వ్యాస ఉవాచ- ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు దైత్యేంద్రో హిరణ్యాక్షో మహాబలః। సరోషశ్చాతితామ్రాక్షో హ్యసురానాదిదేశ హ
వ్యాసుడు చెప్పాడు – ఇది విని, మహాబలశాలి అయిన దైత్యేంద్రుడు హిరణ్యాక్షుడు, కోపంతో కళ్లూ ఎర్రగా మారి, అసురులను ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
స్వయం గచ్ఛామి యుద్ధాయ దేవానాం విజిఘాంసయా। నాగచ్ఛంతి న యుద్ధ్యంతే తేన మార్గాద్విశన్త్వితః
'నేనే స్వయంగా దేవతలను జయించేందుకు యుద్ధానికి వెళ్తాను. వారు రాకపోయినా, యుద్ధం చేయకపోయినా, ఈ మార్గంలో వారిని తీసుకురావాలి.'
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం శేషా దైత్యగణాధిపాః। యుద్ధాయ ప్రయయుః సర్వే శూలపాశాతిపండితాః
ఇలా అతని మాటలు విని, మిగతా దైత్యగణాధిపతులందరూ, శూలాలు, పాశాలు పట్టడంలో నైపుణ్యం కలవారు, యుద్ధానికి బయలుదేరారు.
అధికం పూర్వసైన్యాశ్చ తథా శతగుణైరపి। నిరంతరం తథాకాశం ప్రయయుర్యుద్ధకాంక్షిణః
అప్పటి కంటే మరింత పెద్ద సైన్యాలు, వంద రెట్లు బలంగా, ఆకాశమంతా ఎక్కడా ఆగకుండా యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ముందుకు సాగాయి.
తతో రుద్రాస్స సాధ్యాశ్చ విశ్వే చ వసవస్తథా। స్కందశ్చ గణపశ్చైవ విష్ణుజిష్ణుపురోగమాః
ఆ సమయంలో రుద్రులు, సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, వసువులు, స్కందుడు, గణపతి, విష్ణువు, జిష్ణువు మొదలైన నాయకులు కూడా యుద్ధానికి బయలుదేరారు.
సర్వే యోద్ధుం గతాస్తే చ హృష్టా రణసముత్సుకాః। ఏతస్మిన్నంతరే యుద్ధం దేవదానవయోరపి
వారందరూ ఆనందంగా, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా పోరుకు వెళ్లారు. ఇదే సమయంలో దేవతలు, దానవుల మధ్య ఘోర యుద్ధం మొదలైంది.
న భూతం న శ్రుతం పూర్వం సర్వలోకభయంకరమ్। శస్త్రాస్త్రైబర్హుధా యుక్తం శిశిరేణేవ కాననమ్
ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ చూడనిది, విననిది, అన్ని లోకాలకూ భయంకరంగా, ఎన్నో ఆయుధాలు, అస్త్రాలతో నిండిన యుద్ధం, చలికాలంలో అడవి ఎలా ఉంటుందో అలా కనిపించింది.
ధరాం స్వర్గౌక ఆకాశం సంరుధ్య యుద్ధమాబభౌ। అన్యోన్యం జఘ్నురాకాశే తథాన్యోన్యం మహీతలే
ఆ యుద్ధం భూమి, స్వర్గం, ఆకాశాన్ని నిండిపోయింది. వారు ఒకరినొకరు ఆకాశంలో, అలాగే భూమిపై కూడా పోరాడారు.
శక్తిభిర్ముసలైర్భల్లైర్బహుభిః శరవృష్టిభిః। దారుణైః ఖడ్గపాతైశ్చ తథా చక్రపరఃశ్వధైః
శక్తులు, ముసల్లు, భల్లాలు, అనేక బాణాల వర్షం, భయంకరమైన ఖడ్గపాట్లు, అలాగే చక్రాలు, పరశువులతో వారు యుద్ధం చేశారు.
అన్యాయుధైశ్చ వివిధైర్నిర్జఘ్నుస్తే పరస్పరమ్। అభవన్ఘోరరూపాణి ధరాకాశే వ్యయాని చ
ఇంకా ఎన్నో రకాల ఆయుధాలతో ఒకరినొకరు గాయపరిచారు. భూమి మీద, ఆకాశంలో భయంకరమైన రూపాలు నశించాయి.
