రాజానో రాజపుత్రాశ్చ బ్రాహ్మణాశ్చ విశేషతః । మార్గపాలద్యం సముల్లంఘ్య నిరుజః సుఖినో హి తే
రాజులు, రాజకుమారులు, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులు, మార్గరక్షకుని స్థలాన్ని దాటి, రోగాలు లేకుండా, సుఖంగా ఉంటారు.
కృత్వైతత్సర్వమేవేహ రాత్రౌ దైత్యపతేర్బలేః । పూజాం కుర్యాత్తతః సాక్షాద్భూమౌ మండలకే కృతే
ఈ అన్నిటినీ ఇక్కడ రాత్రి సమయంలో, దైత్యపతి బలిచేసే ఉత్సవంలో నిర్వహించాలి. ఆ తరువాత భూమిపై మండలం వేసి ప్రత్యక్షంగా పూజ చేయాలి.
బలిమాలిఖ్య దైత్యేంద్రం వర్ణకైః పంచరంగకైః । సర్వాభరణసంపూర్ణం వింధ్యావలిసమన్వితమ్
బలిని, దైత్యుల రాజును, ఐదు రంగుల పొడులతో చిత్రించి, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించి, పర్వతాల వరుసతో కూడి ఉండేలా చేయాలి.
కూష్మాండమయ జంభోరు మధుదానవసంవృతమ్ । సంపూర్ణం హృష్టవదనం కిరీటోత్కటకుండలమ్
బొప్పాయి వంటి శరీరంతో, బలమైన తొడలతో, మధు వంటి దానవులతో చుట్టుముట్టబడి, ఆనందంగా నవ్వుతూ, పెద్ద కిరీటం, గొప్ప కుండలాలు ధరించి ఉండాలి.
ద్విభుజం దైత్యరాజానం కారయిత్వా స్వకే పునః । గృహస్య మధ్యే శాలాయాం విశాలాయాం తతోఽర్చయేత్
ఈ విధంగా రెండు చేతులతో దైత్యరాజును తయారు చేసి, తన ఇంట్లోని విశాలమైన మండపం మధ్యలో పూజించాలి.
మాతృభ్రాతృజనైః సార్ద్ధం సంతుష్టో బంధుభిః సహ । కమలైః కుముదైః పుష్పైః కల్హారై రక్తకోత్పలైః
తల్లి, అన్నదమ్ములు, స్నేహితులతో కలిసి, సంతోషంగా, కమలాలు, కుముదాలు, పువ్వులు, కల్హారాలు, ఎర్ర కమలాలతో పూజ చేయాలి.
గంధపుష్పాన్ననైవేద్యైః సక్షీరైర్గుడపాయసైః । మద్యమాంససురాలేహ్య చోష్య భక్ష్యోపహారకైః 6.122.
సువాసన పువ్వులు, అన్నపానీయాలు, పాలు, బెల్లంతో చేసిన పాయసం, మద్యం, మాంసం, సురా, లేపనాలు, చప్పరించదగినవి, తినదగిన వివిధ వంటకాలతో పూజించాలి.
మంత్రేణానేన రాజేంద్ర సః మంత్రీ సపురోహితః । పూజాం కరిష్యతే యో వై సౌఖ్యం స్యాత్తస్య వత్సరమ్
ఈ మంత్రంతో, ఓ రాజా! మంత్రి, పురోహితునితో కలిసి పూజ చేస్తే, వాడికి ఏడాది పాటు సుఖం లభిస్తుంది.
బలిరాజ నమస్తుభ్యం విరోచనసుత ప్రభో । భవిష్యేంద్ర సురారాతే పూజేయం ప్రతిగృహ్యతామ్
"బలిరాజా! నీకు నమస్కారం. విరోచనుని కుమారుడా, ప్రభువా! భవిష్యత్తులో ఇంద్రుడవు, దేవతలకు శత్రువవు, ఈ పూజను స్వీకరించు."
ఏవం పూజావిధిం కృత్వా రాత్రౌ జాగరణం తతః । కారయేద్వై క్షణం రాత్రౌ నటనర్తకగాయకైః
ఈ విధంగా పూజాచర్యను పూర్తి చేసి, రాత్రి సమయంలో కొంతసేపు నాట్యకారులు, నటులు, గాయకులతో జాగరణ చేయించాలి.
లోకైశ్చాపి గృహస్యాంతే సపర్యాం శుక్లతండులైః । సంస్థాప్య బలిరాజానం ఫలైః పుష్పైశ్చ పూజయేత్
ఇంటి చివర ప్రజలతో కలిసి, తెల్ల బియ్యంతో సేవ చేయాలి. బలిరాజును ప్రతిష్ఠించి, పండ్లు, పువ్వులతో పూజించాలి.
