హిరణ్యాక్షస్య చ హరేర్లోకవిస్మాపనం మహత్। అస్త్రయుద్ధం తథాన్యోన్యం కృతప్రతికృతం చ తత్
హిరణ్యాక్షుడు, హరిద్వయుల మధ్య, ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచే గొప్ప ఆయుధయుద్ధం జరిగింది. ఒకరు వేసిన ఆయుధాన్ని మరొకరు తిప్పికొట్టారు.
తతో నియుద్ధే సతతం దివ్యవర్షశతం గతమ్। తతో దైత్యో మహాసత్వో వవృధే వామనో యథా
ఆ యుద్ధంలో శతదివ్య సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. ఆ తర్వాత మహాబలశాలి దైత్యుడు వామనుడు పెరిగినట్లే పెరిగిపోయాడు.
ముఖేన జగ్రాహ రుషా త్రైలోక్యం సచరాచరమ్। భూమండలం సముద్ధృత్య వివేశ చ రసాతలమ్
కోపంతో తన నోటితో మూడు లోకాలను, అందులోని చరాచరాలతో కలిపి పట్టుకున్నాడు. భూమిని పైకి ఎత్తి, రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు.
శేషాశ్చ వివిశుర్దైత్యాస్తమను ప్రీతిసంయుతాః। తతో విష్ణుర్మహాతేజా జ్ఞాత్వా దైత్యబలం మహత్
మిగిలిన దైత్యులు ఆనందంతో అతని వెంట వెళ్లి రసాతలంలోకి ప్రవేశించారు. అప్పుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు, దైత్యబలాన్ని తెలుసుకొని—
దధార రూపం వారాహం దైత్యరాజజిఘాంసయా। ధృత్వా క్రోడతనుం విష్ణుర్వివేశ తమనుద్రుతమ్
దైత్యరాజును సంహరించాలనే సంకల్పంతో విష్ణువు వరాహరూపాన్ని ధరించాడు. కందిరూపాన్ని తీసుకుని, పారిపోతున్న దైత్యుని వెంట వెళ్లాడు.
తత్ర గత్వా రసామూలే రసాతలగతాం మహీమ్। దృష్ట్వా స్వదంష్ట్రయోర్దధ్రే లోకాధారాం వసుంధరామ్
అక్కడ రసాతలానికి వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న భూమిని చూసి, లోకాల ఆధారమైన vasundhara ను తన దంతాలపై ఉంచాడు.
తాం ధృత్వా గచ్ఛతస్తస్య విష్ణోరమితతేజసః। సమాజగామ దైత్యేంద్రో ధృష్టం వాగ్భిస్తుదన్నను
అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు భూమిని తీసుకుని వెళ్తుండగా, దైత్యేంద్రుడు దగ్గరకు వచ్చి, దుర్భాషలతో ధైర్యంగా దూషిస్తూ ఎదురయ్యాడు.
మాయాక్రోడతనుర్విష్ణుర్దుర్వచాంసి సహన్రుషా। జలోపరి దధారేమాం ధరాం భూధర ఏవ చ
మాయావి వరాహరూపంలో ఉన్న విష్ణువు, కోపంతో దుర్వాక్యాలను సహించాడు. ఆ సమయంలో, నీటిమీద ఈ భూమిని పర్వతంలా మోశాడు.
తస్యాం న్యస్య స్వసత్వం చ స చకార తదాచలామ్। తతః పశ్చాత్స సంలగ్నో దైత్యరాట్సముపస్థితః
అక్కడ తన సొంత తత్వాన్ని ఉంచి, ఆ వస్తువును అచలంగా మార్చాడు. ఆ తర్వాత దానితో ఏకమై, దైత్యుల రాజు అక్కడికి వచ్చాడు.
క్రోధేన మహతావిష్టో జఘాన గదయా హరిమ్। మాయయా సూకరో విష్ణుస్తాం గదాం సమవంచయత్
పెద్ద కోపంతో అతడు హరిని గదతో కొట్టాడు. కానీ మాయతో వరాహరూపంలో ఉన్న విష్ణువు ఆ గదను తప్పించుకున్నాడు.
యోగయుక్తో యథా మృత్యుం కౌమోదక్యాహనచ్చ తమ్। తతః పునా రుషావిష్టో హిరణ్యాక్షో మహాబలః
యోగబలంతో, విష్ణువు కౌమోదకీ గదతో అతడిని మరణంలా బలంగా కొట్టాడు. అప్పుడు మళ్లీ కోపంతో నిండిన మహాబలుడు హిరణ్యాక్షుడు—
ముష్టినా ప్రాహరద్దేవం దక్షిణే తు భుజే ప్రభోః। ఏవం యుద్ధం మహాఘోరం సవ్యాసవ్యం గతాగతమ్
తన కుడి చేయిపై దేవుడిని ముష్టితో బలంగా కొట్టాడు. ఇలా, ఎదురుదాడులు, ముందుకు వెనక్కు పోవడాలు కలిగిన భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
పరిభ్రమణవిక్షేపం కృతానుకరణం తథా। తతో బ్రహ్మాదయో దేవా యుద్ధం పశ్యంతి ఖే స్థితాః
ఇద్దరూ చుట్టూ తిరుగుతూ, విసిరిపడుతూ, ఒకరినొకరు అనుకరిస్తూ యుద్ధం సాగింది. అప్పుడు బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు ఆకాశంలో నిలబడి ఆ యుద్ధాన్ని చూశారు.
