దుఃఖానాం సాగరం మన్యే బహుక్లేశైస్తు క్లేశితః । అపనేష్యామ్యహం దుఃఖం విష్ణోశ్చైవ ప్రసాదతః
ఈ బాధల సముద్రంలో ఎన్నో కష్టాలతో నలిగిపోతున్నాను. అయినా విష్ణువు కృపతో ఈ దుఃఖాన్ని నేను తొలగిస్తాను.
విచార్య మనసా విప్రః శివశర్మా మహామతిః । పునర్మాయాం చకారాథ కుంభాదపహృతం పయః
తన మనసులో ఆలోచించిన అనంతరం, జ్ఞానవంతుడైన శివశర్మ మళ్లీ మాయ చూపించి, కుంభంలో ఉన్న అమృతాన్ని తీసుకున్నాడు.
పశ్చాత్తం చ సమాహూయ సోమశర్మాణమబ్రవీత్ । తవ హస్తే మయా దత్తమమృతం వ్యాధినాశనమ్
తర్వాత సోమశర్మను పిలిచి, 'రోగాలను తొలగించే అమృతాన్ని నేను నీ చేతిలో ఇచ్చాను' అని చెప్పాడు.
తన్మే శీఘ్రం ప్రయచ్ఛస్వ యథా పానం కరోమ్యహమ్ । యేన నీరుగ్భవామ్యద్య ప్రసాదాద్విష్ణుశర్మణః
'ఇప్పుడు నీవు వెంటనే దానిని నాకు ఇవ్వు, నేను దాన్ని తాగుతాను. విష్ణుశర్మ కృపతో ఈ రోజు నేను వ్యాధి నుండి విముక్తుడవుతాను.'
ఏవముక్తే తదా వాక్యే ఋషిణా శివశర్మణా । సముత్థాయ త్వరాయుక్తః సోమశర్మా కమండలుమ్
ఋషి శివశర్మ ఈ మాటలు చెప్పగానే, సోమశర్మ తడబడిన హృదయంతో లేచి, కమండలును తీసుకున్నాడు.
తం చ రిక్తం తతో దృష్ట్వా హ్యమృతేన వినా కృతమ్ । కస్య పాపస్య వై కర్మ కేన మే విప్రియం కృతమ్
ఆ కుంభం ఖాళీగా, అమృతం లేకుండా ఉన్నదాన్ని చూసి, 'ఎవరైనా పాపి చేసిన పనిదీ, ఎవరు నాకు ఈ అన్యాయం చేసారు?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
ఇతి చింతాపరో భూత్వా సోమశర్మా సుదుఃఖితః । పితురగ్రే చ వృత్తాంతం కథయిష్యామ్యహం యదా
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, సోమశర్మ ఎంతో బాధపడ్డాడు. 'ఇది జరిగినదంతా నాన్నగారికి చెప్పినప్పుడు—'
తతః కోపం ప్రయాస్యేత గురుర్మే వ్యాధిపీడితః । సుచిరం చింతయిత్వా తు సోమశర్మా మహామతిః
'అప్పుడు నా గురువు, వ్యాధితో బాధపడుతూ, నాపై కోపపడతారు.' అని చాలా సేపు ఆలోచించిన సోమశర్మ—
యది మే సత్యమస్తీతి గురుశుశ్రూషణం యది । తపస్తప్తం మయాపూర్వం నిర్వ్యలీకేన చేతసా
'నాలో నిజాయితీ ఉంటే, గురువును సేవించి ఉంటే, ముందు నేను స్వచ్ఛమైన మనసుతో తపస్సు చేసినట్లయితే—'
దమశౌచాదిభిః సత్యం ధర్మమేవ ప్రపాలితమ్ । తదా ఘటోఽమృతయుతో భవత్వేష న సంశయః
'దమం, శౌచం మొదలైనవాటితో ధర్మాన్ని పాటించి ఉంటే, ఈ కుంభం అమృతంతో నిండిపోవాలి—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
యావదేవ మహాభాగశ్చింతయిత్వా విలోకయేత్ । తావచ్చామృతపూర్ణస్తు పునరేవాభవద్ఘటః
ఆ మహాభాగుడు ఇలా ఆలోచిస్తూ చూసిన వెంటనే, ఆ కుంభం మళ్లీ అమృతంతో నిండిపోయింది.
