శివశర్మేతి విఖ్యాతో వేదశాస్త్రార్థకోవిదః । తస్యాపి పంచపుత్రాస్తు బభూవుః శాస్త్రకోవిదాః
వేదశాస్త్రార్థాలను బాగా తెలిసిన శివశర్మ అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. అతనికి కూడా శాస్త్రాలలో నిపుణులైన ఐదుగురు కుమారులు ఉన్నారు.
యజ్ఞశర్మా వేదశర్మా ధర్మశర్మా తథైవ చ । విష్ణుశర్మా మహాభాగో నూనం తత్కర్మకోవిదః
యజ్ఞశర్మ, వేదశర్మ, ధర్మశర్మ అలాగే మహాభాగుడైన విష్ణుశర్మ — వీరంతా తమ తమ కర్తవ్యాలలో నిపుణులు.
పంచమః సోమశర్మేతి పితృభక్తిపరాయణః । పితృభక్తిం వినా చైవ ధర్మమన్యం ద్విజోత్తమాః
ఐదవవాడు సోమశర్మ. అతడు తండ్రి సేవలో పరమ భక్తుడిగా ఉండేవాడు. ద్విజశ్రేష్ఠులారా, తండ్రి భక్తి తప్ప మరే ధర్మాన్ని వారు తెలుసుకోరు.
న విదంతి మహాత్మానస్తద్భావేన తు భావితాః । తేషాం తు భక్తిం సంపశ్యఞ్ఛివశర్మా ద్విజోత్తమః
ఆ మహాత్ములు తండ్రి భక్తిలో లీనమై, వేరే ధర్మాన్ని ఎరుగరు. వారి భక్తిని చూసి, శివశర్మ ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఆలోచించాడు.
చింతయామాస మేధావీ నిష్కర్షిష్యే సురోత్తమాన్ । పితృభక్తేషు యో భావో నైతేషాం మనసి స్థితః
ఆ మేధావి ఇలా ఆలోచించాడు — 'ఈ ఉత్తమ కుమారులను పరీక్షిస్తాను; తండ్రి భక్తి వీరి మనసుల్లో ఎంత ఉందో తెలుసుకుంటాను.'
యథా జానామ్యహం చాథ కరిష్యే బుద్ధిపూర్వకమ్ । విష్ణోశ్చైవ ప్రసాదాత్స సర్వసిద్ధిర్బభూవ హ
'నాకు తెలిసిన విధంగా, వివేకంతో వ్యవహరిస్తాను. విష్ణువు అనుగ్రహంతో అన్ని కార్యాలు సఫలమయ్యాయి' అని ఆలోచించాడు.
సద్భావం చింతయామాస అంజనార్థం ద్విజోత్తమాః । ఉపాయం బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠస్తపసస్తేజసః కిల
పరీక్షించేందుకు సరైన మార్గాన్ని ఆలోచించాడు, ద్విజశ్రేష్ఠులారా. ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు తపస్సుతో, తేజస్సుతో ఉపాయాన్ని కనుగొన్నాడు.
చకార సోప్యుపాయజ్ఞో మాయయా బ్రహ్మవిత్తమః । తేషామగ్రే తతో వ్యాజం శివశర్మా వ్యదర్శయత్
ఉపాయాలలో నిపుణుడైన, బ్రహ్మజ్ఞానంలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు మాయతో ఒక ఉపాయాన్ని చేశాడు. ఆ తర్వాత శివశర్మ తన కుమారుల ముందే ఒక నాటకాన్ని ప్రదర్శించాడు.
మహతా జ్వరరోగేణ మృతా మాతా విదర్శితా । తైస్తు దృష్టా మృతా మాతా పితరం వాక్యమబ్రువన్
భారీ జ్వరంతో తల్లి మరణించినట్టు చూపించాడు. తల్లిని చనిపోయినట్టు చూసిన వారు తండ్రితో ఇలా మాట్లాడారు.
యయావయం మహాభాగ గర్భోదరే ప్రవర్ద్ధితాః । కలేవరం పరిత్యజ్య స్వయమేవ గతా క్షయమ్
'మహాభాగా! మేమంతా ఆమె గర్భంలో పెరిగాము. ఇప్పుడు ఆమె శరీరాన్ని వదిలి, తానే స్వయంగా మరణానికి వెళ్లిపోయింది.'
