నరేణ కర్మయుక్తేన పాపపుణ్యమయేన హి । శోధనం చ కురుష్వ త్వముభయో రోగయుక్తయోః
మనిషి పాపపుణ్యాలతో కూడిన కర్మను అనుసరిస్తాడు. వ్యాధితో బాధపడే ఇద్దరికీ శుద్ధి చేయాలి.
శుశ్రూషణం మహాభాగ యది పుణ్యమిహేచ్ఛసి । ఏవముక్తే శుభే వాక్యే సోమశర్మా మహాయశాః
మహాభాగ్యవంతుడా! నువ్వు పుణ్యం కోరుకుంటే సేవచేయి. ఈ మంగళకరమైన మాటలు వినగానే, గొప్ప పేరుగాంచిన సోమశర్మ ఇలా అన్నాడు—
శుశ్రూషాం వా కరిష్యామి యువయోః పుణ్యయుక్తయోః । మయా పాపేన దుష్టేన కృపణేన ద్విజోత్తమ
పుణ్యంతో కూడిన మీ ఇద్దరికీ నేను సేవ చేస్తాను. పాపంతో, దుర్మార్గంతో, దురదృష్టంతో ఉన్న నేను, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా—
కిం కర్తవ్యమిహాద్యైవ యో గురుం న హి పూజయేత్ । ఏవమాభాష్య దుఃఖాద్వా తయోర్దుఃఖేన దుఃఖితః
గురువును గౌరవించని వాడు ఇక్కడ ఈ రోజు ఏమి చేయాలి? ఇలా అన్నాక, వారి బాధను చూసి, అతడికీ బాధ కలిగింది.
శ్లేష్మమూత్రపురీషం చ ఉభయోః పర్యశోధయత్ । పాదప్రక్షాలనం చక్రే అంగసంవాహనం తథా
ఆ ఇద్దరి శ్లేష్మం, మూత్రం, మలాన్ని శుభ్రం చేశాడు. వారి పాదాలను కడిగి, అవయవాలను మర్దన చేశాడు.
స్నానస్థానాదికం సోపి తయోర్భక్త్యాన్వితః స్వయమ్ । ద్వావేతౌ హి గురూ విప్రః సోమశర్మా మహాయశాః
ఆయన భక్తితో తానే స్వయంగా వారి స్నానం, ఇతర అవసరాలను తీర్చాడు. సోమశర్మ, గొప్ప బ్రాహ్మణుడు, వారిద్దరినీ తన గురువులుగా భావించాడు.
తీర్థం నయతి ధర్మాత్మా స్కంధమారోప్య సత్తమః । ద్వావేతౌ హి స్వహస్తేన స్నాపయిత్వా తు మంగలైః
ధర్మాత్ముడు, వారిద్దరినీ తన భుజాలపై ఎత్తుకొని తీర్థానికి తీసుకెళ్లాడు. తన చేతులతో మంగళకరమైన విధానంతో స్నానం చేయించాడు.
సుమంత్రైర్వేదవిచ్చైవ స్నానస్య విధిపూర్వకమ్ । తర్పణం చ పితౄణాం తు దేవతానాం తు పూజనమ్
ఉత్తమమైన మంత్రాలతో, వేదజ్ఞానంతో, స్నానం విధిగా నిర్వహించాడు. పితృదేవతలకు తర్పణం, దేవతలకు పూజ చేశాడు.
ద్వాభ్యామపి స ధర్మాత్మా స కారయతి నిత్యశః । స్వయం హోమం దదాత్యగ్నౌ పచత్యన్నమనుత్తమమ్
ఆ ధర్మాత్ముడు వారిద్దరితో ప్రతిరోజూ ఇవన్నీ చేయించేవాడు. తానే స్వయంగా హోమం చేసి, ఉత్తమమైన అన్నాన్ని వండేవాడు.
సంజ్ఞాపయతి సుప్రీతౌ ద్వావేతౌ చ మహాగురూ । శయ్యాసనే చ తౌ విప్రః ప్రస్వాపయతి నిత్యశః
ఆయన వారిద్దరినీ సంతోషంగా విశ్రాంతి తీసుకునేలా చేసేవాడు. బ్రాహ్మణుడు ప్రతిరోజూ వారిని మంచం, ఆసనంపై నిద్రపోయేలా చూసేవాడు.