తం దృష్ట్వా హర్షసంయుక్తః సోమశర్మా మహాయశాః । గత్వా గురుం నమస్కృత్య కుంభమాదాయ సత్వరమ్
దాన్ని చూసి, మహాప్రఖ్యాతుడైన సోమశర్మ ఆనందంతో తడిసి, తన గురువుని దగ్గరకు వేగంగా వెళ్లి, నమస్కరించి, కుంభాన్ని తీసుకున్నాడు.
గృహాణ త్వం పితశ్చేమం పయః కుంభం సమాగతమ్ । పానం కురు మహాభాగ గదాన్ముక్తో భవాచిరమ్
'ఇదిగో నాన్నగారు, అమృతపు కుంభం తిరిగి వచ్చింది. మీరు తాగి, త్వరగా వ్యాధి నుండి విముక్తి పొందండి.'
ఏతద్వాక్యం మహాపుణ్యం సత్యధర్మార్థకం పునః । శివశర్మా సుతస్యాపి శ్రుత్వా చ మధురాక్షరమ్
తన కుమారుడు పలికిన ఈ పవిత్రమైన, నిజాయితీతో కూడిన, ధర్మబద్ధమైన మధురమైన మాటలు శివశర్మ విన్నాడు.
హర్షేణ మహతావిష్ట ఇదం వచనమబ్రవీత్
అతను గొప్ప ఆనందంతో నిండిపోయి, ఇలా అన్నాడు:
శివశర్మోవాచ- తపసా దమశౌచాభ్యాంగురుశుశ్రూషయా తథా । భక్త్యాభావేన తుష్టోస్మి తవాద్య చసుపుత్రక
శివశర్మ ఇలా అన్నాడు— నీ తపస్సు, దమం, శౌచం, గురుసేవ, భక్తి వల్ల నేడు నేను నీవంటే సంతోషంగా ఉన్నాను, నా కుమారుడా.
త్యజామి వైకృతం రూపం మత్తః సుఖమవాప్నుహి । ఏవముక్వా సుతం విప్రో దర్శయామాస తాం తనుమ్
'నేను నా వికలాంగ రూపాన్ని వదిలేస్తున్నాను. నన్ను చూసి సంతోషించు.' అని తన కుమారుడికి చెప్పి, బ్రాహ్మణుడు తన అసలు రూపాన్ని చూపించాడు.
యథాపూర్వం స్థితౌ తౌ తు తథా స దృష్టవాన్గురూ । దీప్తిమంతౌ మహాత్మానౌ సూర్యబింబోపమావుభౌ
గురువు ఇద్దరినీ మునుపటిలాగే చూశాడు. వారు ఇద్దరూ సూర్యబింబంలా ప్రకాశిస్తూ, మహాత్ములుగా కనిపించారు.
ననామ పాదౌ సద్భక్త్యా ఉభయోస్తు మహాత్మనోః । తతః సుతం సమామంత్ర్య హర్షేణ మహతాన్వితః
ఆ మహాత్ములిద్దరి పాదాలకు నిజమైన భక్తితో వందనం చేసి, అనంతమైన ఆనందంతో తన కుమారునితో మాటలాడాడు.
విష్ణోః ప్రసాదాద్ధర్మాత్మా భార్యయా సహ కేశవమ్ । జగామ నిజపుణ్యైశ్చ యోగాభ్యాసేన సత్తమః
విష్ణువు కృపతో, ఆ ధార్మికుడు తన భార్యతో కలిసి కేశవుని దగ్గరకు వెళ్లాడు. తన సత్కర్మల వల్ల, యోగాభ్యాసంతో, ఆ మహాత్ముడు ఆయనను పొందాడు.