స్వస్తి ప్రజాభ్యో దేవేభ్య ఋషిభ్యశ్చేతి చాబ్రువన్। ఊచుశ్చ దేవదేవేశం విష్ణుం వారాహరూపిణమ్
ప్రజలకు, దేవతలకు, ఋషులకు శుభం కలగాలని వారు పలికారు. తరువాత వారు దేవతల దేవుడైన వరాహరూపి విష్ణువును సంబోధించారు.
మా క్రీడ బాలవద్దేవ జహ్యముం దేవకంటకమ్। తతో విష్ణుర్మహాతేజా మాయావారాహరూపధృత్
"ఓ దేవా! పిల్లవాడిలా ఆటలాడవద్దు, ఈ దేవతలకు బాధ కలిగించే దైత్యుణ్ణి సంహరించు." అని వారు అన్నారు. అప్పుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు మాయతో వరాహరూపాన్ని ధరించాడు.
బ్రహ్మాద్యనుమతిం ప్రాప్య చక్రం ప్రాక్షిపదుల్బణమ్। సహస్రసూర్యసంకాశం సహస్రారం మహాప్రభమ్
బ్రహ్మ మొదలైనవారి అనుమతి పొంది, వెయ్యి సూర్యుల్లా ప్రకాశించే, వెయ్యి రంధ్రాలు గల మహోన్నతమైన చక్రాన్ని విష్ణువు విసిరాడు.
దైత్యాంతకరణం రౌద్రం ప్రలయాగ్నిసమప్రభమ్। తచ్చక్రం విష్ణునా ముక్తం హిరణ్యాక్షం మహాబలమ్
దైత్యులను నాశనం చేసే, ప్రళయాగ్నిలా భయంకరంగా ఉన్న ఆ చక్రాన్ని విష్ణువు విసిరాడు. అది మహాబలుడు హిరణ్యాక్షుణ్ణి వెంటనే బూడిదగా మార్చింది.
చకార భస్మసాత్సద్యో బ్రహ్మాదీనాం చ పశ్యతామ్। దైత్యాంతకరణం రౌద్రం చక్రం చాగమదచ్యుతమ్
బ్రహ్మ మొదలైనవారు చూస్తుండగానే, ఆ చక్రం హిరణ్యాక్షుణ్ణి క్షణంలో బూడిదగా చేసింది. ఆ భయంకరమైన దైత్యనాశక చక్రం తిరిగి అచ్యుతుని వద్దకు వచ్చింది.
తతో బ్రహ్మాదయో దేవాః శక్రముఖ్యాశ్చ లోకపాః। దృష్ట్వా చ విజయం విష్ణోః స్తువంతి స్మ సమాగతాః
తర్వాత బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, ఇంద్రుడు మొదలైన లోకపాలకులు, విష్ణువు గెలుపును చూసి, అక్కడికి చేరి ఆయనను స్తుతించారు.
దేవా ఊచుః-। నతాః స్మ విష్ణుం జగదాదిభూతం సురాసురేంద్రం జగతాం ప్రపాలకమ్। యన్నాభిపద్మాత్కిల పద్మయోనిర్బభూవ తం వై శరణం గతాః స్మః
దేవతలు అన్నారు: "ప్రపంచానికి ఆదిగా ఉన్న, దేవాసురులకు అధిపతిగా, లోకాల రక్షకుడైన విష్ణువుకు నమస్కరిస్తున్నాం. ఆయన నాభిలోని పద్మం నుండి బ్రహ్మ జన్మించాడు. మేమంతా ఆయనను శరణు పొందాము."
నమోనమో మత్స్యవపుర్ద్ధరాయ నమోస్తు తే కచ్ఛపరూపధారిణే। నమః ప్రకుర్మశ్చ నృసింహరూపిణే తథా పునర్వామనరూపిణే నమః
"మత్స్యరూపాన్ని ధరించిన నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. కూర్మరూపాన్ని ధరించిన నీకు నమస్కారం. నరసింహరూపానికి, మళ్లీ వామనరూపానికి కూడా నమస్కారం."