అపహాయ గతా సేయం స్వర్గే తాత కిముచ్యతే । శివశర్మోపరిభవం పుత్రం భక్తిపరాయణమ్
తల్లి పరలోకానికి వెళ్లిపోయింది. తండ్రి, భక్తిపరుడు అయిన శివశర్మను బాధపెట్టిన ఆమె గురించి ఇంకేం చెప్పగలం?
యజ్ఞశర్మాణమాహూయ ఇత్యువాచ ద్విజోత్తమః । శివశర్మోవాచ- అనేనాపి సుతీక్ష్ణేన శస్త్రేణ నిశితేన వై
యజ్ఞశర్మను పిలిచి, ఆ గొప్ప బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు. శివశర్మ ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ పదునైన ఆయుధంతోనైనా, సుతీక్ష్ణా—'
విచ్ఛిద్యాంగాని సర్వాణి యత్ర తత్ర క్షిపస్వ హ । తత్కృతం తేన పుత్రేణ యథాదేశః శ్రుతః పితుః
అతని అన్ని అవయవాలను కోసి, నీకు నచ్చిన చోట పడవేయి. తండ్రి చెప్పినట్లు ఆ కుమారుడు చేసాడు.
సమాయాతః పునః పశ్చాత్పితరం వాక్యమబ్రవీత్ । యథాదిష్టం త్వయా తాత తత్సర్వం కృతవానహమ్
తర్వాత తిరిగి వచ్చి తండ్రితో ఇలా అన్నాడు: 'తండ్రి, మీరు చెప్పినట్టు అన్నింటినీ చేశాను.'
సమాదిశ మమాన్యచ్చ కార్యకారణమద్య చ । తచ్చ సర్వం కరిష్యామి దుర్జయం దుర్లభం పితః
'ఇంకా ఏదైనా పని లేదా అవసరం ఉంటే, నేడు ఆదేశించండి తండ్రి. ఎంత కష్టమైనా, సాధ్యపడని పనైనా, నేను చేయగలను.'
తమాజ్ఞాయ మహాభాగం పితృభక్తం స చ ద్విజః । నిశ్చయం పరమం జ్ఞాత్వా ద్వితీయస్య విచింతయన్
అతని మాటలు విని, తండ్రికి ఎంతో భక్తి ఉన్నాడని, అతని దృఢ సంకల్పాన్ని గ్రహించిన ఆ బ్రాహ్మణుడు, రెండవ కుమారుని విషయం ఆలోచించాడు.
వేదశర్మాణమాహూయ గచ్ఛ త్వం మమ శాసనాత్ । స్త్రియా వినా న శక్నోమి స్థాతుం కందర్పమోహితః
వేదశర్మను పిలిచి ఇలా అన్నాడు: 'నా ఆజ్ఞతో వెళ్ళు. కామదేవుడి మాయలో పడి, స్త్రీ లేకుండా ఉండలేను.'
మాయయా దర్శితా నారీ సర్వసౌభాగ్యసంపదా । ఏనామానయ వత్స త్వం మమార్థే కృతనిశ్చయః
'మాయతో చూపబడిన, అన్ని శుభలక్షణాలు కలిగిన ఆ స్త్రీని, నా కోసమే నిశ్చయంగా తీసుకురా బిడ్డా.'
ఏవముక్తస్తథా ప్రాహ కరిష్యే తవ సుప్రియమ్ । పితరం తం నమస్కృత్య తామువాచ గతస్తతః
ఇలా చెప్పగానే, అతడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'మీకు ఎంతో ఇష్టమైనదాన్ని నేను చేస్తాను.' తండ్రికి నమస్కరించి, ఆ స్త్రీ దగ్గరకు వెళ్లి మాట్లాడాడు.
త్వాం దేవి యాచతే తాతః కామబాణప్రపీడితః । అతస్త్వం జరయా యుక్తే ప్రసాదసుముఖీ భవ
'దేవీ, నా తండ్రి కామబాణాల బాధతో నిన్ను కోరుతున్నాడు. కాబట్టి, వృద్ధాప్యంతో ఉన్నా, దయతో సుస్మితంగా ఉండు.'
భజ త్వం చారుసర్వాంగి పితరం మమ సుందరి । ఏవమాకర్ణితం తస్య మాయయా వేదశర్మణః
'అందమైనవాడా, నా తండ్రితో కలవు సుందరివి.' ఇలా వేదశర్మ మాయతో ఆమెతో చెప్పాడు.
