యమాక్షరకృతాం మాలాం స్ఫుటం శౌరిః ప్రమార్జతి । శ్రీచందనం సకర్పూరమగురుం చ సకుంకుమమ్
శౌరి స్పష్టంగా శుద్ధి చేసే అక్షరమాల, శ్రీఛందనం, కర్పూరం, అగరు, కుంకుమం—ఇవి అన్నీ కలిపి—
కేతకీ దీపదానం చ సర్వదా కేశవప్రియమ్ । కార్తికే కేతకీపుష్పం దత్తం యేన కలౌ యుగే
కేతకీ పువ్వులు, దీపదానం ఎప్పుడూ కేశవునికి ప్రియమైనవి. కలియుగంలో కార్తీక మాసంలో ఎవరైనా కేతకీ పువ్వులు సమర్పిస్తే—
దీపదానం మహాసేన కులానాం తారయేచ్ఛతమ్ । సరోరుహాణి తులసీ కేతకీ మునిపుష్పకమ్
దీపదానం వంద కుటుంబాలను రక్షిస్తుంది. కమలాలు, తులసి, కేతకీ, మునిపుష్పాలు—ఇవన్నీ—
కార్తికే చ దినాన్యేవ దీపదానం తు పంచమమ్ । కేతకీమాలయా యేన కార్తికే పుష్పమండపమ్
కార్తీక మాసంలో ముఖ్యంగా ఐదవ రోజున దీపదానం చేయాలి. కార్తీకంలో కేతకీ మాలతో పుష్ప మండపాన్ని అలంకరించినవాడు—
కేశవస్య కృతం వత్స వసతిర్దివి తస్య చ । కేతకీపుష్పకేనైవ పూజితో గరుడధ్వజః
వాడు కేతకీ పువ్వులతో గరుడధ్వజుడైన కేశవుని పూజిస్తే, అతనికి స్వర్గంలో నివాసం లభిస్తుంది.
సమాః సహస్రం సుప్రీతో జాయతే మధుసూదనః । అర్చయిత్వా హృషీకేశం కుసుమైః కేతకీభవైః
కేతకీ పువ్వులతో హృషీకేశుని పూజించినవాడిని మధుసూదనుడు వెయ్యేళ్ళు ఎంతో సంతోషంగా ఆశీర్వదిస్తాడు.
పుణ్యం తద్భవనం యాతి కేశవస్య శివం గుహ । దమనకేనాపి దేవేశం సంప్రాప్తే మధుమాధవే
వసంతకాలంలో దమనక పువ్వులతో దేవేశుడైన కేశవుని పూజించిన ఇంటి వాతావరణం పవిత్రంగా మారుతుంది, గుహా.
సమభ్యర్చ్య మునిశ్రేష్ఠ అర్చనాల్లభతే ఫలమ్ । అగస్తికుసుమైర్దేవం యోఽర్చయేత జనార్దనమ్
మునులలో శ్రేష్ఠుడా! అగస్త్య పువ్వులతో జనార్దనుని పూజించినవాడు పూజ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
దర్శనాత్తస్య భో విప్ర నరకాగ్నిః ప్రణశ్యతి । న తత్కరోతి విప్రర్షే తపసా తోషితో హరిః
ఓ బ్రాహ్మణా! అతడిని దర్శించగానే నరకాగ్ని నశిస్తుంది. హరిదేవుడు సంతోషపడి ఇచ్చే ఫలితాన్ని తపస్సుతో కూడా పొందలేరు.
యత్కరోతి మహాసేన మునిపుష్పైరలంకృతః । విహాయ సర్వపుష్పాణి మునిపుష్పేణ కేశవమ్
మహాసేనుడు మునిపుష్పాలతో అలంకరించి, ఇతర పువ్వులను వదిలిపెట్టి కేవలం మునిపుష్పాలతో కేశవుని పూజిస్తే—
కార్తికే యోఽర్చయేద్భక్త్యా వాజిమేధఫలం లభేత్ । మునిపుష్పకృతాం మాలాం యో దదాతి జనార్దనే
కార్తీక మాసంలో భక్తితో ఆరాధించినవాడు అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు. మునుల పువ్వులతో చేసిన హారాన్ని జనార్దనునికి సమర్పించినవాడికీ అదే ఫలితం లభిస్తుంది.