శస్త్రైః శరైరసృక్పాతైః కంకవాయసజంబుకైః। యథా ముసలధారాభిర్ఘనా వర్షంతి లోహితమ్
అయుధాలు, బాణాలు, రక్తపు ప్రవాహాలు, గద్దలు, కాకులు, నక్కలు – ఇవన్నీ కలసి, మేఘాలు రక్తాన్ని వర్షించినట్లు కనిపించాయి.
తథైవ క్షతజైః స్రస్తైః స్వాఙ్గాచ్చ దేవదానవాః। కేచిత్పతంతి ముహ్యంతి స్ఖలంతి చ హసంతి చ
అలాగే, తమ శరీరాల నుంచి రక్తం కారుతుండగా, దేవతలు, దానవులు – కొందరు పడిపోతున్నారు, కొందరు మౌఢ్యంగా ఉన్నారు, మరికొందరు తడబడుతున్నారు, ఇంకొందరు నవ్వుతున్నారు.
ముంచంతి చార్తనాదాంశ్చ సింహనాదం ముహుర్ముహుః। కేషాంచిద్బాహవశ్ఛిన్నాశ్ఛిన్నపాదాస్తథాపరే
వారు బాధతో అరుస్తూ, సింహంలా గర్జిస్తూ మళ్లీ మళ్లీ అరవసాగారు. కొందరి చేతులు తెగిపోవడం, మరికొందరి కాళ్లు తెగిపోవడం జరిగింది.
ఛిన్నపార్శ్వోదరాః కేచిన్నిపేతుః శతశో భువి। కోటికోటిసహస్రాణి గజవాజ్యసురాణి చ
కొందరి ప్రక్కలు, పొట్టలు కోసి, వందల సంఖ్యలో వారు భూమిపై పడిపోయారు. కోటికోట్ల సంఖ్యలో ఏనుగులు, గుర్రాలు, దానవులు కూడా నశించాయి.
అపతన్ధరణీపృష్ఠే రక్తౌఘే బహుధా భువి। తతస్తు ధరణీపృష్ఠే త్వభవల్లోహితార్ణవః
భూమి మీద ఎన్నో చోట్ల రక్తం ప్రవహించసాగింది. ఆ రక్తప్రవాహాలతో భూమి మీదే ఒక పెద్ద రక్తసముద్రం ఏర్పడింది.
విపరీతాస్తతో నద్యః సద్యస్తత్ర విసుస్రువుః। తృణకాష్ఠపరాస్తత్ర శక్తయో దారుసంచయాః
ఆ తర్వాత అక్కడ నదులు ఒక్కసారిగా వెనక్కి ప్రవహించాయి. వాటిలో గడ్డి, మట్టికట్టలు, ఆయుధాలు, చెక్కకట్టలు కనిపించాయి.
ముద్గరా ముసలాః శూలా మకరాద్యా భవంతి చ। జయంతికా ధ్వజా మీనాః కమఠాశ్చర్మకాయకాః
అక్కడ ముద్గరాలు, ముసలాలు, శూలాలు, మకరాలు వంటి జంతువులు, జెండాలు, ధ్వజాలు, చేపలు, తాబేళ్లు, తోలుతో చేసిన కవచాలు కనిపించాయి.
శరాదిభిర్మహోష్ట్రైశ్చ నిరుద్ధాః ప్రచురైస్తథా। కేశచామరశైవాలాః సంపూర్ణాస్తాస్తతఃస్తతః
ఆ నదులు అనేక బాణాలు, పెద్ద ఒంటెలతో అడ్డుకట్టయ్యాయి. వాటిలో జుట్టు, చామరాలు, జలచెట్లు అన్నీ నిండిపోయాయి.
పతద్భిశ్చ తథాన్యైశ్చ వివిధైః క్షతజార్ణవః। తదా వసుంధరా సర్వా సశైలవనకాననా
ఇంకా ఎన్నో రకాల వస్తువులు పడిపోవడంతో రక్తసముద్రం ఏర్పడింది. ఆ సమయంలో పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన మొత్తం భూమి—
రుధిరౌఘా మహాఘోరా సర్వలోకభయంకరా। స్కందస్య శక్తిపాతేన గతా దైత్యా యమక్షయమ్
—భయంకరమైన రక్తప్రవాహాలతో కప్పబడింది. ఆ రక్తపు ప్రవాహాలు అన్ని లోకాలకూ భయాన్ని కలిగించాయి. స్కందుని శక్తి పడటంతో దానవులు యమలోకానికి వెళ్లిపోయారు.
