కార్తికే యోఽర్చయేద్భక్త్యా వాజిమేధఫలం లభేత్ । మునిపుష్పకృతాం మాలాం యో దదాతి జనార్దనే
కార్తీక మాసంలో భక్తితో ఆరాధించినవాడు అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. మునుల పువ్వులతో చేసిన హారాన్ని జనార్దనునికి సమర్పించినవాడికీ అదే ఫలితం లభిస్తుంది.
దేవేంద్రోఽపి మునిశ్రేష్ఠ కురుతే తస్య సత్కథామ్ । గవామయుతదానేన యత్ఫలం ప్రాప్యతే గుహ
దేవేంద్రుడే అయినా, మునిశ్రేష్ఠా, అతని గొప్ప కార్యాలను చెప్పుకుంటాడు. పది వేల గోవులను దానం చేసిన ఫలితం, గుహా, ఇక్కడ లభిస్తుంది.
మునిపుష్పేణ చైకేన కార్తికే లభతే ఫలమ్ । కౌస్తుభేన యథా ప్రీతో యథా చ వనమాలయా
కార్తీక మాసంలో ఒక్క మునిపుష్పాన్ని సమర్పించినవాడికి కూడా, కౌస్తుభ మణి లేదా వనమాల వంటివాటితో భగవంతుడు సంతోషపడినట్టు ఫలితం లభిస్తుంది.
తులసీదలేన సంప్రీతః కార్తికే చ తథా హరిః । సిఊ!త ఉవాచ। ప్రశ్రయావనతం దృష్ట్వా కుమారం భక్తితత్పరమ్
కార్తీక మాసంలో ఒక్క తులసి దళాన్ని సమర్పించినా, హరిదేవుడు ఎంతో సంతోషిస్తాడు. సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: వినయంతో నమిలి, భక్తితో తలమునక అయిన కుమారుణ్ని చూసి,
పునః ప్రోవాచ భగవాన్మహాదేవో వృషధ్వజః । ఈశ్వర ఉవాచ। శృణు దీపస్య మాహాత్మ్యం కార్తికే శిఖివాహన
పునః మహాదేవుడు, వృషధ్వజుడు, ఇలా పలికాడు: ఈ కార్తీక మాసంలో దీపదానం గొప్పతనాన్ని విను, శిఖివాహనా.
పితరశ్చైవ వాంచ్ఛంతి సదా పితృగణైర్వృతాః । భవిష్యతి కులేఽస్మాకం పితృభక్తః సుపుత్రకః
పితృదేవతలు ఎప్పుడూ తమ వంశంలో పితృభక్తి కలిగిన మంచి కుమారుడు ఉండాలని కోరుకుంటారు.
కార్తికే దీపదానేన యస్తోషయతి కేశవమ్ । ఘృతేన దీపకో యస్య తిలతైలేన వా పునః
కార్తీక మాసంలో ఎవడు కేశవునికి దీపాన్ని సమర్పించి సంతోషపెడతాడో, ఆ దీపం నెయ్యితో అయినా, నువ్వుల నూనెతో అయినా పరవాలేదు.
జ్వలతే యస్య సేనానీరశ్వమేధేన తస్య కిమ్ । తేనేష్టం క్రతుభిః సర్వైః కృతం తీర్థావగాహనమ్
ఎవరి దీపం వెలిగుతుందో, ఓ సేనానీ, అతనికి అశ్వమేధ యాగం అవసరం లేదు. అతడు అన్నివిధాల యాగాలు చేసినవాడవుతాడు, పవిత్ర క్షేత్రాల్లో స్నానం చేసినవాడవుతాడు.
దీపదానం కృతం యేన కార్తికే కేశవాగ్రతః । కృష్ణపక్షే విశేషేణ పుత్ర పంచదినాని చ
కార్తీక మాసంలో కేశవుని ముందు, ముఖ్యంగా కృష్ణపక్షంలో ఐదు రోజులు దీపాన్ని సమర్పించినవాడు, కుమారా,
పుణ్యాని తేషు యో దత్తే దీపం సోఽక్షయమాప్నుయాత్ । ఏకాదశ్యాం పరైర్దత్తం దీపం ప్రజ్వాల్య మూషికా
ఆ రోజుల్లో ఎవడు దీపాన్ని సమర్పిస్తాడో, అతడు అక్షయమైన పుణ్యాన్ని పొందుతాడు. ఏకాదశి నాడు, ఇతరులు లేదా ఎలుక వెలిగించిన దీపానికీ పుణ్యం లభిస్తుంది.