వస్త్రపుష్పాదికం సర్వం తాభ్యాం నిత్యం ప్రయచ్ఛతి । తాంబూలం బహుగంధాఢ్యముభయోరర్పయేత్స తు
వస్త్రాలు, పూలు మొదలైనవన్నీ వారిద్దరికీ ప్రతిరోజూ ఇచ్చేవాడు. సువాసనతో కూడిన తాంబూలాన్ని ఇద్దరికీ సమర్పించేవాడు.
సోమశర్మా మహాభాగస్తాభ్యామపి చ పూరయేత్ । మూలం పయః సుభక్ష్యాద్యం నిత్యమేవ దదాత్యసౌ
మహాభాగ్యవంతుడైన సోమశర్మ వారిద్దరి అవసరాలన్నీ తీర్చేవాడు. మూలాలు, పాల, మంచి భోజనం ప్రతిరోజూ అందించేవాడు.
తయోస్తు వాంఛితం నిత్యం సోమశర్మా మహాయశాః । అనేన క్రమయోగేన నిత్యమేవ ప్రసాదయేత్
ఈ ఇద్దరిలో సోమశర్మా అనే మహాప్రసిద్ధుడు ఎప్పుడూ తాను కోరినది పొందుతాడు. ఈ విధానాన్ని అనుసరించి వారిని ప్రతిదినం సంతుష్టిపరచాలి.
సోమశర్మా సుధర్మాత్మా పితరౌ పరిపూజయేత్ । సోమశర్మాణమాహూయ పితా కుత్సతి నిష్ఠురః
ధర్మస్వభావం కలిగిన సోమశర్మా తన తల్లిదండ్రులను గౌరవించాలి. కానీ సోమశర్మాను పిలిచినపుడు, అతని తండ్రి కఠినంగా దూషిస్తాడు.
నిందితైర్నిష్ఠురైర్వాక్యైస్తాడయేన్మునిసన్నిధౌ । కృతకార్యే కృతే పుణ్యే నిత్యమేవ సుతే పునః
మహర్షుల సమక్షంలో నిందతో కూడిన కఠినమైన మాటలతో అతన్ని హేళన చేస్తాడు. పనిని పూర్తిచేసినా, పుణ్యాన్ని సంపాదించినా, తన కుమారుడిని మళ్లీ మళ్లీ ఇలానే బాధిస్తాడు.
న కృతం శోభనం మహ్యం త్వయైవ కులపాంసన । ఏవం నానావిధైర్వాక్యైర్నిష్ఠురైర్దుఃఖదాయకైః
‘నువ్వు నాకు ఏ మంచి చేయలేదు, నీవల్ల మా వంశానికి అపకీర్తి వచ్చింది’ అని రకరకాల కఠినమైన, బాధాకరమైన మాటలతో దుయ్యబట్టేవాడు.
అతాడయద్దండఘాతైః శివశర్మా సదాతురః । ఏవం కృతేపి ధర్మాత్మా నైవ కుప్యతి కర్హిచిత్
శివశర్మా ఎప్పుడూ వ్యధతో ఉండగా, అతన్ని దండుతో కొట్టేవాడు. అయినా, ధర్మాత్ముడు అయిన అతను ఇలాంటి ప్రవర్తనను ఎదుర్కొన్నా ఎప్పుడూ కోపపడేవాడు కాదు.
మనసా వచసా చైవ కర్మణా త్రివిధేన చ । సంతుష్టః సర్వదా సోపి పితరం పరిపూజయేత్
మనసుతో, మాటతో, కార్యంతో—ఈ మూడింటిలోను సంతుష్టిగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ తన తండ్రిని గౌరవించేవాడు.
తద్వత్స సోమశర్మా వై మాతరం చ దినేదినే । యజ్జ్ఞాత్వా శివశర్మా చ చరితం స్వీయమీక్షతే
అదే విధంగా సోమశర్మా ప్రతిరోజూ తన తల్లిని గౌరవించేవాడు. ఇది తెలుసుకున్న శివశర్మా తన స్వీయ ప్రవర్తనను ఆలోచించేవాడు.