బలిముద్దిశ్య వై తత్ర కార్యం సర్వం చ పావకే । యాని యాన్యక్షయాన్యాహు ఋషయస్తత్వదర్శినః
బలిని ఉద్దేశించి అక్కడ చేయవలసిన అన్నిటినీ అగ్నికొలుపు దగ్గర నిర్వహించాలి. మునులు చెప్పిన శాశ్వత క్రియలు అన్నీ అలా చేయాలి.
యదత్ర దీయతే దానం స్వల్పం వా యది వా బహు । తదక్షయం భవేత్సర్వం విష్ణోః ప్రీతికరం శుభమ్
ఇక్కడ ఇచ్చే దానం ఎంత చిన్నదైనా, ఎంత పెద్దదైనా, అది శాశ్వతంగా నిలిచి, మంగళకరంగా విష్ణువుకు ఎంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
రాత్రౌ యే న కరిష్యంతి తవ పూజాం బలేర్నరాః । తేషామశ్రోత్రియం ధర్మం సర్వం త్వాముపతిష్ఠతు
రాత్రి నీ పూజ చేయని వారు, వారి యజ్ఞఫలాలు, వేదపఠనం లేని ధర్మఫలాలు అన్నీ నీ వద్దకు వచ్చిపోవాలి.
విష్ణునా చ స్వయం వత్స తుష్టేన బలయే పునః । ఉపకారకరం దత్తమసురాణాం మహోత్సవమ్
బాల! విష్ణువు తాను సంతుష్టుడై బాలిచేత మళ్లీ అసురులకు ఎంతో మేలు కలిగించే గొప్ప ఉత్సవాన్ని అనుగ్రహించాడు.
తదా ప్రభృతి సేనానే ప్రవృత్తా కౌముదీ సదా । సర్వోపద్రవవిద్రావా సర్వవిఘ్నవినాశినీ
ఆ సమయం నుండి, ఓ సేనాధిపతి, కౌముదీ ఉత్సవం ప్రారంభమై, ఎల్లప్పుడూ అన్ని కష్టాలను పారద్రోలుతూ, అన్ని అడ్డంకులను తొలగిస్తుంది.
లోకశోకహరా కామ్యా ధనపుష్టిసుఖావహా । కుశబ్దేన మహీ జ్ఞేయా ముద హర్షే తతో ద్వయమ్
ఇది లోకంలోని శోకాలను తొలగిస్తుంది, అందరికీ కావలసినదిగా, ధనం, ఆరోగ్యం, సుఖాలను ఇస్తుంది. భూమిని 'కుశ' అనే పేరుతో తెలుసుకోవాలి. ఆనందం, ఉల్లాసం రెండూ దానివల్ల కలుగుతాయి.
ధాతుత్వే నిగమైశ్చైవ తేనైషా కౌముదీ స్మృతా । కౌమోదం తే జనా యస్మాన్నానాభావైః పరస్పరమ్
దాని స్వభావం వల్ల, వేదాలు చెప్పిన ప్రకారం దీనిని కౌముదీ అంటారు. ప్రజలు అనేక కారణాల వల్ల పరస్పరం ఆనందాన్ని అనుభవిస్తారు.
హృష్టతుష్టాః సుఖాపన్నాస్తేనైషా కౌముదీ స్మృతా । కుముదాని బలేర్యస్యాం దీయంతే తేన షణ్ముఖ
ఇది వల్ల ప్రజలు ఆనందంగా, సంతృప్తిగా, సుఖంగా ఉంటారు కనుక దీనిని కౌముదీ అంటారు. షణ్ముఖా! ఇందులో బాలికి కమలాలు సమర్పిస్తారు.
అఘార్థం పార్థివైః పుత్ర తేనైషా కౌముదీ స్మృతా । ఏకమేవమహోరాత్రం వర్షేవర్షే చ కార్తికే
పాపాలను పోగొట్టేందుకు రాజులు దీనిని నిర్వహిస్తారు కనుక దీనిని కౌముదీ అంటారు. ప్రతి సంవత్సరం కార్తీక మాసంలో ఒక్క రోజు, ఒక్క రాత్రే దీనికి ప్రత్యేకం.
దత్తం దానవరాజస్య ఆదర్శమివ భూతల । యః కరోతి నృపో రాజ్యే తస్య వ్యాధిభయం కుతః
దానవరాజు బాలికి ఇచ్చిన దానం భూమిపై ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది. రాజు తన రాజ్యంలో దీన్ని నిర్వహిస్తే, అతనికి వ్యాధి భయం ఎలా వస్తుంది?