దేవేంద్రోఽపి మునిశ్రేష్ఠ కురుతే తస్య సత్కథామ్ । గవామయుతదానేన యత్ఫలం ప్రాప్యతే గుహ
దేవేంద్రుడే అయినా, మునిశ్రేష్ఠా, అతని గొప్ప కార్యాలను చెప్పుకుంటాడు. పది వేల గోవులను దానం చేసిన ఫలితం, గుహా, ఇక్కడ లభిస్తుంది.
మునిపుష్పేణ చైకేన కార్తికే లభతే ఫలమ్ । కౌస్తుభేన యథా ప్రీతో యథా చ వనమాలయా
కార్తీక మాసంలో ఒక్క మునిపుష్పాన్ని సమర్పించినవాడికి కూడా, కౌస్తుభ మణి లేదా వనమాల వంటివాటితో భగవంతుడు సంతోషపడినట్టు ఫలితం లభిస్తుంది.
తులసీదలేన సంప్రీతః కార్తికే చ తథా హరిః । సిఊ!త ఉవాచ। ప్రశ్రయావనతం దృష్ట్వా కుమారం భక్తితత్పరమ్
కార్తీక మాసంలో ఒక్క తులసి దళాన్ని సమర్పించినా, హరిదేవుడు ఎంతో సంతోషిస్తాడు. సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: వినయంతో నమిలి, భక్తితో తలమునక అయిన కుమారుణ్ని చూసి,
పునః ప్రోవాచ భగవాన్మహాదేవో వృషధ్వజః । ఈశ్వర ఉవాచ। శృణు దీపస్య మాహాత్మ్యం కార్తికే శిఖివాహన
పునః మహాదేవుడు, వృషధ్వజుడు, ఇలా పలికాడు: ఈ కార్తీక మాసంలో దీపదానం గొప్పతనాన్ని విను, శిఖివాహనా.
పితరశ్చైవ వాంచ్ఛంతి సదా పితృగణైర్వృతాః । భవిష్యతి కులేఽస్మాకం పితృభక్తః సుపుత్రకః
పితృదేవతలు ఎప్పుడూ తమ వంశంలో పితృభక్తి కలిగిన మంచి కుమారుడు ఉండాలని కోరుకుంటారు.
కార్తికే దీపదానేన యస్తోషయతి కేశవమ్ । ఘృతేన దీపకో యస్య తిలతైలేన వా పునః
కార్తీక మాసంలో ఎవడు కేశవునికి దీపాన్ని సమర్పించి సంతోషపెడతాడో, ఆ దీపం నెయ్యితో అయినా, నువ్వుల నూనెతో అయినా పరవాలేదు.
జ్వలతే యస్య సేనానీరశ్వమేధేన తస్య కిమ్ । తేనేష్టం క్రతుభిః సర్వైః కృతం తీర్థావగాహనమ్
ఎవరి దీపం వెలిగుతుందో, ఓ సేనానీ, అతనికి అశ్వమేధ యాగం అవసరం లేదు. అతడు అన్నివిధాల యాగాలు చేసినవాడవుతాడు, పవిత్ర క్షేత్రాల్లో స్నానం చేసినవాడవుతాడు.
దీపదానం కృతం యేన కార్తికే కేశవాగ్రతః । కృష్ణపక్షే విశేషేణ పుత్ర పంచదినాని చ
కార్తీక మాసంలో కేశవుని ముందు, ముఖ్యంగా కృష్ణపక్షంలో ఐదు రోజులు దీపాన్ని సమర్పించినవాడు, కుమారా,
పుణ్యాని తేషు యో దత్తే దీపం సోఽక్షయమాప్నుయాత్ । ఏకాదశ్యాం పరైర్దత్తం దీపం ప్రజ్వాల్య మూషికా
ఆ రోజుల్లో ఎవడు దీపాన్ని సమర్పిస్తాడో, అతడు అక్షయమైన పుణ్యాన్ని పొందుతాడు. ఏకాదశి నాడు, ఇతరులు లేదా ఎలుక వెలిగించిన దీపానికీ పుణ్యం లభిస్తుంది.