స్త్ర్యువాచ- జరయా పీడితస్యాపి నైవేచ్ఛామి కదాచన । సశ్లేష్మముఖరోగస్య వ్యాధిగ్రస్తస్య సాంప్రతమ్
ఆ స్త్రీ ఇలా అన్నది: 'వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతున్నా, ఇప్పుడు శ్లేష్మ, గొంతు వ్యాధులతో బాధపడుతున్న వాడిని నేను ఎప్పుడూ కోరను.'
శిథిలస్యాపి చార్తస్య తస్య వృద్ధస్య సంగమమ్ । భవంతం రంతుమిచ్ఛామి కరిష్యే తవ సుప్రియమ్
'అతడు బలహీనుడైనా, బాధపడుతున్న వృద్ధుడైనా, అతనితో కలవాలని నాకు లేదు. నీవు నాతో ఆనందించు, నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తాను.'
భవంతం రూపసౌభాగ్యైర్గుణరత్నైరలంకృతమ్ । దివ్యలక్షణసంపన్నం దివ్యరూపం మహౌజసమ్
'నీవు అందంతో, అదృష్టంతో, మంచి లక్షణాలతో అలంకరించబడి, దివ్య లక్షణాలు, దివ్య రూపం, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నావు.'
కిం కరిష్యసి తాతేన వృద్ధేన శృణు మానద । మమాంగభోగభావేన సర్వం ప్రాప్స్యసి దుర్లభమ్
'ఆ వృద్ధ తండ్రితో నీవు ఏమి చేస్తావు? విను మహనీయుడా, నా శరీర సుఖాన్ని అనుభవిస్తే, సాధించలేని దానిని కూడా పొందగలవు.'
యద్యత్త్వమిచ్ఛసే విప్ర తద్దదామి న సంశయః । ఏతద్వాక్యం మహచ్ఛ్రుత్వా అప్రియం పాపసంకులమ్
'బ్రాహ్మణా, నీవు ఏది కోరినా, నేను సందేహం లేకుండా ఇస్తాను.' ఈ మాటలు, పెద్దవిగా, అపరిచితంగా, పాపంతో నిండినవిగా విన్నాడు.
వేదశర్మోవాచ- అధర్మయుక్తం తే వాక్యమయుక్తం పాపమిశ్రితమ్ । నేదృశం మాం వదేర్దేవి పితృభక్తిమనాగసమ్
వేదశర్మ ఇలా అన్నాడు: 'నీ మాటలు ధర్మానికి విరుద్ధంగా, అనుచితంగా, పాపంతో కలిసినవిగా ఉన్నాయి. దేవీ, నేను తండ్రికి భక్తుడిని, నిష్పాపుడిని, ఇలాంటి మాటలు నాతో చెప్పవద్దు.'
పితురర్థం సమాయాతస్త్వామహం ప్రార్థయే శుభే । అన్యదేవం న వక్తవ్యం భజ త్వం పితరం మమ
'తండ్రి కోసం నేను వచ్చాను, శుభమైనవాడివి నిన్ను కోరుతున్నాను. వేరేలా మాట్లాడవద్దు, నా తండ్రితో కలవు.'
యద్యత్త్వమిచ్ఛసే దేవి త్రైలోక్యే సచరాచరమ్ । తత్తద్దద్మి న సందేహో దేవరాజ్యాధికం శుభే
ఓ దేవి, నీవు మూడువెళ్లలో ఏదైనా, చలించేదైనా, నిలిచిపోయేదైనా, కోరుకుంటే, నేను నీకు ఇస్తాను. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. దేవతల రాజ్యానికంటే ఎక్కువగా కూడా ఇస్తాను, ఓ మంగళకరమైనవాడా.
స్త్ర్యువాచ- ఏవం సమర్థో దాతుం మే పితురర్థే యదా భవాన్ । తదా మే దర్శయాద్యైవ సేంద్రాస్త్వం సమహేశ్వరాన్
ఆ స్త్రీ ఇలా చెప్పింది — నన్ను నువ్వు నాన్నకోసం ఏదైనా ఇవ్వగలవని చెప్పావు కదా. అయితే నేడు నీవు ఇంద్రుడు, ఇతర మహాదేవతలతో సమానమని నాకు చూపించు.