పర్శునా పరమేణైవ అగ్నినాగ్నిశిఖైః శరైః। వరుణస్య చ పాశేన బద్ధా మగ్నా యమక్షయే
శ్రేష్ఠమైన పరశుతో, అగ్నితో, అగ్నిజ్వాలలతో కూడిన బాణాలతో, వరుణుని పాశంతో బంధించబడి, వారు యమలోకానికి పడిపోయారు.
యేషాం పుత్రైశ్చ పౌత్రైశ్చ పురోగైః సచివైస్తథా। నిపాతితాశ్చ దైతేయాః శరశక్త్యృష్టివృష్టిభిః
దేవతల కుమారులు, మనవులు, నాయకులు, మంత్రులు బాణాలు, శక్తులు, ఇష్టికల వర్షంతో దానవులను సంహరించారు.
గ్రహైశ్చ శ్వసనైరేవ యక్షగంధర్వకిన్నరైః। మహత్యా గదయా చైవ కుబేరేణ చ ధీమతా
గ్రహాలు, వాయువులు, యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, ధీరుడైన కుబేరుని గొప్ప గదతో కూడి వారు దానవులను సంహరించారు.
ఘనానాం నికరైర్వజ్రైస్తుషారైర్విధునేరితైః। పన్నగానాం విషైర్ఘోరైర్దైత్యాః పేతుర్ధరాతలే
మేఘాల సమూహాలు, వజ్రాలు, చంద్రుని నుండి వచ్చిన మంచు, పాముల భయంకరమైన విషాలతో దానవులు భూమిపై పడిపోయారు.
అన్యైశ్చ వివిధైర్దేవైః కోటికోటిసహస్రశః। పాతితాః ప్రయయుస్సర్వే ధరణ్యాం తు గతాసవః
ఇంకా ఎన్నో రకాల దేవతలు, కోటి కోట్లు సంఖ్యలో, వారిని సంహరించగా, అందరూ ప్రాణాలు విడిచినవారిగా భూమిపై పడిపోయారు.
దేహాంస్త్యక్త్వా దివం యాంతి కేచిచ్చ యమమందిరమ్। కేచిద్గచ్ఛంతి పాతాలం పుణ్యాపుణ్యప్రయోగతః
వారిలో కొందరు శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి స్వర్గానికి వెళ్లారు. మరికొందరు యమలోకానికి వెళ్లారు. ఇంకొందరు తమ పుణ్యపాపాల ప్రకారం పాతాళానికి వెళ్లారు.
ఏతస్మిన్నంతరే వేదాఞ్జజల్పుః పరమర్షయః। స్వస్త్యస్తు బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ గోభ్యః స్త్రీభ్యస్తపస్విషు
అంతలో పరమ ఋషులు వేదాలను పఠిస్తూ, 'బ్రాహ్మణులకు, గోవులకు, స్త్రీలకు, తపస్సు చేసే వారికి శుభం కలగాలి' అని ప్రార్థించారు.
ప్రయుధ్యమానేష్వన్యేషు సాంప్రతం సర్వజంతుషు। విబుధైరర్దితా దైత్యాః శేషాః పర్వతమాశ్రితాః
ఇంకా ఇతర జంతువుల మధ్య యుద్ధం కొనసాగుతుండగా, మిగిలిన దానవులు దేవతల చేత బాధపడుతూ ఒక పర్వతాన్ని ఆశ్రయించారు.
ప్రజగ్ముశ్చ దిశః సర్వాః కాతరా రణభీరవః। దైత్యవ్యూహే ప్రభగ్నే చ బలో నామ మహాబలః
యుద్ధభయంతో భయపడిన వారు అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు. దానవుల వ్యూహం చెదిరిపోయినప్పుడు, బల అనే మహాబలుడు—
అర్దయామాస దేవాంశ్చ సంయమ్యాగ్నిసమైః శరైః। తస్య బాణార్దితా దేవా బహవో బలదర్పితాః
—దేవతలను అగ్నిలాంటి బాణాలతో అడ్డుకుంటూ హింసించసాగాడు. అతని బాణాల దెబ్బతో బలంతో గర్వించిన అనేక దేవతలు కూలిపోయారు.