వస్త్రపుష్పాదికం సర్వం తాభ్యాం నిత్యం ప్రయచ్ఛతి । తాంబూలం బహుగంధాఢ్యముభయోరర్పయేత్స తు
వస్త్రాలు, పూలు మొదలైనవన్నీ వారిద్దరికీ ప్రతిరోజూ ఇచ్చేవాడు. సువాసనతో కూడిన తాంబూలాన్ని ఇద్దరికీ సమర్పించేవాడు.
సోమశర్మా మహాభాగస్తాభ్యామపి చ పూరయేత్ । మూలం పయః సుభక్ష్యాద్యం నిత్యమేవ దదాత్యసౌ
మహాభాగ్యవంతుడైన సోమశర్మ వారిద్దరి అవసరాలన్నీ తీర్చేవాడు. మూలాలు, పాల, మంచి భోజనం ప్రతిరోజూ అందించేవాడు.
తయోస్తు వాంఛితం నిత్యం సోమశర్మా మహాయశాః । అనేన క్రమయోగేన నిత్యమేవ ప్రసాదయేత్
ఈ ఇద్దరిలో సోమశర్మా అనే మహాప్రసిద్ధుడు ఎప్పుడూ తాను కోరినది పొందుతాడు. ఈ విధానాన్ని అనుసరించి వారిని ప్రతిదినం సంతుష్టిపరచాలి.
సోమశర్మా సుధర్మాత్మా పితరౌ పరిపూజయేత్ । సోమశర్మాణమాహూయ పితా కుత్సతి నిష్ఠురః
ధర్మస్వభావం కలిగిన సోమశర్మా తన తల్లిదండ్రులను గౌరవించాలి. కానీ సోమశర్మాను పిలిచినపుడు, అతని తండ్రి కఠినంగా దూషిస్తాడు.
నిందితైర్నిష్ఠురైర్వాక్యైస్తాడయేన్మునిసన్నిధౌ । కృతకార్యే కృతే పుణ్యే నిత్యమేవ సుతే పునః
మహర్షుల సమక్షంలో నిందతో కూడిన కఠినమైన మాటలతో అతన్ని హేళన చేస్తాడు. పనిని పూర్తిచేసినా, పుణ్యాన్ని సంపాదించినా, తన కుమారుడిని మళ్లీ మళ్లీ ఇలానే బాధిస్తాడు.
న కృతం శోభనం మహ్యం త్వయైవ కులపాంసన । ఏవం నానావిధైర్వాక్యైర్నిష్ఠురైర్దుఃఖదాయకైః
‘నువ్వు నాకు ఏ మంచి చేయలేదు, నీవల్ల మా వంశానికి అపకీర్తి వచ్చింది’ అని రకరకాల కఠినమైన, బాధాకరమైన మాటలతో దుయ్యబట్టేవాడు.
అతాడయద్దండఘాతైః శివశర్మా సదాతురః । ఏవం కృతేపి ధర్మాత్మా నైవ కుప్యతి కర్హిచిత్
శివశర్మా ఎప్పుడూ వ్యధతో ఉండగా, అతన్ని దండుతో కొట్టేవాడు. అయినా, ధర్మాత్ముడు అయిన అతను ఇలాంటి ప్రవర్తనను ఎదుర్కొన్నా ఎప్పుడూ కోపపడేవాడు కాదు.
మనసా వచసా చైవ కర్మణా త్రివిధేన చ । సంతుష్టః సర్వదా సోపి పితరం పరిపూజయేత్
మనసుతో, మాటతో, కార్యంతో—ఈ మూడింటిలోను సంతుష్టిగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ తన తండ్రిని గౌరవించేవాడు.
తద్వత్స సోమశర్మా వై మాతరం చ దినేదినే । యజ్జ్ఞాత్వా శివశర్మా చ చరితం స్వీయమీక్షతే
అదే విధంగా సోమశర్మా ప్రతిరోజూ తన తల్లిని గౌరవించేవాడు. ఇది తెలుసుకున్న శివశర్మా తన స్వీయ ప్రవర్తనను ఆలోచించేవాడు.