అమృతం మత్కృతే చాపి ఆనీతం విష్ణుశర్మణా । పుణ్యయుక్తః స ధర్మాత్మా పితృభక్తిపరః సదా
నా కోసం విష్ణుశర్మా అమృతాన్ని కూడా తెచ్చాడు. పుణ్యంతో కూడిన ఆ ధర్మాత్ముడు ఎప్పుడూ తల్లిదండ్రుల సేవలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
ఏవం బహుతిథే కాలే శతసంఖ్యే గతే సతి । శివశర్మా పితస్యైవ భక్తిం దృష్ట్వా విచింత్య వై
ఇలా ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, శివశర్మా తన తండ్రి భక్తిని చూసి ఆలోచించసాగాడు.
మయా వై పూర్వమిత్యుక్తం సుపుత్రం యజ్ఞసంజ్ఞకమ్ । మాతృఖండానిమాన్పుత్ర యత్ర తత్ర క్షిపస్వ హి
‘మునుపు చెప్పినట్టు, యజ్ఞ అనే నా కుమారా, నీ తల్లి శరీర భాగాలు ఎక్కడ కనిపిస్తే అక్కడ వేసేయి’ అని అన్నాను.
మద్వాక్యం పాలితం తేన కృతా న మాతరి కృపా । ఏతత్స్వల్పతరం దుఃఖం నిర్జీవే ఘాతమిచ్ఛతః
అతను నా మాటను పాటించాడు, కానీ తల్లిపట్ల కనికరం చూపలేదు. చనిపోయినవారిని హతమర్చదలచినవారికి ఇది తక్కువ బాధే.
సాహసం తు కృతం తేన పుత్రేణ వేదశర్మణా । అస్యాధికమహం మన్యే యతోఽయం చలతే న చ
కానీ నా కుమారుడు వేదశర్మా చేసిన సాహసం మరింత గొప్పది. ఎందుకంటే అతను ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండేవాడు.
నిమేషమాత్రమేవాపి సాహసం కారయేత్పునః । అపరం సత్యసంపన్నం ప్రభావం తపసః పునః
ఒక క్షణం కూడా ఆలస్యం చేయకుండా మళ్లీ మళ్లీ సాహసం చేయగలడు. అతని తపస్సు యొక్క నిజమైన శక్తి మళ్లీ మళ్లీ కనబడుతుంది.
నిత్యం సమారాధనేపి అధికం చాస్య దృశ్యతే । తస్మాదస్య పరీక్షా చ సమయే తపసః కృతా
అతను ఎప్పుడూ సేవ చేస్తూ ఉన్నా, అతనిలో మరింత గొప్పదనం కనిపిస్తుంది. అందుకే, తగిన సమయంలో అతని తపస్సును పరీక్షించాను.
భక్తిభావాత్తథా సత్యాన్నైవ పుత్రః ప్రణశ్యతి । మాయయా చ నిజాంగేఽపి కుష్ఠరోగో నిదర్శితః
భక్తి, సత్యం వల్ల కుమారుడు ఎప్పుడూ నశించడు. అయినా, మాయవశాత్తు అతని స్వయంగా శరీరంలో కుష్ఠు వ్యాధిని చూపించాను.
శ్లేష్మమూత్రమలానాం చ ఘృణాం నైవ కరోతి చ । వ్రణాన్విశోధయేన్నిత్యం స్వహస్తేన మహాయశాః
శ్లేష్మం, మూత్రం, మలానికి అతనికి ఎప్పుడూ అసహ్యం లేదు. మహాప్రసిద్ధుడు తన చేతులతో ఎల్లప్పుడూ గాయాలను శుభ్రపరచేవాడు.
పాదసంవాహనం దద్యాచ్ఛౌచం చైవ మహామతిః । దుఃసహం వచనం మహ్యం దారుణం సహతే సదా
పాదసేవ చేయడం, శుభ్రతను కాపాడడం వంటి పనులు అతను తెలివిగా చేసేవాడు. నా నుండి వచ్చే కఠినమైన మాటలను ఎప్పుడూ సహించేవాడు.
భర్త్సనే తాడనే చైవ సదాభీష్టప్రవాచకః । ఏవం దుఃఖసమాచారో మమ పుత్రో మహామతిః
దుర్భాషణం, కొట్టడాన్ని ఎదుర్కొన్నా, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవాడు. ఇలా నా కుమారుడు, గొప్ప తెలివి కలవాడు అయినా, బాధతో కూడిన జీవితం గడిపాడు.