మానుష్యం దుర్ల్లభం ప్రాప్య పరాం గతిమవాప సా । లుబ్ధకోఽపి చతుర్దశ్యాం పూజయిత్వా మహేశ్వరమ్
మనుష్య జన్మను పొందిన ఆమె, పరమ గతి పొందింది. ఒక వేటగాడు కూడా, చతుర్దశి నాడు మహేశ్వరుని పూజించి,
నిర్భక్షః పరమం ప్రాప్య విష్ణులోకం జగామ సః । శ్వపాకస్యాశ్రయాద్వైశ్యా దీపం కృత్వా పరైః కృతమ్
ఉపవాసంగా ఉండి, పరమ స్థానం పొందాడు, విష్ణు లోకానికి వెళ్ళాడు. ఒక స్త్రీ, శ్వపాకుని ఆశ్రయించి, ఇతరులు చేసిన దీపాన్ని సమర్పించింది.
శుద్ధా లీలావతీ భూత్వా జగామ స్వర్గమక్షయమ్ । గోపః కశ్చిదమావస్యాం పూజాం దృష్ట్వా తు శార్ఙ్గిణః
ఆమె లీలావతి అనే పవిత్రురాలై, అక్షయ స్వర్గాన్ని పొందింది. ఒక గోపుడు, అమావాస్య నాడు శారంగధనుని పూజను చూసి,
ముహుర్ముహుర్జయేత్యుక్త్వా రాజరాజేశ్వరోఽభవత్ । తస్మాద్దీపాః ప్రదాతవ్యా రాత్రావస్తమతే రవౌ
పునఃపునః 'జయము' అని పలుకుతూ, రాజరాజేశ్వరుడయ్యాడు. అందువల్ల, రాత్రి పూట సూర్యోదయం వరకు దీపాలు వెలిగించాలి.
గృహేషు సర్వగోష్ఠేషు సర్వేష్వాయతనేషు చ । దేవాలయేషు దేవానాం శ్మశానేషు సరస్సు చ
ఇంటి లోపల, అన్ని గోశాలలో, అన్ని ఆలయాలలో, దేవతల మందిరాలలో, శ్మశానాల్లో, సరస్సుల్లో కూడా,
ఘృతాదినా శుభార్థాయ యావత్పంచదినాని చ । పాపినః పితరో యే చ లుప్తపిండోదకక్రియాః । తేపి యాంతి పరాం ముక్తిం దీపదానస్య పుణ్యతః
నెయ్యి మొదలైన శుభద్రవ్యాలతో, ఐదు రోజులు దీపాలు వెలిగించాలి. పాపాత్ములైన పితృదేవతలు, పిండోదక కర్మలు లేని వారు కూడా, దీపదాన పుణ్యంతో పరమ మోక్షాన్ని పొందుతారు.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే పంచపంచాశత్సహస్రసంహితాయాముత్తరఖండే కార్త్తికమాహాత్మ్యే దీప గంధ ధాత్రీ మాహాత్మ్యవర్ణనో నామ ఏకవింశత్యధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మ మహాపురాణంలో, అయిదువేల ఐదువందల శ్లోకాల సమాహితమైన ఉత్తరకాండలో, కార్తీకమాస మహాత్మ్యంలో, దీప, గంధ, ధాత్రి మహిమను వివరించే నూరొకటవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
కార్తికేయ ఉవాచ। దీపావలిఫలం నాథ విశేషాద్బ్రూహి సాంప్రతమ్ । కిమర్థం క్రియతే సా తు తస్యాః కా దేవతా భవేత్
కార్తికేయుడు ఇలా అడిగాడు: ప్రభూ! దీపావళి ఫలితాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పండి. దీపావళి ఎందుకు జరుపుతారు? దానికి ఏ దేవత అధిపతిగా ఉంటారు?
కిం చ తత్ర భవేద్దేయం కిం న దేయం వద ప్రభో । ప్రహర్షః కోఽత్ర నిర్దిష్టః క్రీడా కాత్ర ప్రకీర్తితా
ప్రభూ, అక్కడ ఏమి ఇవ్వాలో, ఏమి ఇవ్వకూడదో చెప్పండి. అక్కడ ఏ ఆనందం చెప్పబడింది, అక్కడ ఏ ఆటలు జరుగుతాయో వివరించండి.
సూత ఉవాచ। ఇతి స్కందవచః శ్రుత్వా భగవాన్కామశోషణః । సాధూక్త్వా కార్తికం విప్రాః ప్రహసన్నిదమబ్రవీత్
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: స్కందుని మాటలు వినిన అనంతరం, కామశోషణుడు, బ్రాహ్మణులారా, మీరు బాగా అడిగారు అని చిరునవ్వుతో ఇలా చెప్పాడు.