నమోస్తు తే క్షత్రవినాశనాయ రామాయ రామాయ దశాస్యనాశినే। ప్రలంబహంత్రే శితివాససే నమో నమోస్తు బుద్ధాయ చ దైత్యమోహినే
"క్షత్రియులను నాశనం చేసినవాడవు, రాముడవు, దశముఖుడిని సంహరించినవాడవు. ప్రలంబుని హంతకుడవు, తెలుపు వస్త్రాలు ధరించినవాడవు, మళ్లీ బుద్ధుడవు, దైత్యులను మాయలో పడేసేవాడవు, నీకు నమస్కారం."
మ్లేచ్ఛాంతకాయాపి చ కల్కినామ్నే నమః పునః క్రోడవపుర్ధరాయ। జగద్ధితార్థం చ యుగేయుగే భవాన్బిభర్తి రూపం త్వసురాభవాయ
"మ్లేచ్ఛులను సంహరించేవాడవు, కల్కిరూపుడవు, మళ్లీ వరాహరూపాన్ని ధరించినవాడవు. లోకహితార్థంగా ప్రతి యుగంలోనూ, అసురులను నాశనం చేయడానికి నువ్వే అనేక రూపాలు ధరిస్తావు."
నిషూదితోఽయం హ్యధునా కిల త్వయా దైత్యో హిరణ్యాక్ష ఇతి ప్రగల్భః। యశ్చేంద్రముఖ్యాన్కిలలోకపాలాన్సంహేలయా చైవ తిరశ్చకార
"ఈ గర్విష్టుడు హిరణ్యాక్షుడు ఇప్పుడు నీ చేతిలో సంహరించబడ్డాడు. ఇంతకు ముందు ఇంద్రుడు మొదలైన లోకపాలకులను కూడా తక్కువగా చూసి అవమానించాడు."
స వై త్వయా దేవహితార్థమేవ నిపాతితో దేవవర ప్రసీద। త్వమస్య విశ్వస్య విసర్గకర్తా బ్రాహ్మేణ రూపేణ చ దేవదేవ
"దేవతల హితార్థంగా ఇతడిని నువ్వే సంహరించావు, ఓ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! దయచూపు. నువ్వే ఈ సృష్టికి బ్రహ్మరూపంలో కర్తవు, దేవతల దేవుడవు."
పాతా త్వమేవాస్య యుగేయుగే చ రూపాణి ధత్సే సుమనోహరాణి। త్వమేవ కాలాగ్నిహరశ్చ భూత్వా విశ్వం క్షయం నేష్యసి చాంతకాలే
"ప్రతి యుగంలోనూ నువ్వే ఈ లోకానికి రక్షకుడవు, అతి అందమైన రూపాలు ధరించేవాడవు. నువ్వే కాలాగ్ని రూపంలో అంత్యకాలంలో ప్రపంచాన్ని నాశనం చేయవు."
అతో భవానేవ చ విశ్వకారణం న తే పరం జీవమజీవమీశ। యత్కించ భూతం చ భవిష్యరూపం ప్రవర్త్తమానం చ తథైవ రూపమ్
కాబట్టి, ఈ జగత్తుకు కారణం నీవే పరమేశ్వరా, నీకు సమానంగా మరొకటి లేదు, జీవమయమైనదీ, అజీవమయమైనదీ కాదు. ఏదైతే ఉన్నదో, భవిష్యత్తులో ఉండబోయేదో, ఇప్పుడు ప్రబలంగా కనిపిస్తున్నదో, అవన్నీ నీ రూపాలే.
సర్వం త్వమేవాసి చరాచరాఖ్యం న భాతి విశ్వం త్వదృతే చ కించిత్। అస్తీతి నాస్తీతి చ భేదనిష్ఠం త్వయ్యేవ భాతం సదసత్స్వరూపమ్
ఈ లోకంలో చరాచరమయమైన ప్రతిదీ నీవే. నీకు వేరుగా ఏదీ ప్రకాశించదు. ఉన్నది, లేనిది, భేదమయమైన భావాలు, సత్తా, అసత్తా అన్న అన్నీ నీలోనే కనిపిస్తాయి.
తతో భవంతం కతమోపి దేవ న జ్ఞాతుమర్హత్యవిపక్వబుద్ధిః। ఋతే భవత్పాదపరాయణం జనం తేనాగతా స్మశ్శరణం శరణ్యమ్
దేవా, పరిపక్వతలేని బుద్ధి కలవారు నిన్ను తెలుసుకోలేరు. నీ పాదాలకు శరణాగతులైనవారిని తప్ప ఇంకెవ్వరూ నిన్ను గ్రహించలేరు. అందుకే మేము నిన్ను శరణు కోరాము.
వ్యాస ఉవాచ-। తతో విష్ణుః ప్రసన్నాత్మా ఉవాచ త్రిదివౌకసః। తుష్టోస్మి దేవా భద్రం వో యుష్మత్స్తోత్రేణ సాంప్రతమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు — అప్పుడు విష్ణువు ఆనందంగా దేవతలను చూచి ఇలా అన్నాడు: "దేవతలారా, మీ స్తోత్రంతో నేను సంతోషించాను. మీకు మంగళం కలగాలి."