ప్రవిష్టో వైష్ణవం ధామ స మునిర్దుర్లభం పదమ్ । నత్వన్యైః ప్రాప్యతే పుణ్యైస్తపోభిర్ముక్తిదం పదమ్
ఆ ముని వైష్ణవ ధామంలోకి ప్రవేశించాడు. అది చాలా అరుదైన స్థానం; ఇతరులు ఎంత పుణ్యములు, తపస్సు చేసినా, ఆ ముక్తిని పొందలేరు.
విష్ణోస్తు చింతనైర్న్యాసధ్యానజ్ఞానైః స్తవైస్తథా । న దానైస్తీర్థయాత్రాభిర్దృశ్యతే మధుసూదనః
విష్ణువు ధ్యానం, సమర్పణ, ధ్యానజ్ఞానం, స్తోత్రాలతో మాత్రమే మధుసూదనుడు దర్శించబడతాడు; దానం, తీర్థయాత్రలతో కాదు.
సమాధిజ్ఞానయోగేన దృశ్యతే పరమం పదమ్ । మహాయోగైర్యథా విప్రః ప్రవిష్టో వైష్ణవీం తనుమ్
సమాధిలో జ్ఞానయోగంతో పరమపదాన్ని దర్శించవచ్చు. మహాయోగులు ఎలా వైష్ణవ స్వరూపంలోకి ప్రవేశించారో, అలాగే.
సూత ఉవాచ- తతస్తత్ర తపస్తేపే సోమశర్మా మహాద్యుతిః । అశ్మలోష్టసమం మేనే కాంచనంభూషణం పునః
సూతుడు చెప్పాడు: అక్కడ సోమశర్మ అనే మహాతేజస్సు తపస్సు చేశాడు. బంగారు ఆభరణాలను రాళ్లతో సమానంగా భావించాడు.
జితాహారః స ధర్మాత్మా నిద్రయా పరివర్జితః । స సర్వాన్విషయాంస్త్యక్త్వా ఏకాంతమపి సేవతే
ఆ ధార్మికుడు ఆహారాన్ని జయించి, నిద్రను వదిలి, అన్ని ఇంద్రియ విషయాలను త్యజించి, ఏకాంతంలో సేవ చేశాడు.
యోగాసనసమారూఢో నిరాశో నిఃపరిగ్రహః । తస్య వేలా సుసంప్రాప్తా మృత్యుకాలస్య వై తదా
ఆయన యోగాసనంలో కూర్చుని, ఆశలు లేక, ఏదీ తనది అనుకోకుండా ఉన్నాడు. అప్పుడే ఆయనకు మరణసమయం సమీపించింది.
ఆగతా దానవా విప్రం సోమశర్మాణమంతికే । మృత్యుకాలే తు సంప్రాప్తే ప్రాణయాత్రా ప్రవర్తినః
మరణ సమయం వచ్చినప్పుడు, దానవులు సోమశర్మ అనే మునివారి దగ్గరకు వచ్చి, ఆయన ప్రాణాన్ని తీసేందుకు ప్రయత్నించారు.
శాలిగ్రామే మహాక్షేత్రే ఋషీణాం మానవర్ద్ధనే । కేచిద్వదంతి వై దైత్యాః కేచిద్వదంతి దానవాః
శాలిగ్రామం అనే మహాక్షేత్రంలో, అది ఋషుల మహిమను పెంచుతుంది. కొందరు వారిని దైత్యులు అంటారు, మరికొందరు దానవులు అంటారు.
ఏవంవిధో మహాశబ్దః కర్ణరంధ్రం గతస్తదా । తస్యైవ విప్రవర్యస్య సుచిరాత్సోమశర్మణః
ఎంతో కాలం తర్వాత, ఆ సోమశర్మ అనే గొప్ప బ్రాహ్మణుడి చెవిలో ఒక మహాశబ్దం ప్రవేశించింది.
జ్ఞానధ్యానవిలగ్నస్య ప్రవిష్టం దైత్యజం భయమ్ । తేన ధ్యానేన తస్యాపి దైత్యభీత్యైవ వై తదా
జ్ఞాన ధ్యానంలో లీనమైనవాడైన అతనిలో దైత్యుల వల్ల భయం ప్రవేశించింది. ఆ ధ్యానంతో కూడినవాడికీ దైత్యభయం కలిగింది.