సుభిక్షం క్షేమమారోగ్యం తస్య సంపదనుత్తమా । నీరుజశ్చ జనాః సర్వే సర్వోపద్రవవర్జితాః
అతనికి సమృద్ధిగా ధాన్యం, రక్షణ, ఆరోగ్యం, అత్యుత్తమ ఐశ్వర్యం లభిస్తాయి. ప్రజలందరూ వ్యాధిలేకుండా, అన్ని కష్టాలనుండి విముక్తిగా ఉంటారు.
కౌముదీ క్రియతే తస్మాద్భావం కర్తుం మహీతలే । యో యాదృశేన భావేన తిష్ఠత్యస్యాం చ షణ్ముఖ
కాబట్టి భూమిపై మంచి పరిస్థితి రావడానికి కౌముదీ ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు. షణ్ముఖా! ఇందులో ప్రతి ఒక్కరు తమ మనసు ప్రకారం సంవత్సరాన్ని అనుభవిస్తారు.
హర్షదుఃఖాదిభావేన తస్య వర్షం ప్రయాతి హి । రుదితే రోదతే వర్షం హృష్టే వర్షం ప్రహర్షితమ్
ఆనందం, దుఃఖం వంటి భావాల ప్రకారం వారికి సంవత్సరం గడుస్తుంది. ఎవరైనా ఏడిస్తే, వారికి సంవత్సరం దుఃఖంగా ఉంటుంది; ఆనందిస్తే, సంవత్సరం సంతోషంగా ఉంటుంది.
భుక్తే భోక్తా భవేద్వర్షం స్వస్థే స్వస్థం భవిష్యతి । తస్మాత్ప్రహృష్టైః కర్త్తవ్యా కౌముదీ చ శుభైర్నరైః
ఎవరైనా తృప్తిగా భోజనం చేస్తే, వారికి సంవత్సరం పోషకంగా ఉంటుంది; ఆరోగ్యంగా ఉంటే, సంవత్సరం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. అందువల్ల, మంచి మనుషులు ఆనందంగా కౌముదీ ఉత్సవం జరుపాలి.
వైష్ణవీ దానవీ చేయం తిథిః ప్రోక్తా చ కార్తికే
కార్తీక మాసంలోని ఈ తిథి విష్ణువు మరియు దానవులకు సంబంధించినదిగా ప్రకటించబడింది.
దీపోత్సవంజనిత సర్వజనప్రసాదం కుర్వంతి యే శుభతయా బలిరాజపూజామ్ । దానోపభోగసుఖబుద్ధిమతాం కులానాం హర్షం ప్రయాతి సకలం ప్రభుదం చ వర్షమ్
దీపోత్సవ సమయంలో శుభంగా బాలిరాజును పూజించే వారు, అందరికీ ఆనందాన్ని పంచి, జ్ఞానులు, సుఖంగా ఉండే కుటుంబాలకు సంవత్సరం అంతా సంతోషం, ఐశ్వర్యాన్ని కలిగిస్తారు.
స్కందైతాస్తిథయో నూనం ద్వితీయాద్యాశ్చ విశ్రుతాః । మాసైశ్చతుర్భిశ్చ తతఃప్రావృట్కాలే శుభావహాః
స్కందా! రెండవ తిథి మొదలుకొని ఈ తిథులు ప్రసిద్ధి చెందినవి; నాలుగు నెలల తర్వాత వర్షాకాలంలో ఇవి మంగళాన్ని కలిగిస్తాయి.
ప్రథమా శ్రావణే మాసి తథా భాద్రపదే పరా । తృతీయాశ్వయుజేమాసి చతుర్థీ కార్తికే భవేత్
మొదటిది శ్రావణ మాసంలో, తర్వాత భాద్రపదంలో, మూడవది ఆశ్వయుజంలో, నాల్గవది కార్తీక మాసంలో జరుగుతుంది.
కలుషా శ్రావణే మాసి తథా భాద్రపదేమలా । ఆశ్వినే ప్రేతసంచారా కార్తికే యామ్యకామతా
శ్రావణ మాసంలో అది మలినంగా ఉంటుంది, అలాగే భాద్రపదంలో కూడా అపవిత్రంగా ఉంటుంది; ఆశ్వయుజంలో ప్రేతాత్మలు సంచరిస్తాయి, కార్తీక మాసంలో యమధర్మరాజు కోరిక తీరుతుంది.