నివృత్తోసౌ విరరామ మహామతిః
ఆ మహామతి దుఃఖాన్ని వదిలి, మౌనంగా నిలిచాడు.
దితిరువాచ- సత్యముక్తం త్వయా నాథ సర్వమేవ న సంశయః । భర్తృస్నేహం పరిత్యజ్య గతా సాపత్న్యజం ద్విజ
దితి ఇలా చెప్పింది— 'ప్రభూ! నువ్వు అన్నీ నిజమే చెప్పావు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. భర్తపై ప్రేమను వదిలేసి, నేను నా సహభార్య ఇంటికి వెళ్లాను, ద్విజుడా.'