అమృతం మత్కృతే చాపి ఆనీతం విష్ణుశర్మణా । పుణ్యయుక్తః స ధర్మాత్మా పితృభక్తిపరః సదా
నా కోసం విష్ణుశర్మా అమృతాన్ని కూడా తెచ్చాడు. పుణ్యంతో కూడిన ఆ ధర్మాత్ముడు ఎప్పుడూ తల్లిదండ్రుల సేవలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
ఏవం బహుతిథే కాలే శతసంఖ్యే గతే సతి । శివశర్మా పితస్యైవ భక్తిం దృష్ట్వా విచింత్య వై
ఇలా ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, శివశర్మా తన తండ్రి భక్తిని చూసి ఆలోచించసాగాడు.
మయా వై పూర్వమిత్యుక్తం సుపుత్రం యజ్ఞసంజ్ఞకమ్ । మాతృఖండానిమాన్పుత్ర యత్ర తత్ర క్షిపస్వ హి
‘మునుపు చెప్పినట్టు, యజ్ఞ అనే నా కుమారా, నీ తల్లి శరీర భాగాలు ఎక్కడ కనిపిస్తే అక్కడ వేసేయి’ అని అన్నాను.
మద్వాక్యం పాలితం తేన కృతా న మాతరి కృపా । ఏతత్స్వల్పతరం దుఃఖం నిర్జీవే ఘాతమిచ్ఛతః
అతను నా మాటను పాటించాడు, కానీ తల్లిపట్ల కనికరం చూపలేదు. చనిపోయినవారిని హతమర్చదలచినవారికి ఇది తక్కువ బాధే.
సాహసం తు కృతం తేన పుత్రేణ వేదశర్మణా । అస్యాధికమహం మన్యే యతోఽయం చలతే న చ
కానీ నా కుమారుడు వేదశర్మా చేసిన సాహసం మరింత గొప్పది. ఎందుకంటే అతను ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండేవాడు.
నిమేషమాత్రమేవాపి సాహసం కారయేత్పునః । అపరం సత్యసంపన్నం ప్రభావం తపసః పునః
ఒక క్షణం కూడా ఆలస్యం చేయకుండా మళ్లీ మళ్లీ సాహసం చేయగలడు. అతని తపస్సు యొక్క నిజమైన శక్తి మళ్లీ మళ్లీ కనబడుతుంది.
నిత్యం సమారాధనేపి అధికం చాస్య దృశ్యతే । తస్మాదస్య పరీక్షా చ సమయే తపసః కృతా
అతను ఎప్పుడూ సేవ చేస్తూ ఉన్నా, అతనిలో మరింత గొప్పదనం కనిపిస్తుంది. అందుకే, తగిన సమయంలో అతని తపస్సును పరీక్షించాను.
భక్తిభావాత్తథా సత్యాన్నైవ పుత్రః ప్రణశ్యతి । మాయయా చ నిజాంగేఽపి కుష్ఠరోగో నిదర్శితః
భక్తి, సత్యం వల్ల కుమారుడు ఎప్పుడూ నశించడు. అయినా, మాయవశాత్తు అతని స్వయంగా శరీరంలో కుష్ఠు వ్యాధిని చూపించాను.
శ్లేష్మమూత్రమలానాం చ ఘృణాం నైవ కరోతి చ । వ్రణాన్విశోధయేన్నిత్యం స్వహస్తేన మహాయశాః
శ్లేష్మం, మూత్రం, మలానికి అతనికి ఎప్పుడూ అసహ్యం లేదు. మహాప్రసిద్ధుడు తన చేతులతో ఎల్లప్పుడూ గాయాలను శుభ్రపరచేవాడు.
పాదసంవాహనం దద్యాచ్ఛౌచం చైవ మహామతిః । దుఃసహం వచనం మహ్యం దారుణం సహతే సదా
పాదసేవ చేయడం, శుభ్రతను కాపాడడం వంటి పనులు అతను తెలివిగా చేసేవాడు. నా నుండి వచ్చే కఠినమైన మాటలను ఎప్పుడూ సహించేవాడు.