మానుష్యం దుర్ల్లభం ప్రాప్య పరాం గతిమవాప సా । లుబ్ధకోఽపి చతుర్దశ్యాం పూజయిత్వా మహేశ్వరమ్
మనుష్య జన్మను పొందిన ఆమె, పరమ గతి పొందింది. ఒక వేటగాడు కూడా, చతుర్దశి నాడు మహేశ్వరుని పూజించి,
నిర్భక్షః పరమం ప్రాప్య విష్ణులోకం జగామ సః । శ్వపాకస్యాశ్రయాద్వైశ్యా దీపం కృత్వా పరైః కృతమ్
ఉపవాసంగా ఉండి, పరమ స్థానం పొందాడు, విష్ణు లోకానికి వెళ్ళాడు. ఒక స్త్రీ, శ్వపాకుని ఆశ్రయించి, ఇతరులు చేసిన దీపాన్ని సమర్పించింది.
శుద్ధా లీలావతీ భూత్వా జగామ స్వర్గమక్షయమ్ । గోపః కశ్చిదమావస్యాం పూజాం దృష్ట్వా తు శార్ఙ్గిణః
ఆమె లీలావతి అనే పవిత్రురాలై, అక్షయ స్వర్గాన్ని పొందింది. ఒక గోపుడు, అమావాస్య నాడు శారంగధనుని పూజను చూసి,
ముహుర్ముహుర్జయేత్యుక్త్వా రాజరాజేశ్వరోఽభవత్ । తస్మాద్దీపాః ప్రదాతవ్యా రాత్రావస్తమతే రవౌ
పునఃపునః 'జయము' అని పలుకుతూ, రాజరాజేశ్వరుడయ్యాడు. అందువల్ల, రాత్రి పూట సూర్యోదయం వరకు దీపాలు వెలిగించాలి.
గృహేషు సర్వగోష్ఠేషు సర్వేష్వాయతనేషు చ । దేవాలయేషు దేవానాం శ్మశానేషు సరస్సు చ
ఇంటి లోపల, అన్ని గోశాలలో, అన్ని ఆలయాలలో, దేవతల మందిరాలలో, శ్మశానాల్లో, సరస్సుల్లో కూడా,
ఘృతాదినా శుభార్థాయ యావత్పంచదినాని చ । పాపినః పితరో యే చ లుప్తపిండోదకక్రియాః । తేపి యాంతి పరాం ముక్తిం దీపదానస్య పుణ్యతః
నెయ్యి మొదలైన శుభద్రవ్యాలతో, ఐదు రోజులు దీపాలు వెలిగించాలి. పాపాత్ములైన పితృదేవతలు, పిండోదక కర్మలు లేని వారు కూడా, దీపదాన పుణ్యంతో పరమ మోక్షాన్ని పొందుతారు.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సహస్రసంహితాయాముత్తరఖండే కార్త్తికమాహాత్మ్యే దీప గంధ ధాత్రీ మాహాత్మ్యవర్ణనో నామ ఏకవింశత్యధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, అయిదువేల ఐదువందల శ్లోకాల సమాహితమైన ఉత్తరకాండలో, కార్తీకమాస మహాత్మ్యంలో, దీప, గంధ, ధాత్రి మహిమను వివరించే నూరొకటవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
కార్తికేయ ఉవాచ। దీపావలిఫలం నాథ విశేషాద్బ్రూహి సాంప్రతమ్ । కిమర్థం క్రియతే సా తు తస్యాః కా దేవతా భవేత్
కార్తికేయుడు ఇలా అడిగాడు: ప్రభూ! దీపావళి ఫలితాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పండి. దీపావళి ఎందుకు జరుపుతారు? దానికి ఏ దేవత అధిపతిగా ఉంటారు?
కిం చ తత్ర భవేద్దేయం కిం న దేయం వద ప్రభో । ప్రహర్షః కోఽత్ర నిర్దిష్టః క్రీడా కాత్ర ప్రకీర్తితా
ప్రభూ, అక్కడ ఏమి ఇవ్వాలో, ఏమి ఇవ్వకూడదో చెప్పండి. అక్కడ ఏ ఆనందం చెప్పబడింది, అక్కడ ఏ ఆటలు జరుగుతాయో వివరించండి.
సూత ఉవాచ। ఇతి స్కందవచః శ్రుత్వా భగవాన్కామశోషణః । సాధూక్త్వా కార్తికం విప్రాః ప్రహసన్నిదమబ్రవీత్
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: స్కందుని మాటలు వినిన అనంతరం, కామశోషణుడు, బ్రాహ్మణులారా, మీరు బాగా అడిగారు అని చిరునవ్వుతో ఇలా చెప్పాడు.
శ్రీశివ ఉవాచ। కార్తికస్యాసితే పక్షే త్రయోదశ్యాం తు పావకే । యమదీపం బహిర్దద్యాదపమృత్యుర్వినశ్యతి
శ్రీశివుడు ఇలా అన్నాడు: కార్తీక మాసంలో కృష్ణపక్షం త్రయోదశి రోజున బయట యముని కోసం దీపం వెలిగిస్తే, అకాలమరణం తొలగిపోతుంది.
మృత్యునా పాశహస్తేన కాలేన భార్యయా సహ । త్రయోదశీదీపదానాత్సూర్యజః ప్రీయతామితి
మరణదేవుడు, కాలుడు, భార్యతో కలిసి పాశంతో బంధించినవారికి త్రయోదశి దీపదానం వల్ల సూర్యుని కుమారుడు ప్రసన్నుడవుతాడు.
కార్తికే కృష్ణపక్షే చ చతుర్దశ్యాం విధూదయే । అవశ్యమేవ కర్త్తవ్యం స్నానం చ పాపభీరుభిః
కార్తీక మాసంలో కృష్ణపక్షం చతుర్దశి రోజున చంద్రుడు ఉదయించే సమయానికి పాపభయంతో ఉన్నవారు తప్పక స్నానం చేయాలి.
పూర్వవిద్ధా చతుర్దశ్యా కార్తికస్య సితేతరే । పక్షే ప్రత్యూషసమయే స్నానం కుర్యాదతంద్రితః
చతుర్దశి ముందుగా వచ్చినపుడు, అది శుక్లపక్షమైనా కృష్ణపక్షమైనా, ఉదయం అలసత్వం లేకుండా స్నానం చేయాలి.
తైలే లక్ష్మీర్జలే గంగా దీపావల్యాం చతుర్దశీమ్ । ప్రాప్తః స్నానం హి యః కుర్యాద్యమలోకం న పశ్యతి
దీపావళి చతుర్దశి రోజున నూనెలో లక్ష్మీ, నీటిలో గంగా ఉంటారు. ఆ రోజున స్నానం చేసినవాడు యమలోకాన్ని చూడడు.
అపామార్గస్తథా తుంబీ ప్రపున్నాటం చ వాహ్వలమ్ । భ్రామయేత్స్నానమధ్యే తు నరకస్య క్షయాయ వై
అపామార్గ, దోసకాయ, ప్రపున్నాట, వాహ్వల అనే మొక్కలను స్నానం సమయంలో తిప్పితే నరకంలో పడే దోషాలు పోతాయి.
సీతాలోష్టసమాయుక్త సకంటక దలాన్విత । హర పాపమపామార్గ భ్రామ్యమాణః పునః పునః
మట్టి ముద్ద, ముల్లు, అపామార్గ ఆకులతో కలిపి, అపామార్గ మొక్కను మళ్లీ మళ్లీ తిప్పుతూ, పాపాలు తొలగిపోవాలని కోరాలి.
అపామార్గం ప్రపున్నాటం భ్రామయేచ్ఛిరసోపరి । తతశ్చ తర్పణం కార్యం యమరాజస్య నామభిః
అపామార్గ, ప్రపున్నాట మొక్కలను తలపై తిప్పాలి. తర్వాత యమరాజు పేర్లతో తర్పణం చేయాలి.
యమాయ ధర్మరాజాయ మృత్యవే చాంతకాయ చ । వైవస్తాయ కాలాయ సర్వభూతక్షయాయ చ
యమునికి, ధర్మరాజుకు, మృత్యునికి, అంతకునికి, వైవస్వతునికి, కాలునికి, సమస్త భూతాలను నశింపజేసేవారికి తర్పణం చేయాలి.
ఔదుంబరాయ దధ్నాయ నీలాయ పరమేష్ఠినే । వృకోదరాయ చిత్రాయ చిత్రగుప్తాయ వై నమః
ఔదుంబరునికి, దధ్నునికి, నీలునికి, పరమేశ్ఠికి, వృకోదరునికి, చిత్రునికి, చిత్రగుప్తునికి నమస్కారం చేయాలి.