భర్త్సనే తాడనే చైవ సదాభీష్టప్రవాచకః । ఏవం దుఃఖసమాచారో మమ పుత్రో మహామతిః
దుర్భాషణం, కొట్టడాన్ని ఎదుర్కొన్నా, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవాడు. ఇలా నా కుమారుడు, గొప్ప తెలివి కలవాడు అయినా, బాధతో కూడిన జీవితం గడిపాడు.
దుఃఖానాం సాగరం మన్యే బహుక్లేశైస్తు క్లేశితః । అపనేష్యామ్యహం దుఃఖం విష్ణోశ్చైవ ప్రసాదతః
ఈ బాధల సముద్రంలో ఎన్నో కష్టాలతో నలిగిపోతున్నాను. అయినా విష్ణువు కృపతో ఈ దుఃఖాన్ని నేను తొలగిస్తాను.
విచార్య మనసా విప్రః శివశర్మా మహామతిః । పునర్మాయాం చకారాథ కుంభాదపహృతం పయః
తన మనసులో ఆలోచించిన అనంతరం, జ్ఞానవంతుడైన శివశర్మ మళ్లీ మాయ చూపించి, కుంభంలో ఉన్న అమృతాన్ని తీసుకున్నాడు.
పశ్చాత్తం చ సమాహూయ సోమశర్మాణమబ్రవీత్ । తవ హస్తే మయా దత్తమమృతం వ్యాధినాశనమ్
తర్వాత సోమశర్మను పిలిచి, 'రోగాలను తొలగించే అమృతాన్ని నేను నీ చేతిలో ఇచ్చాను' అని చెప్పాడు.
తన్మే శీఘ్రం ప్రయచ్ఛస్వ యథా పానం కరోమ్యహమ్ । యేన నీరుగ్భవామ్యద్య ప్రసాదాద్విష్ణుశర్మణః
'ఇప్పుడు నీవు వెంటనే దానిని నాకు ఇవ్వు, నేను దాన్ని తాగుతాను. విష్ణుశర్మ కృపతో ఈ రోజు నేను వ్యాధి నుండి విముక్తుడవుతాను.'
ఏవముక్తే తదా వాక్యే ఋషిణా శివశర్మణా । సముత్థాయ త్వరాయుక్తః సోమశర్మా కమండలుమ్
ఋషి శివశర్మ ఈ మాటలు చెప్పగానే, సోమశర్మ తడబడిన హృదయంతో లేచి, కమండలును తీసుకున్నాడు.
తం చ రిక్తం తతో దృష్ట్వా హ్యమృతేన వినా కృతమ్ । కస్య పాపస్య వై కర్మ కేన మే విప్రియం కృతమ్
ఆ కుంభం ఖాళీగా, అమృతం లేకుండా ఉన్నదాన్ని చూసి, 'ఎవరైనా పాపి చేసిన పనిదీ, ఎవరు నాకు ఈ అన్యాయం చేసారు?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
ఇతి చింతాపరో భూత్వా సోమశర్మా సుదుఃఖితః । పితురగ్రే చ వృత్తాంతం కథయిష్యామ్యహం యదా
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, సోమశర్మ ఎంతో బాధపడ్డాడు. 'ఇది జరిగినదంతా నాన్నగారికి చెప్పినప్పుడు—'
తతః కోపం ప్రయాస్యేత గురుర్మే వ్యాధిపీడితః । సుచిరం చింతయిత్వా తు సోమశర్మా మహామతిః
'అప్పుడు నా గురువు, వ్యాధితో బాధపడుతూ, నాపై కోపపడతారు.' అని చాలా సేపు ఆలోచించిన సోమశర్మ—
యది మే సత్యమస్తీతి గురుశుశ్రూషణం యది । తపస్తప్తం మయాపూర్వం నిర్వ్యలీకేన చేతసా
'నాలో నిజాయితీ ఉంటే, గురువును సేవించి ఉంటే, ముందు నేను స్వచ్ఛమైన మనసుతో తపస్సు చేసినట్లయితే—'
దమశౌచాదిభిః సత్యం ధర్మమేవ ప్రపాలితమ్ । తదా ఘటోఽమృతయుతో భవత్వేష న సంశయః
'దమం, శౌచం మొదలైనవాటితో ధర్మాన్ని పాటించి ఉంటే, ఈ కుంభం అమృతంతో నిండిపోవాలి—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'